Τετάρτη, 19 Αυγούστου 2020

Λογοτεχνία και Μαθηματικά (Οι εκπαιδευτικοί γράφουν...)

 

Πολλοί υποστηρίζουν ότι Λογοτεχνία και Μαθηματικά είναι ασύμπτωτες ευθείες και δεν ανήκουν στο ίδιο επίπεδο. Η συνάδελφος Κατερίνα Καλφοπούλου με μαθηματική μεθοδολογία και εκφραστική σαφήνεια αποδεικνύει ότι η Λογοτεχνία και τα Μαθηματικά είναι παράλληλες ευθείες και ενίοτε τεμνόμενες στο ίδιο επίπεδο!Ὅπερ ἔδει δεῖξαι!


ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (το κείμενο προέρχεται από το βιβλίο "Σε φάση μετάβασης", 2018, εκδόσεις Τραυλός

 

10/7/18

“Όλοι οι άριστοι στα Μαθηματικά μαθητές, όπως και όλες οι άριστες μαθήτριες, μοιάζουνε μεταξύ τους σε πολλά. Όμως η κακή επίδοση κάποιου παιδιού δεν μοιάζει καθόλου με την κακή επίδοση κάποιου άλλου”.

Δεν είμαι σίγουρη αν ο παραπάνω ισχυρισμός θα μπορούσε να γίνει αποδεκτός χωρίς αντιρρήσεις.

Άλλωστε, δεν αποτελεί ακριβώς θέση μου, παρά μόνο μια προσπάθεια να παραφράσω την πρώτη παράγραφο από την Άννα Καρένινα του Τολστόι, η οποία είναι η εξής:

Οι λόγοι που θέλησα να παραφράσω τη συγκεκριμένη παράγραφο είναι δύο.

Ο πρώτος είναι μια ιστορία που άκουσα μερικά χρόνια πριν και αφορά τον γιο ενός συναδέλφου, ο οποίος έκανε το διδακτορικό του σε ένα διάσημο πανεπιστήμιο των Η.Π.Α.. Στο Πανεπιστήμιο αυτό προσκλήθηκε να δώσει μια διάλεξη ένας Βρετανός καθηγητής από το Imperial College London. Ο Βρετανός, με εκείνη την υπολανθάνουσα υπεροψία που χαρακτηρίζει τινές των Ευρωπαίων ακαδημαϊκών, απευθυνόμενος στο μεγάλο πολυεθνικό φοιτητικό του κοινό, ξεκίνησε την ομιλία του με την πρώτη παράγραφο της Άννας Καρένινα. Αφού την απήγγειλε είπε:

«Είμαι βέβαιος πως κανένας από σας δεν γνωρίζει από πού είναι το απόσπασμα αυτό».

Ανάμεσά τους, ο Έλληνας φοιτητής, ο γιος του συναδέλφου, ως Έλλην που δεν άντεξε την άνευ προηγουμένου απαξία και ως γόνος οικογένειας που αγαπούσε πολύ τη Λογοτεχνία, σήκωσε το χέρι του και είπε:

«Είναι η εισαγωγή στην Άννα Καρένινα του Τολστόι!».

Ο Βρετανός καθηγητής, αντί να πικαριστεί όπως ενδεχομένως θα συνέβαινε αν επρόκειτο για κάποιον Έλληνα ομότιμό του, έμπλεος θαυμασμού – παρόλο που βρέθηκε κάποιος να τον διαψεύσει -  σχολίασε πως ο φοιτητής που απάντησε σωστά προήρχετο, μάλλον, από τη γηραιά ήπειρο, δηλαδή την Ευρώπη!

Στη συνέχεια, μετά τη διάλεξη, τον κάλεσε για να τον γνωρίσει και τον πήρε, ως βοηθό του, στο ImperialCollegeLondon. Από τότε ο πολυμαθής νεαρός Έλληνας, γιος του συναδέλφου, ζει στο Λονδίνο και διαπρέπει.

Η ιστορία αυτή μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση, όταν μας την αφηγήθηκε μιλώντας για τον γιο του ο αγαπητός συνάδελφος, όπως φαντάζομαι ότι θα έκανε και στον καθένα, που θα μάθαινε πως μια πολυπόθητη θέση στην έδρα των Στοχαστικών Μαθηματικών, σε ένα κορυφαίο Πανεπιστήμιο (το δεύτερο καλύτερο στον κόσμο;) όπως το ImperialCollege, κερδήθηκε όχι με εξετάσεις στα Μαθηματικά, αλλά με ... τη διαμεσολάβηση της  Άννας Καρένινα, του Τολστόι!

Ούτε στα μυθιστορήματα δεν συμβαίνουν τέτοια πράγματα!

Ο δεύτερος λόγος, που τόλμησα να παραφράσω τον Τολστόι, είναι μια άλλη ιστορία. Πιο ταπεινή. Δεν εξελίσσεται σε διεθνώς αναγνωρισμένα Πανεπιστήμια, αλλά σε ένα αστικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μιας μάλλον υποβαθμισμένης περιοχής της Δυτικής Θεσσαλονίκης, δηλαδή στο σχολείο όπου διδάσκω.

Στο σχολείο αυτό φέτος οι υποχρεώσεις μου διευρύνθηκαν, καθώς ανέλαβα, προς μεγάλη μου χαρά, την ευθύνη της Σχολικής Βιβλιοθήκης.

Από τα πολλά και όμορφα βιώματα που γέμισαν τις μέρες μου κατά τη σχολική χρονιά που πέρασε, θα περιοριστώ σε αυτό που σχετίζεται με τον Τολστόι, με την Άννα Καρένινα και με τη Σοφία, μια μαθήτριά μου, στην Α΄ Γυμνασίου. Ένα κορίτσι ήσυχο, σοβαρό και γενικώς επιμελές, αλλά με σχεδόν ανύπαρκτη συμμετοχή στο μάθημά μου και μάλλον χαμηλές επιδόσεις στα γραπτά. Δεν είχα καταλάβει ακόμη αν η μη ικανοποιητική της επίδοση οφειλόταν σε αδυναμία κατανόησης της γλώσσας ή σε έλλειψη στοιχειωδών γνώσεων ή σε φόβο ή σε άλλους ψυχολογικούς παράγοντες, όταν η Σοφία άρχισε να έρχεται στη Βιβλιοθήκη και να δανείζεται βιβλία. Την πρώτη φορά επέλεξε ένα αρκετά μεγάλο βιβλίο και ήμουν σχεδόν βέβαιη πως δεν θα καταφέρει να το διαβάσει. Όταν όμως το επέστρεψε, μου έφερε γραμμένο σε χαρτί το σχόλιό της, όπως είχα ζητήσει να κάνουν κάθε φορά που διάβαζαν ένα βιβλίο. Από όσα είχε γράψει φαινόταν, πρώτον, πως το είχε διαβάσει και, δεύτερον, πως το είχε πολύ καλά καταλάβει.

Διάβαζα ακόμη έκπληκτη το σχολιασμό της για το βιβλίο που επέστρεψε, όταν μου είπε:

«Θέλω να δανειστώ την Άννα Καρένινα».

«Είσαι σίγουρη; Είναι κάπως μεγάλο και λίγο δύσκολο...», αντέτεινα εγώ που δεν θέλω τα μικρά παιδιά να αποκαρδιώνονται, επιλέγοντας δύσκολα κλασικά έργα, πριν ακόμη εντρυφήσουν στη διαδικασία της ανάγνωσης, μέσα από την κατάλληλα  επιλεγμένη εφηβική λογοτεχνία.

«Το θέλω!», μου είπε, καρφώνοντάς με με ένα βλέμμα που δεν σήκωνε αντιρρήσεις.

Πού το βρήκε τόσο θάρρος! Την ώρα του μαθήματός μου είναι συνήθως ντροπαλή κι έχει το κεφάλι ελαφρά σκυμμένο.

Της έδωσα την Άννα Καρένινα, χωρίς περιστροφές. Σε μια εβδομάδα μου επέστρεψε το βιβλίο, μαζί με το καθιερωμένο σχόλιο.

 

“Αυτό το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Ο συγγραφέας περιγράφει το πώς το πάθος ενός ανθρώπου μπορεί να τον οδηγήσει στο προσωπικό δράμα και την καταστροφή, ενώ αναλύει ψυχολογικά τους ανθρώπινους χαρακτήρες”

 

Πρέπει, φυσικά, να ομολογήσω πως μου πέρασε από το μυαλό ότι το σχόλιο δεν το είχε γράψει μόνη της.

Θέλοντας να βεβαιωθώ, την επόμενη μέρα σε κάποια άσχετη στιγμή, τη ρώτησα:

“Πώς σου φάνηκε η Άννα Καρένινα, ως ηρωίδα;”

Η απάντηση του παιδιού ήταν καθηλωτική.

“Τραγική!”, μου είπε μονολεκτικά χωρίς καν να σκεφτεί.

“Τι πιστεύεις ότι κάνει έναν άνθρωπο τραγικό, Σοφία;”, τη ρώτησα.

“Οι ατυχίες της ζωής του…μάλλον”, είπε συνοφρυωμένη.

Την άφησα να κάνει το διάλειμμά της. Πήρα κι εγώ τον δρόμο για το γραφείο. Επειδή όμως τα λόγια της βάραιναν ακόμη μέσα μου, μόλις συνάντησα τον πρώτο συνάδελφο άρχισα να του αφηγούμαι τη στιχομυθία μου με τη μικρή μαθήτρια.

Δεν πρόλαβα, αφηγούμενη, να αναδιατυπώσω την ερώτηση:

“Τι πιστεύεις ότι κάνει έναν άνθρωπο τραγικό στη ζωή…”, που είχα θέσει στη μαθήτρια και αμέσως ο συνάδελφος με διέκοψε, για να απαντήσει αποφασιστικά:

“Οι επιλογές του, φυσικά!”

 

Καθόμουν μετά με τις ώρες και σκεφτόμουν τη διαφορά. Το παιδί είχε αποδώσει την τραγικότητα στην τύχη, ή μάλλον στην ατυχία, ενώ ο συνάδελφος την επέδωσε στη βούληση, βάζοντας την Άννα Καρένινα, (όπως και τον καθένα μας), κάτω από το βάρος των ευθυνών και των επιλογών της. Φαίνεται πως όσο μεγαλώνουμε μετατοπίζουμε το κέντρο βάρους της τραγικότητας! Μπορεί και όχι…Τέλος πάντων. Δεν ήταν αυτές οι σκέψεις που με ώθησαν να αφηγηθώ την ιστορία. Ήταν η αλλαγή που σημείωσε η Σοφία. Καθώς ερχόταν όλο και συχνότερα στη Βιβλιοθήκη, καθώς συζητούσαμε με αφορμή τα σχόλια που έφερνε, τα οποία τα κολλούσα όπως και των υπόλοιπων παιδιών στον τοίχο, η στάση της στο μάθημα των Μαθηματικών, στο δικό μου μάθημα δηλαδή, άρχισε να αλλάζει. Σήκωνε συχνά το χέρι, για να απαντήσει. Με έβλεπε θαρραλέα στα μάτια, χωρίς να σκύβει το κεφάλι, όπως έκανε τον πρώτο καιρό! Και στο τέλος, στις προαγωγικές εξετάσεις, έγραψε (με το σπαθί της) έναν πολύ πολύ καλό βαθμό!

Κι όλα αυτά … εξαιτίας της Άννας Καρένινα!

Μπορεί ναι. Μπορεί όχι. Αλλά η Σοφία είδε με άλλο μάτι τα Μαθηματικά!

Ίσως, μόνο επειδή μας δόθηκε η ευκαιρία να έρθουμε πιο κοντά και να γνωριστούμε καλύτερα μέσα από τους Ρώσους συγγραφείς και την κλασική Λογοτεχνία!

 

 

 

 

Τα σχόλια των παιδιών, εκτεθειμένα στην κοινή θέα, διαβάζονταν από πολλούς και παρότρυναν κι άλλα παιδιά, λιγότερο εξοικειωμένα με τέτοιες αναγνώσεις, να δανείζονται βιβλία και σταδιακά να αγαπούν τη Λογοτεχνία.

 

 

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΛΦΟΠΟΥΛΟΥ

 

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη τον Γενάρη του 63. Σπούδασα στο Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και έκανα Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Εκπαίδευση με έμφαση στην Κοινωνιογλωσσολογία και στην Εκπαιδευτική Έρευνα στην πράξη.

Δίδαξα για περισσότερα από είκοσι χρόνια στον φροντιστηριακό χώρο.Από το 2007 διδάσκω σε δημόσια σχολεία, Λύκεια, Γυμνάσια, και -προσφάτως- σε Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, από όπου αντλώ εμπειρίες και υλικό για βιβλία.

Κυκλοφορούν ήδη δύο και απευθύνονται στο ευρύ κοινό.

«Ο Γιάννης που αγάπησα. Ιστορίες ανατροπής στην τάξη των μαθηματικών», 2017, εκδόσεις Τραυλός.

«Σε φάση μετάβασης. Ιστορίες (συν)εργασίας στην τάξη των γυμνασιακών μαθηματικών», 2018, εκδόσεις Τραυλός.

Από το 2008 διατηρώ το ιστολόγιο «Μαθηματικά+Λογοτεχνίαhttps://mathandliterature.blogspot.com

Στοιχεία επικοινωνίας

kalfokat@gmail.com


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου