Νέοι και Κρίση

Οι νέοι στην εποχή της κρίσης

(Ευχαριστούμε την κ. Άννα-Μαρία Πανταζή, Φιλόλογο, για τη διάθεση του Κριτηρίου Αξιολόγησης για τη Γ΄Λυκείου.)

Ο πολιτισμός ως πηγή δυστυχίας, όπως έλεγε ο Freud, βρίσκει κατά κάποιο τρόπο τη δικαίωσή του στη σύγχρονη πολυεπίπεδη και πολύμορφη κρίση της εποχής μας. Η κρίση αυτή διακυβεύει τις αξίες μας, την ηθική μας και το μέλλον - κυρίως - των νέων. Η προέλευση της κρίσης αυτής είναι πρώτιστα πολιτισμική, γιατί ο πολιτισμός μας στο όνομα της προόδου και του δήθεν φιλελευθερισμού διάβρωσε κάθε αξία,αφούαποικιοποιήθηκε από την οικονομική πλευρά του.

Σ’ αυτή την «πολιτισμένη» κοινωνία ο νέος είναι ο πιο αδύναμος κρίκος. Η πραγματικότητα συναντά το νέο σε μια θλίψη και μια μοναξιά, σε μια έρημο επικοινωνίας. Τη μοναξιά της μυστικής του θλίψης (όπως γράφει ο φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι) που καθορίζεται ως κατάσταση – σύμφωνα με τον ίδιο φιλόσοφο – από αυτό που ο Νίτσε ορίζει ως «μηδενισμό» και τον ορίζει ως εξής: «Μηδενισμός: λείπει ο σκοπός, λείπει η απάντηση στο «γιατί;» Τι σημαίνει Μηδενισμός; Ότι οι υπέρτατες αξίες χάνουν κάθε αξία». 

Αυτή λοιπόν η ερημοποίηση του νοήματος, αντιφάσκει στη ζωή και προφανώς με την άποψη του Γκέτε πως «ο άνθρωπος είναι μια ύπαρξη στραμμένη προς την παραγωγή νοήματος». Με άλλα λόγια, η πραγματικότητα συγκρούεται με την ανθρώπινη φύση. Και η ανθρώπινη φύση φαίνεται να υποχωρεί στη πρώτη, κάνοντας τον νέο δυστυχισμένο. 

Η ατομική δυστυχία του νέου δεν είναι η αιτία των καταστάσεων, αλλά η συνέπεια της πολυσχιδούς κρίσης που βιώνουμε όλοι μας. Και αυτή τη δυστυχία, κάποιοι - κήνσορες των νέων - προσπαθούν να την θεραπεύσουν με ηθικόλογες αοριστολογίες και γενικολογίες, λόγια έωλα,    επιβεβαιώνοντας  την ηθική και πολιτισμική παρακμή, αφού δεν απαντούν στο «γιατί;», ούτε ικανοποιούν τους νέους, ούτε θεραπεύουν τα αίτια της κρίσης.

Η σύγχρονη πραγματικότητα καταγράφεται τόσο οδυνηρή γι’ αυτούς, αφού τους υποβάλλει σε μια διαδικασία διαψεύσεων και οι όποιες ερμηνείες των αλλαγών μόνο σύγχυση και αποπροσανατολισμό από τα πραγματικά αίτια της κρίσης τού προκαλούν. Έτσι ο νέος έμεινε ανερμάτιστος, αίολος, απο-γοητευμένος, με τις κινήσεις του να θυμίζουν το Rumblefish. Δύσθυμος λοιπόν, ευνουχισμένος από όνειρα και ιδανικά, παραγκωνισμένος, ηθικά και πνευματικά ορφανός, στο αίτημά του για υιική στοργή να εισπράττει την υϊκή συμπεριφορά της κοινωνίας, δικαιώνει την επιθετικότητά του, εξιδανικεύει τις αδικίες του, ωραιοποιεί τις αδυναμίες του και - εν τέλει - δικαιολογεί τη σκληρότητά του και τη ραθυμία του. Αρνείται να πιεστεί, να κουραστεί – έστω – για να μετρήσει τις δυνάμεις του. Και αυτό εκμεταλλεύονται όλοι οι αυτόκλητοι «σωτήρες» και του κατεβάζουν διαρκώς τον πήχυ, για να τον έχουν στην μετριότητα. Μεταλλάχθηκε ο νέος, από «Όλιβερ Τουίστ» που έμαθε να κοινωνικοποιείται, να αγωνίζεται και με τη μόρφωσή του να πορεύεται, σε «Χάρι Πότερ» που με το «μαγικό ραβδί του» θέλει να κατανοήσει και να αλλάξει τον κόσμο. Έτσι λοιπόν, οι κρατούσες συνθήκες έκαναν τον νέο μέτριο. Και ο μέτριος, είναι σχεδόν βέβαιο, πως δεν θα ξεσηκωθεί ποτέ κι ούτε θα αντισταθεί ποτέ. Τον γοήτευσαν δίνοντάς του αφειδώς την ύλη και του επέτρεψαν να βαυκαλίζεται πως με αυτή θα κατακτήσει την ευτυχία. Στην ουσία όμως δεν του προσέφεραν τίποτε άλλο παρά ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, προκειμένου να καλύψει το εσωτερικό του κενό σε μια κοινωνία η οποία από πάλλουσα, αγαπητική κοινότητα ανθρώπων, έγινε απλώς επικοινωνία.Και την όλη κατάσταση που βιώνει  ο νέος  στην εποχή της κρίσης, την χαρακτηρίζουμε  εμείς  ως « ηθική εντροπία». 

Αυτή η αφυδατωμένη από αισθήματα και αξίες εποχή, δεν φαίνεται να μπορεί να «ησυχάσει» τον νέο, ο οποίος έχει μια απροσμέτρητη ικανότητα - αφού  κατανοήσει - να ανακτήσει τις δυνάμεις του και να αλλάζει τον κόσμο. Αποκτώντας ισχυρά κοινωνικά, ηθικά και πολιτικά αντανακλαστικά θα είναι δυνατή η όποια αντίσταση. Και αυτά θα τα δώσει μια κοινωνία που θα ενδυναμώνει και θα υποστηρίζει, θα εμπιστεύεται και θα τονώνει τις πρωτοβουλίες του νέου, δίνοντάς του ελπίδα και προοπτική προκειμένου  να αντιτάξει στη δουλεία των στρεβλώσεων και την απότοκη τύφλωσή τους, τις καινοτόμες ιδέες του, τη δυναμική ψυχή του και το φιλελεύθερο και ανεξάρτητο, ατίθασο και δημιουργικό πνεύμα του.

Δίνοντάς του «ένα ζευγάρι – μεταχειρισμένα έστω – ιδανικά» ο νέος είναι ικανός να αντιστρέψει την πολύμορφη κρίση (πολιτική, κοινωνική, οικονομική, πολιτισμική, ηθική) και  να αλλάξει τον κόσμο. Η αλήθεια είναι πως στους νέους απεικονίζονται οι γονείς, οι δάσκαλοι και η κοινωνία. Και εκεί πρέπει να αναζητηθούν οι αιτίες.

Λειτουργούν οι θεσμοί; Υπάρχει σεβασμός στο Πρόσωπο; Οι αξίες αποτελούν σημείο αναφοράς μας; Έχει επέλθει πραγματική κάθαρση από στερεοτυπικές αντιλήψεις, προκαταλήψεις και παρωπιδικές συμπεριφορές που μας φέρνουν αξιακά και πολιτισμικά χιλιάδες χρόνια πίσω;

Φοβόμαστε ότι ελάχιστοι θα απαντούσαν καταφατικά. 

Ο νέος όμως αντιστέκεται στην εργαλειοποίησή του και σαν άλλος Μπερανζέ στο «Ρινόκερο» του Ιονέσκο, υψώνει τη φωνή του: «Θα υπερασπιστώ τον εαυτό μου ενάντια σ’ όλο τον κόσμο… δεν θα καθίσω με σταυρωμένα χέρια, θα πολεμήσω…

Είμαι ο τελευταίος άνθρωπος… και μέχρι να ’ρθει το τέλος θα παραμείνω άνθρωπος! Όχι δεν θα συνθηκολογήσω!... ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΩ ΣΑΝ ΚΙ ΕΣΑΣ!».

Κι αυτή η κραυγή του νέου δεν είναι ο επιθανάτιος ρόγχος του… Είναι το ξεκίνημα!             

Βραβευμένο δοκίμιο του Δρ. Πολύβιου Ν. Πρόδρομου
το 2016  από τον Ε.Π.Ο.Κ., 
στο πλαίσιο του 7ου ΔιεθνούςΛογοτεχνικού Διαγωνισμού. 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ


Α. Να γράψετε την περίληψη του άρθρου σε 120-130 λέξεις.

                                                                                                                Μονάδες 25


Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη ΣΩΣΤΟ, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη ΛΑΘΟΣ, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α) Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια πολύμορφη και πολυεπίπεδη κρίση.

β) Η ερημοποίηση του νοήματος της ζωής ονομάζεται «μηδενισμός».

γ) Η σύγχρονη πραγματικότητα δημιουργεί σύγχυση και αποπροσανατολισμό στους νέους.

δ) Ο νέος αποκτώντας ισχυρά κοινωνικά,ηθικά και πολιτικά αντανακλαστικά θα μπορέσει να αντισταθεί στην «εργαλειοποίησή» του.

ε) Ο νέος δεν έχει τη δύναμη να αντισταθεί στην κοινωνική πραγματικότητα και θα συνθηκολογήσει.

                                                                                                                Μονάδες 10


Β2.Ποιον τρόπο και ποια μέσα πειθούς μετέρχεται ο συγγραφέας του κειμένου στην πρώτη παράγραφο;(«Ο πολιτισμός…οικονομική πλευρά του.»)
Μονάδες 4



Β3. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η έκτη παράγραφος του κειμένου ;(«Αυτή η αφυδατωμένη …και δημιουργικό πνεύμα του.»)
Μονάδες 2



Β4. α)Να αιτιολογήσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις παρακάτω περιπτώσεις:

1. (όπως γράφει ο φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι): τη χρήση παρένθεσης(2η παράγραφος)
2. ως εξής:τη χρήση διπλής τελείας (2η παράγραφος)
3. - αφού  κατανοήσει – τη διπλή παύλα (6η παράγραφος)

Μονάδες 3

β) Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις-φράσεις  του κειμένου:
γιατί(1η παράγραφος),
αφού( 1η παράγραφος),
Με άλλα λόγια(3η παράγραφος) 
                                                                                            Μονάδες 3


Β5.«Στην ουσία όμως δεν του προσέφεραν τίποτε άλλο παρά ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, προκειμένου να καλύψει το εσωτερικό του κενό σε μια κοινωνία.»(πέμπτη παράγραφος) : να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Τι εξαίρεται στην παθητική σύνταξη;
Μονάδες 3


Β6. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμία από τις πιο κάτω λέξεις:
Προόδου,πολυσχιδούς,διαψεύσεων, αλλάξει, ενδυναμώνει.
                                                                                                                Μονάδες 5


β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμία από τις πιο κάτω λέξεις:
διάβρωσε, παρακμή,Αρνείται,δουλεία, ανεξάρτητο,


                                                                                                                Μονάδες 5


Γ. Ο συγγραφέας του κειμένου, μεταξύ των άλλων, τονίζει: «Αυτή η αφυδατωμένη από αισθήματα και αξίες εποχή, δεν φαίνεται να μπορεί να «ησυχάσει» τον νέο, ο οποίος έχει μια απροσμέτρητη ικανότητα - αφού  κατανοήσει - να ανακτήσει τις δυνάμεις του και να αλλάζει τον κόσμο.»
Με βάση τους προβληματισμούς που γεννούν οι πιο πάνω σκέψεις,να γράψετε ένα άρθρο(500-600)λέξεων για ένα δημοσιογραφικό portal, αναφερόμενοι:
α) στα χαρακτηριστικά της πολυεπίπεδης κρίσης  και
β) στη στάση με την οποία εσείς, οι νέοι,θα αντιμετωπίσετε τα προβλήματα και τις δυσκολίες που υπάρχουν και που καθημερινά ανακύπτουν.

Μονάδες 40

Επιστήμη και πειράματα σε ανθρώπους

Ευχαριστώ πολύ τον κ. Βασίλειο Φανάρα, Δρ. Βιοηθικής και Θεολόγο, για την πολύτιμη αρωγή του στο θέμα και στο γνωστικό υπόβαθρο των παραπομπών του θέματος.

Το παρακάτω Κριτήριο Αξιολόγησης αναφέρεται στη θεματική ενότητα Επιστήμη- Τεχνολογία- Βιοηθική της ύλης της Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄Λυκείου και, βέβαια, καθίσταται ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα λόγω και της σχετικής ειδησεογραφίας.

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ

1. Το ζήτηµα είναι σήµερα, διεθνώς, εξαιρετικά καίριο, ιδίως όσον αφορά τις κλινικές µελέτες φαρµάκων. Οι αυξανόμενες ανάγκες προστασίας της υγείας, τις οποίες έχουν προκαλέσει τόσο η εµφάνιση και αναγνώριση νέων ασθενειών όσο και η επανεµφάνιση ασθενειών του παρελθόντος, αλλά και οι µεγάλες πρόοδοι των τελευταίων χρόνων στις βιολογικές επιστήµες, ενθαρρυντικές για την έρευνα σε νέα φάρµακα, αποτελούν παράγοντες που προσελκύουν το έντονο ενδιαφέρον του κοινού, των επιστηµόνων και της φαρµακευτικής βιοµηχανίας. Με τα δεδοµένα αυτά, διαφαίνεται µια γενικότερη τάση να «επιταχυνθούν» οι διαδικασίες δοκιµασίας, έγκρισης και εισαγωγής µιας νέας θεραπείας ή ενός νέου φαρµάκου στην αγορά, ώστε να υπηρετείται αποτελεσµατικότερα η προστασία της υγείας.

 2.Η επιτάχυνση αυτή, ωστόσο, δεν µπορεί να οδηγεί σε «εκπτώσεις» του ελέγχου, εις βάρος της ποιότητας των νέων θεραπειών και φαρµάκων και κυρίως της ασφάλειας των προσώπων που συµµετέχουν στις σχετικές κλινικές µελέτες. Η τελευταία αυτή διάσταση αφορά άµεσα τη βιοηθική.

3.Η προβληµατική των πειραµατισµών σε ανθρώπους για µια σύγχρονη κοινωνία συνδέεται αποκλειστικά µε τις δοκιµές νέων θεραπευτικών µέσων (ιδίως φαρµάκων) που αποσκοπούν στη βελτίωση της προστασίας της υγείας. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας: η νωπή ακόµη εµπειρία των πειραµάτων σε ανθρώπους του ναζιστικού καθεστώτος συνέβαλε καθοριστικά σε αυτό. Ακόµη και υπό το συγκεκριµένο πρίσµα, ωστόσο, οι κλινικές δοκιµές φαρµάκων θέτουν ορισµένα προβλήµατα για τη βιοηθική.

4.Ποιες εγγυήσεις έχουµε ότι µε τη δοκιµή ενός νέου φαρµάκου, ο άνθρωπος δεν µετατρέπεται σε πειραµατόζωο, σε απλό «µέσον» για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπών (π.χ. την πρόοδο της επιστήµης), αντίθετα προς τη θεµελιώδη ηθική και νοµική αρχή του σεβασµού της αξίας του; Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφ’ενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστηµονικής έρευνας;

5.Η προστασία των προσώπων που συµµετέχουν σε κλινικές µελέτες είτε θεραπευτικών µεθόδων είτε φαρµακευτικών σκευασµάτων, έχει ως αφετηρία την ιδιαίτερη σχέση γιατρού/ασθενούς.

6.Σε κάθε σχέση γιατρού/ασθενούς είναι δεδοµένη η ευάλωτη θέση του δεύτερου. Την αδυναµία αυτή εξισορροπεί η προσωπική του εµπιστοσύνη στον γιατρό και, τελικά, η ιδιαίτερη ευθύνη του τελευταίου απέναντι στον ασθενή, η οποία – εκτός της ηθικής - έχει και νοµική σηµασία.

7. Ωστόσο, ειδικά στην περίπτωση των κλινικών µελετών, υπάρχει ένα πρόσθετο στοιχείο. Ο ασθενής είναι διατεθειµένος να υπαχθεί σε µια κλινική µελέτη, αποδεχόµενος εξ ορισµού κάποια αβεβαιότητα ως προς τις συνέπειες στην υγεία του. Ο γιατρός, από την πλευρά του, έχει πολύ πιο εµπεριστατωµένη επίγνωση αυτής της αβεβαιότητας και - µε δεδοµένη αυτήν ακριβώς την επίγνωση - πρέπει να εγγυηθεί την προστασία θεµελιωδών έννοµων αγαθών του ασθενούς, που µπορεί να κινδυνεύσουν κατά τη διαδικασία της κλινικής µελέτης, ιδίως της υγείας και της ελευθερίας του. Η ιατρική ευθύνη, λοιπόν, επιτείνεται εδώ: ο έλεγχος της «τεχνικής»/επιστηµονικής καταλληλότητας του σκευάσµατος πρέπει να «συµβαδίζει» µε τη «δεοντολογική» καταλληλότητα της συγκεκριµένης µελέτης, που εγγυάται την προστασία όσων δέχθηκαν να συµµετάσχουν σε αυτήν.

8. Η ιατρική και η ερευνητική δεοντολογία έχουν επεξεργασθεί διεξοδικά, ιδίως µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο, αρχές, σύµφωνα µε τις οποίες είναι αποδεκτός ο πειραµατισµός στον άνθρωπο γενικά, αλλά και ειδικότερα στο πλαίσιο των κλινικών µελετών φαρµάκων, χωρίς να διακυβεύεται η αξιοπιστία τους.

Διασκευασμένο κείμενο από τον ιστότοπο της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.

http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/recom_clinical_trials_gr.pdf
http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/SYSTASH_MH_PAREMBATIKES_MELETES_Final_GR.pdf

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να αποδοθεί περιληπτικά το παραπάνω κείμενο σε 120-140 λέξεις

2. α. Ποια προβλήματα για τη βιοηθική αναδύονται από τα πειράματα σε ανθρώπους;

    β.  Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, έχει αναπτυχθεί η  ερευνητική δεοντολογία των ιατρικών πειραμάτων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

3. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας
Να αναπτύξετε, με θεματική περίοδο την παραπάνω, μια παράγραφο με παραδείγματα.

4. Να σχολιάσετε τη συνοχή των παραγράφων 5-8

5. Να ξαναγραψετε το παρακάτω χωρίο μετατρέποντας την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και την παθητική σε ενεργητική:
Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας; 

6. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις.


7. Το πνευματικό κέντρο του δήμου σας οργανώνει εκδήλωση με θέμα: « η ευθύνη του επιστήμονα απέναντι στον άνθρωπο». Αναλαμβάνετε να εκπροσωπήσετε το σχολείο σας με ομιλία. Σ ε αυτή να αναφερθείτε στους κινδύνους που προκύπτουν από την αντιδεοντολογική χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων, καθώς και στις  προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες πρέπει να αξιοποιείται η επιστημονική έρευνα, ώστε να μην καθίσταται επιζήμια για τον άνθρωπο.

Πολιτιστικό πρόγραμμα 2017-2018

Από το ιστολόγιο των μαθητών του 3ου ΓΕ.Λ. Χορτιάτη (Φίλυρο)

https://logotechnikespoleis.blogspot.gr/

Εργαστήριο-Σεμινάριο στο Α.Π.Θ.

  Σήμερα επισκεφτήκαμε τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, για να παρακολουθήσουμε τη διάλεξη της επίκουρης καθηγήτριας της Νεοελληνικής Φιλολογίας, κ. Τασούλας Μαρκομιχελάκη. Ακούσαμε και κατανοήσαμε καινούργιους όρους για το θέμα μας, οι πόλεις στη λογοτεχνία, που είναι και θέμα μαθημάτων που διδάσκει η καθηγήτρια στους φοιτητές της. Οι όροι αυτοί είναι τα κλειδιά που μάς βοηθησαν να ξεκλειδώσουμε το διήγημα του συγγραφέα Γιάννη Ατζακά, Το κάταγμα 

• Πόλεις πραγματικές ή φανταστικές
• αλλαγή εποχών
• παλίμψηστο της πόλης
• ετεροτοπία (ένας τόπος μέσα σε ένα άλλο τόπο)
• δυστοπία (άσχημος τόπος)
• εντοπία (τόπος που έχει μια τελειότητα)

  Απολαύσαμε και συγκινηθήκαμε από τις αφηγήσεις του συγγραφέα. Ένας πλούτος εμπειριών και δυσκολιών γέννησαν ένα τόσο ωραίο και άμεσο κείμενο, όπως είναι Το κάταγμα από τη Συλλογή διηγημάτων Λίγη φλόγα, Πολλή στάχτη.

...Στα μέσα εκείνης της άδοξης δεκαετίας του '50, το να είσαι μαθητής του φημισμένου Ε΄Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης ήταν αληθινό καύχημα. Η στέγασή του, αμέσως μετά την απελευθέρωση, στην άλλοτε εξοχική έπαυλη Καπαντζή, θρυλική έδρα για εννιά μήνες της Κυβέρνησης Εθνικής Αμύνης του Ελευθερίου Βενιζέλου, η επιβλητική και περίτεχνη όψη του, η ανοιχτή θέα του στον Θερμαϊκό αποτελούσαν ξεχωριστό προνόμιο που, από τον Οκτώβρη του 1955, είχε αναπάντεχα χαριστεί και στον Στέργιο Βλαστάρη. Για το φτωχό ορφανό της Φυτιάς ήταν μια απρόσμενη πολυτέλεια, αλλά συνάμα και μια ευθεία αντίθεση, που για το ψυχοπαίδι της ταπεινής παράγκας σήμαινε σκληρή καθημερινή δοκιμασία...

 Η περιήγησή μας στη ζωή του συγγραφέα αλλά και στους χώρους της Φιλοσοφικής Σχολής μάς γέμισε γνώσεις και συγκινήσεις!

Η Παιδεία των Πατέρων

   Τελικά, ποιο ήταν το είδος των σπουδών του Γρηγορίου του Θεολόγου στην Αθήνα; Η συντάκτρια του άρθρου1 βασιζόμενη στον Επιτάφιο λόγο του προς τον Μ. Βασίλειο (παράγραφοι 14-24) δίνει τις βασικές παραμέτρους της εκπαίδευσης των νέων που συνέρρεαν στην Αθήνα τον 4ο  αι.

        Αναλυτικότερα, οι σπουδές εξακτινώνονταν στους τομείς της ρητορικής, της γραμματικής και της φιλοσοφίας και με κάποια υπερβολική διάθεση και στους τομείς της αστρονομίας, γεωμετρίας, αριθμητικής, ιατρικής και μουσικής. Η γραμματική ενίοτε ταυτίζεται με τη σοφιστική η οποία ήταν ανώτερη της ρητορικής αλλά κατώτερη από τη φιλοσοφία. Όσον αφορά στη φιλοσοφία αυτή την εποχή είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος, καθώς για την Εκκλησία σχετίζεται με την ασκητική πρακτική, ενώ για τους Έλληνες φιλοσόφους είναι η σπουδή και ερμηνεία των πρώτων αρχών του κόσμου.

   Το προηγούμενο ερώτημα εστιάζεται πλέον στο είδος της φιλοσοφίας που σπούδασαν οι δύο ιεράρχες, αφού η φιλοσοφία στην Ακαδημία αποτελούσε πιστοποιητικό του εθνικού προσανατολισμού των σπουδαστών. Μάλιστα, ο Γρηγόριος υιοθετεί τη διαίρεση της φιλοσοφίας σε κλάδους κατά τον Αριστοτέλη, οπότε εξ ορισμού απορρίπτει τις θρησκευτικές τελετουργίες του νεοπλατωνισμού. Αντίθετα από την υποκριτική συμπεριφορά του Ιουλιανού, ο Γρηγόριος και ο Βασίλειος φανερά και ενσυνείδητα διαχωρίζουν την εθνική θρησκεία, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και η μυθολογία είναι παρερμηνεία και διαστρέβλωση της Π. Διαθήκης. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος τοποθετείται απερίφραστα για τα αγαθά της παιδείας της εποχής του. Η παιδεία, σύμφωνα με τη θέση του, καταξιώνει την ανθρώπινη ύπαρξη, αν στηρίζεται στα εκκλησιαστικά κείμενα και στη θύραθεν γραμματεία.

   Με βάση όσα προηγήθηκαν η συγγραφέας εικάζει ότι οι άγιοι Γρηγόριος και Μ. Βασίλειος παρακολούθησαν γενική φιλοσοφία μέσα από διαλέξεις και αυτοσχέδιους διαγωνισμούς ανάπτυξης θεμάτων και επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στην ερμηνεία έργων του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Τεκμήριο αυτής της άποψης είναι η ιδιαίτερη χρήση του όρου φιλοσοφία ως του ησύχιου βίου των χριστιανών που τους οδηγεί στην προκοπή και βίωση της μεταθανάτιας ζωής. Εξάλλου, και ο Προαιρέσιος, δάσκαλος του Γρηγορίου-Βασιλείου αλλά και του Ιουλιανού χαρακτηρίζεται σοφιστής και ο ίδιος ο Γρηγόριος αυτοαποκαλείται σοφιστής (Επιστολή 189,308 και 176 PG 37, 288). Επίσης μετά το πέρας των σπουδών του εκλέγεται στον σοφιστικό θρόνο και μεταξύ των βιογράφων του χρησιμοποιείται η προσωνυμία του σοφιστή μέχρι την τελική επικράτηση της ονομασίας Θεολόγος.

1. Δ. Λιάλιου, «ο χαρακτήρας των σπουδών του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου περί τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα», σελ. 214-235 στο Γρηγοριανά Α΄, ΦΘΒ 35, Πουρναράς, Θεσσαλονίκη, 1997  

Η σχηματική παρουσίαση της Παιδείας των Πατέρων

άρθρο from Eleni Papadopoulou

Η παιδεία του Μακρυγιάννη

Επίκαιρος και πάλι ο λόγος του Σεφέρη, επίκαιρος όσο ποτέ ο Μακρυγιάννης, σε μια εποχή και μια κοινωνία που η δοκησισοφία και η ημιμάθεια έχουν μετατραπεί σε λάβαρα υπεροχής και πιστοποιητικά αξιοσύνης.

Ένας Έλληνας - ο Μακρυγιάννης

[...]

"Τα γράμματα είναι από τις πιο ευγενικές ασκήσεις κι από τους πιο υψηλούς πόθους του ανθρώπου. Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου. Κι επειδή οι αρχές αυτές είναι αληθινές, πρέπει να μην ξεχνούμε πως υπάρχει μια καλή παιδεία -εκείνη που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον εαυτό του και μια κακή παιδεία -εκείνη που διαστρέφει και αποστεγνώνει και είναι μια βιομηχανία που παράγει τους ψευτομορφωμένους και τους νεόπλουτους της μάθησης, που έχουν την ίδια κίβδηλη ευγένεια με τους νεόπλουτους του χρήματος. Αν ο Μακρυγιάννης μάθαινε γράμματα την εποχή εκείνη, πολύ φοβούμαι πως θα έπρεπε να απαρνηθεί τον εαυτό του, γιατί την παιδεία την κρατούσαν στα χέρια τους οι «τροπαιούχοι του άδειου λόγου», καθώς είπε ο ποιητής, που δεν έλειψαν ακόμη. Δεν επαινώ τον Μακρυγιάννη γιατί δεν έμαθε γράμματα, αλλά δοξάζω τον πανάγαθο Θεό που δεν του έδωσε τα μέσα να τα μάθει. Γιατί αν είχε πάει σε δάσκαλο, θα είχαμε ίσως πολλές φορές τον όγκο των Απομνημονευμάτων σε μια γλώσσα, όλο κουδουνίσματα και κορδακισμούς· θα είχαμε ίσως περισσότερες πληροφορίες για τα ιστορικά των χρόνων εκείνων, θα είχαμε ίσως ένα Σούτσο της πεζογραφίας, αλλά αυτή την αστέρευτη πηγή ζωής, που είναι το βιβλίο του Μακρυγιάννη, δε θα την είχαμε. Και θα ήταν μεγάλο κρίμα. Γιατί έτσι όπως μας φανερώνεται ο Μακρυγιάννης, βλέπουμε ολοκάθαρα πως αν και αγράμματος, δεν ήταν διόλου ένας ορεσίβιος ακαλλιέργητος βάρβαρος. Ήταν ακριβώς το εναντίον: ήταν μια από τις πιο μορφωμένες ψυχές του ελληνισμού. Και η μόρφωση, η παιδεία που δηλώνει ο Μακρυγιάννης, δεν είναι κάτι ξέχωρο ή αποσπασματικά δικό του· είναι το κοινό χτήμα, η ψυχική περιουσία μιας φυλής, παραδομένη για αιώνες και χιλιετίες, από γενιά σε γενιά, από ευαισθησία σε ευαισθησία· κατατρεγμένη και πάντα ζωντανή, αγνοημένη και πάντα παρούσα -είναι το κοινό χτήμα της μεγάλης λαϊκής παράδοσης του Γένους. Είναι η υπόσταση, ακριβώς, αυτού του πολιτισμού, αυτής της διαμορφωμένης ενέργειας, που έπλασε τους ανθρώπους και το λαό που αποφάσισε να ζήσει ελεύθερος ή να πεθάνει στα '21."

[...]

Πηγή: Γιώργου Σεφέρη, Δοκιμές, εκδ. Ίκαρος, Αθήναι 1981 (4).

Η βία μέσα από τα μάτια των παιδιών

  Τι είναι η βία; Πώς φαίνεται στα μάτια των παιδιών; Πώς αποκωδικοποιείται στο μυαλό τους; Μπορεί να γίνει πηγή έμπνευσης και δημιουργίας; Σχετίζεται η βία με την Τέχνη; Σ' αυτά και σε πολλά άλλα ερωτήματα απαντά η έκθεση καλλιτεχνημάτων των μαθητών του Γυμνασίου Αμμοχωρίου Φλώρινας, με την καθοδήγηση της καθηγήτριας Αθηνάς Βόσδου, που φιλοξενείται στους χώρους του 3ου ΓΕ.Λ. Χορτιάτη (Φίλυρο).

 Το ισόγειο του σχολείου έχει αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο ώστε να μετατραπεί  σε μια αίθουσα Τέχνης. Ένα σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία και σε όσους επιθυμούν να καταλάβουν πώς το παιδικό μυαλό αντιλαμβάνεται το φαινόμενο της βίας. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή στο κοινό σήμερα 17/11/2017 μέχρι τις 14:00 και αύριο 18/11/2017 από τις 17:30 μέχρι τις 20:30.

Η αλληγορία του σπηλαίου

ΠΗΓΗ: http://ed.ted.com/lessons

Η ηθική των νέων (Προτεινόμενο κριτήριο Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄Λυκείου)

Γ΄ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 

Η ηθική των νέων: δύο όψεις

   Η αξία της ηθικής αρετής είναι διαχρονική και ανεκτίμητη, καθώς αυτή αποτελεί τη βάση υγιούς συνεργασίας, κοινωνικής συνοχής, συλλογικής και ατομικής ευδαιμονίας. Παρόλα αυτά, όσον αφορά την ηθική των νέων, οι γνώμες διίστανται. Άλλοι υποστηρίζουν πως προοδεύουν ηθικά, άλλοι στηριζόμενοι σε φαινόμενα σεξουαλικής ασυδοσίας, επιθετικής συμπεριφοράς, αμφισβήτησης των παραδεδομένων αξιών ή αδιαφορίας, μιλούν για ηθική κατάπτωση. Εδώ, όμως, τίθεται το εξής ερώτημα: Πράγματι, οι νέοι γίνονται όλο και πιο ανήθικοι ή άδικα ορισμένοι τους χαρακτηρίζουν έτσι προκειμένου να δικαιολογήσουν «κακώς κείμενα»;

   Αναμφίβολα, γίνεται λόγος για απρεπή και αγενή συμπεριφορά από πλευράς των νέων με χαρακτηριστικά την ειρωνεία, την αναίδεια, την έλλειψη σεβασμού προς τους μεγαλύτερους, αλλά και απρεπείς χειρονομίες. Παράλληλα, παρατηρούμε νέοι να παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αυτό της ισότητας μεταξύ των ανθρώπων ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλο, τη φυλή ή την πολιτική παράταξη. Άλλοτε πάλι σημειώνουν περιστατικά ενδοσχολικής βίας ή γενικότερης παραβατικής συμπεριφοράς. Η επιθετική τους συμπεριφορά μπορεί να διακριθεί σε σωματική και ψυχολογική κι έτσι παρατηρούμε ξυλοδαρμούς ή μειωτικά σχόλια σε βάρος των αδυνάτων νοητικά, κοινωνικά, οικονομικά. Αυτό συμβαίνει επειδή ο νέος-θύτης δεν βλέπει στο πρόσωπο του θύματος τον άνθρωπο, αλλά το διαφορετικό σε επίπεδο φυλής, θρησκευτικού δόγματος ή πολιτικής παράταξης. Αδυνατεί, επομένως, να αποδεχτεί και να σεβαστεί τη διαφορετικότητα.

   Ταυτόχρονα, παρατηρείται απουσία ηθικών φραγμών σε επίπεδο λόγου, με αποτέλεσμα την ανταλλαγή βωμολοχιών στην καθημερινότητά τους, και σε επίπεδο έργων με τη μορφή βανδαλισμών σε σχολεία ή Πανεπιστήμια, σε αθλητικούς ή αρχαιολογικούς χώρους, σε μνημεία πολιτισμού. Αυτό έχει ως συνέπεια την καταστροφή της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και των κρατικών υποδομών. Επομένως, με βάση αυτά τα δεδομένα, συμπεραίνεται πως τα φαινόμενα ηθικής αποχαλίνωσης των νέων διαρκώς αυξάνονται.
[…]

   Στον αντίποδα, παρατηρούμε και μια μεγάλη μερίδα νέων να προσπαθεί να κάνει τη διαφορά. Έτσι, κάνει τον εθελοντισμό, σε κοινωφελή, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, τρόπο ζωής ή χρησιμοποιεί τις νέες τεχνολογίες προς όφελος των κοινωνικά αποκλεισμένων ή των ευπαθών ομάδων. Δεν είναι δηλαδή λίγες οι φορές που έχουμε δει νέους να διανέμουν φαγητό σε ανέργους, αναπήρους ή ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, να συμμετέχουν σε οργανώσεις κατά της φτώχειας, της βίας, των εξαρτήσεων, αλλά και υπέρ της προστασίας του οικοσυστήματος και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Ταυτόχρονα, τους βλέπουμε να συνεχίζουν να κάνουν όνειρα για τη μετέπειτα ζωή τους και να είναι όσο το δυνατόν αισιόδοξοι για το μέλλον και ό,τι αυτό τους επιφυλάσσει. Συνεχίζουν να επενδύουν στη γνώση και στη γενικότερη καλλιέργειά τους, να δημιουργούν σχέσεις φιλίας και υγιούς συνεργασίας, να συνάπτουν σχέσεις που συνδράμουν στη συνοχή του όλου. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε και το γεγονός πως το μεγαλύτερο μέρος των συγκεντρώσεων και των πορειών αποτελείται από νεολαία.

   Συνοψίζοντας, δεν πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι υπάρχει μια μερίδα νέων, που διαρκώς αυξάνεται, η οποία επιλέγει συνειδητά και υπεύθυνα έναν διαφορετικό τρόπο ζωής από εκείνον της μάζας. Κι αυτοί είναι οι νέοι που επενδύουν στην προσφορά στο συνάνθρωπο, που επενδύουν στη γνώση, που διαπρέπουν στις επιστήμες, στην τέχνη ή στον αθλητισμό. Είναι οι νέοι που δεν επαναπαύονται και αγωνίζονται διαρκώς για ιδεώδη, όπως είναι η δημοκρατία, που ασκούν κριτική στα κακώς κείμενα και που δεν παρασύρονται από τις ραδιουργίες επιτηδείων ή τις τεχνικές αποπροσανατολισμού. Συνεπώς, θα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι όσον αφορά την πορεία που αυτοί ακολουθούν και να μην αρκούμαστε στα λεγόμενα όσων προσπαθούν να τους παρουσιάζουν σαν τα «μαύρα πρόβατα» της κοινωνίας. Ας ακολουθήσουμε το δρόμο που αυτοί χαράζουν με τον τρόπο ζωής τους…

Μαριάννας  Πρωτόπαππα, http://blogs.sch.gr/apontes, 19/11/2013

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου σε 120 περίπου λέξεις .

                                                                                                                   Μονάδες 25


Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

1. Η συντάκτρια δεν αποδέχεται την άποψη της ηθικής κατάπτωσης των νέων.
2. Η ενδοσχολική βία και η γενικότερη παραβατική συμπεριφορά οφείλεται σε έλλειψη ανεκτικότητας.
3. Η απουσία ηθικών φραγμών οδηγεί σε αύξηση των φαινομένων ηθικής αποχαλίνωσης .
4. Οι νέοι δεν ενδιαφέρονται να κάνουν τη διαφορά, συμμετέχοντας σε εθελοντικές οργανώσεις και σε κοινωφελείς δράσεις.
5. Η αισιοδοξία μας  για το μέλλον των νέων οφείλεται στην εγρήγορση και στον διαρκή αγώνα τους για τα ιδεώδη.

                                                                                                                  Μονάδες 10

Β2. Με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η δεύτερη παράγραφος του κειμένου: « Αναμφίβολα, … και να σεβαστεί τη διαφορετικότητα.»
                                                                                                                   Μονάδες 2

Β3. Ποια αποδεικτικά μέσα μετέρχεται η συντάκτρια στην δεύτερη παράγραφο του κειμένου;
Μονάδες 4


Β4. «Συνοψίζοντας, δεν πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι υπάρχει μια μερίδα νέων, που διαρκώς αυξάνεται, η οποία επιλέγει συνειδητά και υπεύθυνα έναν διαφορετικό τρόπο ζωής από εκείνον της μάζας.» : α) Να μετατραπεί η ενεργητική σύνταξη σε παθητική. β) Ποια διαφορά παρατηρείτε στο νόημα μετά τη μετατροπή;
                                                                                                                   Μονάδες 4


Β4.α. Να δικαιολογήσετε τη χρήση των παρακάτω διαρθρωτικών λέξεων:   Αναμφίβολα,  Άλλοτε,  δηλαδή
                                                                                                                    Μονάδες 3


β. Να αιτιολογήσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις φράσεις που ακολουθούν:
α) Πράγματι, οι νέοι γίνονται όλο και πιο ανήθικοι ή άδικα ορισμένοι τους χαρακτηρίζουν έτσι προκειμένου να δικαιολογήσουν «κακώς κείμενα»;  (1η §) : το ερώτημα
β) «μαύρα πρόβατα» (τελευταία §) : τα εισαγωγικά

                                                                                                                     Μονάδες  2


Β5. α. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: ανεκτίμητη,  συνοχής, παρατηρούμε , αυξάνονται, επαναπαύονται

Μονάδες 5

β. Να δώσετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: αξία, υγιούς , παραβιάζουν, αποδεχτεί, συμμετέχουν.
                                                                                                                      Μονάδες 5

Γ.  Στις μέρες μας γίνεται συχνά λόγος για την ηθική αποχαλίνωση των νέων. Στον αντίποδα , είναι πολλοί εκείνοι που πιστεύουν πως η νέα γενιά είναι ανεπίληπτου ήθους και διαφοροποιείται από τη μάζα. Σε μια ομιλία (500-600 λέξεων) που καλείστε να εκφωνήσετε σε εκδήλωση του σχολείου, ενώπιον δασκάλων και συμμαθητών σας:
α) να διατυπώσετε τις απόψεις σας για το ήθος των νέων και
β) να παρουσιάσετε τους τρόπους με τους οποίους το σύγχρονο σχολείο θα ενδυναμώσει την ηθική ανάπτυξη της νέας γενιάς. 
                                                                                                                     Μονάδες  40

Επιμέλεια :  Άννα Μαρία Πανταζή , φιλόλογος

email: annmariapant@gmail.com

Μνήμη και Λήθη: Το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη

" Κείνη τη μέρα σώπαιναν οι λύκοι, γιατί ούρλιαζαν οι άνθρωποι"  Μ. Λουντέμης

  Στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944 η δρεπανοφόρος Άτροπος Μοίρα επέλεξε τον Χορτιάτη να ακοντίσει τα δικά της αιματοβαμμένα μηνύματα. Να θερίσει 149 μίσχους, να κόψει με μια απότομη κίνηση τα χρώματα της ίριδας που ρίζωναν στους πρόποδες του Χορτιάτη και να αφήσει μόνο μαύρο και κόκκινο, καπνό και αίμα.

  Στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944 ο Χορτιάτης πλήρωσε βαρύ τίμημα για την αντιστασιακή του δράση. Πλήρωσε με 149 αθώες ζωές και τη σχεδόν εκ βάθρων καταστροφή του, διότι δεν έσκυψε το κεφάλι στον κατοχικό ζυγό, δεν έπλευσε στα δύσκολα χρόνια κόστα - κόστα, ούτε έμεινε στα ρηχά, μα έστρεφε το ακρόπρωρό του στα ανοικτά, μπήκε στις τρικυμίες με υψωμένη την αντιστασιακή παντιέρα.

  Ο θάνατος ενός Γερμανού στρατιώτη - χημικού σε μια τυχαία ένοπλη συμπλοκή στο Ρωμαϊκό Υδραγωγείο (Καμάρα), μεταξύ ανταρτών του ΕΛΑΣ, που είχαν στήσει ενέδρα για άλλο λόγο και Γερμανών, που συνόδευαν προπορευόμενο (κατά μία ώρα περίπου…) όχημα της εταιρείας Ύδρευσης και μετέβαιναν στις πηγές της Αγίας Παρασκευής για να τις απολυμάνουν, επίσπευσε την προαποφασισμένη και καλά οργανωμένη απόφαση των Γερμανών και των Σουμπερταίων Ταγματασφαλιτών να αφανίσουν τον Χορτιάτη και τους κατοίκους του.

  Λίγες ώρες αργότερα από το πρωινό επεισόδιο, οι γερμανικές δυνάμεις συνεπικουρούμενες από ορδές ταγματασφαλιτών του Σούμπερτ, θα φτάσουν στο Χορτιάτη με 32 οχήματα έτοιμες να εφαρμόσουν το προμελετημένο τους σχέδιο. Ξεσπούν σε πράξεις παράφορης βίας, σκοτώνουν βρέφη, βιάζουν, εκτελούν εν ψυχρώ, καίνε και λεηλατούν. Συγκεντρώνουν όσους δεν έχουν εγκαταλείψει το χωριό στο φούρνο του Γκουραμάνη και στο σπίτι του Νταμπούδη, μετατρέποντας τους δυο χώρους σε κρεματόρια. Ο απολογισμός θα είναι τραγικός: 149 άτομα θα καούν ζωντανά ή θα εκτελεστούν, από τα οποία τα 51 κάτω των 18 ετών. Ανάμεσά τους ένα βρέφος 2 μηνών, ο Αλέξανδρος Σαρβάνης. 

Μπάμπης Νανακούδης

Πηγή: http://hortiatis570.gr/interesting/item/707-to-kapsimo-tou-xortiati-71-xronia-meta

  Το μνημείο που διατηρεί τη μνήμη του ολοκαυτώματος του Χορτιάτη αποσιωπά τη  δράση των "Ελλήνων" συνεργατών των Γερμανών κι έτσι αντί να συμβάλλει στην ιστορική μνήμη δίνει ένα μονοσήμαντο και κατευθυνόμενο προσανατολισμό στην ιστοριογνωσία!

φωτ. Ε. Παπαδοπούλου

Τα εναπομείναντα από την πύρινη λαίλαπα οστά των Χορτιατινών
φωτ. Ε. Παπαδοπούλου

Οστεοφυλάκιο-Οικία Νταμπούδη
φωτ. Ε. Παπαδοπούλου

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ: Και πάλι οι αρχαίοι Έλληνες μάς νουθετούν...

  Με αφορμή την αυριανή ημέρα που έχει οριστεί ως η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής (16 Οκτωβρίου) ...

Τι έτρωγαν οι Αρχαίοι Έλληνες;

Στα γεύματα και στα δείπνα τα τραπέζια ήταν γεμάτα με ψωμί, με κρέατα και χορταρικά, κι ακόμη με ελιές, πίτες, γλυκίσματα και φρούτα. Φυσικά και με άφθονο κρασί. Από τα όσπρια, γνωστά στους αρχαίους ήταν τα φασόλια, οι φακές, τα ρεβίθια (που τα προτιμούσανε ψημένα), τα μπιζέλια και τα κουκιά, που τα ‘τρωγαν, συνήθως, σε πουρέ (έτνος). Για το έτνος, δηλαδή τη σημερινή φάβα, ξετρελαινόταν ο Ηρακλής, και ο Αριστοφάνης δεν χάνει την ευκαιρία να τον σατιρίσει

Ήρθες, αγαπητέ Ηρακλή; Πέρασε μέσα.

Η Περσεφόνη μόλις έμαθε ότι έφτασες,

αμέσως βάλθηκε να ζυμώνει καρβέλια,

έβαλε δυο τρεις χύτρες στη φωτιά

με όσπρια τριμμένα και φάβα, και στη θράκα

ένα ολάκερο βόδι • ψήνει ακόμη

γλυκά και πίτες. Μα πέρασε μέσα.

(«Βάτραχοι» 503-507)


Μια γενική όμως ιδέα για τις γνωστές στους αρχαίους τροφές παίρνουμε απ’ τους Δειπνοσοφιστές του Αθήναιου (Δ , 7)

Γιατί, τι λείπει απ’ το σπίτι μας, ποία καλά, δεν είναι γεμάτο οσμές συριακής σμύρνας κι από ευχάριστο καπνό λιβανιού, δεν σε ευφραίνει να βλέπεις μάζες ψωμιού από λεπτό αλεύρι, τρυφερά χταπόδια, λουκάνικα, ώς και πάχος, φούσκες, βραστά σέσκλα και φύλλα, φάβα και σκόρδα, μαρίδες, σκουμπριά, ενθρυμματίδες, φάρο καιχόνδρο, κουκιά, λαθούρια, αρακά, ρόβη, μέλι, τυρί, γεμιστά άντερα ως και σιτάρια, καρύδια, πληγούρι, ψητές καραβίδες, ψητά καλαμάρια, βραστό κέφαλο, σουπιές βραστές, βραστή σμέρνα, κωβιούς βραστούς, ψητές παλαμίδες, ψητές φυκίδες, βατράχους, πέρκες, συνόδια, γάδους, ρίνες, ψησσιά, γαλέον, κούκον, φίσσες και νάρκες, κομμάτια σελάχι, κηρήθρες, σταφύλια, σύκα, γλυκίσματα, μήλα, ακράνεια, ρόδια, ρίγανη, μήκωνα, αχλάδια, κνήκον, ελιές, τσίπουρα, γαλατόπιτες, πράσα, αμπελόπρασα, κρεμμύδια, φνστή, βολβούς, γουλιά, σίλφιον, ξύδι, μάραθο, αυγά, φακή και τα τζιτζίκια, χυμούς, κάρδαμο, σουσάμι, κουαλούς, αλάτι, πίννες, πεταλίδες, μύδια, στρείδια και χτένια, μεγάλους τόνους. Και κοντά σ’ αυτά αμέτρητο πλήθος από πουλιά, πάπιες, φάσσες, χήνες και σπουργίτια, τσίχλες, κορυδαλούς, κίσσες και κύκνους και ελεκάνους, σουσουράδα, μια γερανό. Για ‘σένα θα είν’ εκεί κρασιά λευκά, γλυκό εγχώριο, ευχάριστο, ο καπνίας.

Ένα σπίτι όμως με τόσα αγαθά θα ξεπερνούσε και τα σημερινά σούπερ μάρκετ.

Από τα απαραίτητα, στο τραπέζι, ήταν και το λάδι. Κάτι που, όπως σημειώσαμε, ήταν απαραίτητο και στις παλαίστρες, για ν’ αλείφουν οι αθλητές τα κορμιά τους. Ο Παυσανίας, ο μεγάλος περιηγητής της αρχαιότητας, επαινεί, στα «Φωκικά», το λάδι της Τιθορέας:

Το λάδι που βγάζει η χώρα των Τιθορέων είναι λιγότερο σε ποιότητα, απ’ εκείνο που βγάζει η περιοχή της Αττικής και της Σικυώνας. Στη χροιά του όμως και στη γεύση, είναι ανώτερο από το λάδι της Ιβηρίας και της νήσου της Ιστρίας.

Φημισμένα ήταν τα λάδια της Σάμου και της Ικαρίας. Οι αρχαίοι συνήθιζαν να βγάζουν λάδι από άγουρες ελιές, που το προτιμούσανε στις σαλάτες τους. Επίσης από τα αμύγδαλα και τα καρύδια έβγαζαν ένα είδος λαδιού, καλό για τα γλυκίσματα τους. Από τα απαραίτητα επίσης στο καθημερινό τραπέζι ήταν το γάλα και το τυρί, που όμως ήταν στις πόλεις από τα σπάνια αγαθά. Μάλιστα οι διαιτολόγοι συνιστούσαν, για τους αθλητές, το μαλακό τυρί. Πολλές φορές, για να πήξει καλά το τυρί, έβαζαν μέσα στο γάλα, που ‘βραζε, ένα κωναροειδές φυτό, κνήκον ή οκνήκος. Φυσικά, τα σκόρδα και τα κρεμμύδια ήταν στο καθημερινό μενού. Ορισμένοι όμως έβρισκαν αυτό το είδος της διατροφής χωριάτικο (όπως και σήμερα). Από τα εκλεκτότερα εδέσματα ήταν οι κοχλιοί, τα σαλιγκάρια, που τα ‘τρωγαν οι Κρητικοί από την εποχή του Μίνωα.

Τα μικρά πουλιά, σπίνους, τσίχλες, ακόμη και τους λαγούς, αφού τα ψήνανε, τα διατηρούσανε μέσα σ’ ευωδιαστό λάδι. Μάλιστα, τα παραγεμίζανε με διάφορα καρυκεύματα, κάτι που συνηθίζεται και σήμερα στα χωριά της Μάνης. Για τη φτωχολογιά οι σούπες ήταν το πιο συνηθισμένο καθημερινό φαγητό. Έτρωγαν βέβαια και ψαρόσουπες, που η πλούσια όμως τάξη τις απέφευγε! Ένας ζωμός που ευχαριστούσε ιδιαίτερα τον Ηρακλή (οι αρχαίοι είχαν να λένε για τη λαιμαργία του) ήταν από μπιζέλια. Στα χορταρικά έριχναν μια σάλτσα φτιαγμένη από λάδι, δριμύ ξύδι, διάφορα καρυκεύματα, ακόμη και μέλι.

Ας ακούσουμε όμως μερικά «διαφημιστικά εδέσματα» του Αριστοφάνη:

ΛΑΜΑΧΟΣ: Φέρε μου παστό μες σ’ ένα φύλλο.

ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ: Πιάσε μου φύλλα• εκεί ψήνω τα ψάρια.

(«Αχαρνής», 1198-1199)



Γυναίκα, βράσε μπόλικα φασόλια, ρίξε και στάρι,

φέρε μας λίγα σύκα (…)

Ας φέρει κάποιος απ’ το σπιτικό μου

την τσίχλα και δυο σπίνους• είχε κι ανθόγαλο

και τέσσερα κομμάτια λαγού.

(«Ειρήνη», 1144-1145, 1149-1150)

Κι αλλού στο ίδιο έργο:

Η κότα ψήθηκε

το παστέλι του σουσαμιού ζυμώθηκε

Τις τσαπέλες με τα σύκα

και τις θρούμπες τις ελιές.

Τα κρέατα ήταν πανάκριβα, παρά τις πολλές θυσίες που γίνονταν για τους θεούς. Φθηνότερο, συγκριτικά, ήταν το χοιρινό, που για τους φτωχούς όμως ήταν κι αυτόαπλησίαστο. Στην ύπαιθρο βέβαια έτρωγαν συχνότερα κρέας, αφού μπορούσαν να θρέψουν στις αυλές τους και τους κήπους πουλερικά, γουρουνόπουλα, κατσίκια κι αρνιά. Απέφευγαν να τρώνε χοιρινά μυαλά, γιατί τους το απαγόρευαν οι φιλόσοφοι (Αθήναιος, Β 72), σχυριζόμενοι ότι «όποιοι τρώνε απ’ αυτά είναι σαν να τρώγουν κουκιά στις κεφαλές όχι μόνο των γονέων αλλά και των άλλων απαγορευμένων πραγμάτων».



Οι Αθηναίοι, πλούσιοι και φτωχοί, είχαν μεγάλη αδυναμία στα θαλασσινά και στα όστρακα. Μεγάλη ζήτηση είχαν στην αθηναϊκή αγορά παστά ψάρια από τον Ελλήσποντο και τον Εύξεινο Πόντο και φυσικά κάθε τι που ‘φτανε από την κοντινή λίμνη της Κωπαΐδας. Μια σκηνή στους «Αχαρνής», όπου ο Αριστοφάνης παρουσιάζει τον Δικαιόπολι ν’ αγοράζει ψάρια από Βοιωτό ψαρά, είναι αρκετά εύγλωττη:



ΔΙΚΑΙΟΠΟΛ1Σ: Μμ! αν φέρνεις τέτοια νοστιμάδα,

την πιο γλυκιά που υπάρχει, δός μου

τα χέλια να καλωσορίσω αμέσως.

ΘΗΒΑΙΟΣ: Νιράιδα ζηλεμέν’ της Κουπαΐδας

βγε και καλοχιραίτισι τουν ξένον.

ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ: Ω! Πολυπόθητε και πολυαγαπημένε

λαχταριστέ μεζέ της κωμωδίας,

μας ήρθες πια, μεράκι των φαγάδων.

Το φυσερό, τη σκάρα φέρτε, δούλοι.

Και τα χέλια, όμως, ήταν πανάκριβα, αφού, γύρω στο τέλος του 5ου π.Χ. αιώνα, στοίχιζαν τρεις δραχμές το ένα, όσο κόστιζε κι ένα μικρό γουρουνόπουλο, ποσό μεγάλο για την εποχή. Για το λαό, όμως, οι σαρδέλες του Φαλήρου ήταν το πιο συνηθισμένο θαλασσινό, μαζί με κριθαρένιο -ψωμί. Κάθε αύξηση της φαληρικής σαρδέλας έβαζε σ’ ανησυχία το φτωχόκοσμο.

«Και συμβούλεψα να υποσχεθούμε στην Αρτέμιδα την Αγρότιδα χίλια κατσίκια, αν οι σαρδέλες έκαναν, την επομένη, εκατό στον οβολό», λέει («Ιππής») ο αλλαντοπώλης Αγοράκριτος, εκφράζοντας έτσι και την αγωνία του λαού για την ακρίβεια.



Οι αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν συχνότερα ψάρι από κρέας, παρά την αποστροφή του Ομήρου. Ο Φλασελιέρ σημειώνει ότι η λέξη όψον αρχικά σήμαινε ό,τι τρώμε μαζί με το ψωμί, αλλά σιγά σιγά πήρε μια άλλη σημασία και κατέληξε να σημαίνει ψάρι. Το πιο διαδεδομένο πρωινό ρόφημα, αφού βέβαια αγνοούσαν τον καφέ, ήταν ο κυκεώνας, που προαναφέραμε, το γάλα, κυρίως το κατσικίσιο, κι ένα ανακάτεμα από χλιαρό νερό και μέλι, που προκαλούσε ιδιαίτερη ευχαρίστηση.



Στις κωμωδίες του Αριστοφάνη αναφέρονται εδέσματα που μας ξενίζουν. Στους «Ιππής» μιλάει για «ξίγκι βοδινό ψημένο μέσα σε συκόφυλλα». Αναφέρει επίσης τον «κάνδυλο», ένα ανακάτεμα από μέλι, γάλα, τυρί και λάδι, τον «μυττωτό», ένα είδος σκορδαλιάς με πράσα, σκόρδα, τυρί και μέλι.

Ο Αισχύλος στον «Προμηθέα Λυόμενο», μια τραγωδία που δεν σώθηκαν παρά λίγοι στίχοι της, ξαφνιάζει τους Αθηναίους:

Μα οι Σκύθες οι φιλόνομοι που τρώνε τυρί αλογίσιο ανάκατο με γάλα.

Μια σπέσιαλ συνταγή σάλτσας, με την οποία γαρνίρανε τα φαγητά μας δίνει ο Αθήναιος:

Χύσε από πάνω σίλφιο, χύσε ξύδι,

χύσε ακόμη λάδι, τρίψε τυρί

ρίξε από πάνω λίπη και σάλτσες ζεστές.



Τα «θυλήματα» που αναφέρονται απ’ τον Αριστοφάνη στην «Ειρήνη», ήταν χοντροαλεσμένο αλεύρι από στάρι ή κριθάρι, βρεγμένο με κρασί και λάδι. Μ’ αυτό ραντίζανε το σφαχτάρι, ενώ ψηνόταν. Ο κάθε χυλός ήταν από τα προσφιλή φαγητά για το φτωχόκοσμο. Που διαφημίζονταν κατάλληλα, ακόμη και από ένα στωικό φιλόσοφο, όπως ο Χρύσιππος, στην «Περί καλού» πραγματεία του (Αθήναιος, Δ 47):



Χυλός από βολβούς – φακές

είναι σαν αμβροσία

στης παγωνιάς το κρύο.



Στις θυσίες ετοίμαζαν κι ένα είδος πλακούντος, κάτι δηλαδή σαν πίτα, που το ‘λεγαν «πελανό». Ήταν ένα παχύρρευστο κράμα από αλεύρι, μέλι και λάδι. Άλλα εδέσματα: «Έκχυτος», που αναφέρεται σ’ ένα επίγραμμα της Παλατινής Ανθολογίας2 (βιβλ. 9), ήταν ένα μείγμα από αλεύρι και ψημένο τυρί, που το ‘ριχναν σε ειδικά καλούπια και τα γέμιζαν με κρασί μελωμένο.



«Κάνδαυλος», ένα είδος φαγητού της Μικράς Ασίας,κυρίως στη περιοχή της Αυδίας, με ό,τι ερεθιστικό καρύκευμα κυκλοφορούσε. «Μυττωτός», πίτα με τυρί, ανακατεμένο με μέλι και σκόρδα.Βέβαια, οι πιο περίφημες πίτες ήταν της Αθήνας, καύχημα της πόλης, και γίνονταν με μέλι, τυρί και λάδι, αλλά έβαζαν μέσα και διάφορα καρυκεύματα. Οι Αθηναίοι απέφευγαν ν’ αρχίσουν το γεύμα τους ή το δείπνο με σούπα.

Σχετικά με την ετοιμασία ενός δείπνου, να τι μας άφησε ο Φερεπράτης (Αθηναίος ηθοποιός και ποιητής, του 4ου π.Χ. αιώνα), στο «Δουλοδιδάσκαλο»:



Πώς ετοιμάζεται το δείπνο; πέστε μας;

Λοιπόν σας λέω, έχετε ένα κομμάτι χέλι,

καλαμαράκια και αρνί, ολίγο λουκάνικο

βραστά πόδια και συκώτι, παϊδάκια

και πουλιά, κοτόπουλα και τυρί που ‘ναι

μέσα στο μέλι, κι από κρέατα ένα μέρος.

(Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί Γ 49)

Ένα καλό τραπέζωμα μας παρουσιάζει και ο Αριστοφάνης («Εκκλησιάζουσαι» 838-845).

Τα τραπέζια είναι έτοιμα και γεμάτα με όλα

τ’ αγαθά και τα κρεβάτια στρωμένα

με χαλιά και προβιές. Μες στις κανάτες

ανακατεύουν το κρασί, οι μυροπώλισσες

περιμένουν στην αράδα • τα ψάρια κομμένα

φέτες ψήνονται, οι λαγοί στις σούβλες,

ξεφουρνίζουν τις πίτες, πλέκονται στεφάνια,

καβουρντίζουν ξερούς καρπούς κι οι πιο νέες

βράζουν στις χύτρες τη φάβα.

Το σπαρτιατικό μενού δεν συγκινούσε βέβαια τους άλλους Έλληνες. Ακόμη και τις γιορτινές μέρες δεν ήταν τίποτα το σπουδαίο. Έφτανε ένα βραστό χοιρινό, λίγο κρασί και καμιά πίτα γλυκιά για να ενθουσιάσει τους Σπαρτιάτες, που το καθημερινό τους ήταν μια κούπα από «μέλανα ζωμό» κι ένα κομμάτι από ψωμί. Αλλά ελάχιστοι μπορούσαν ν’ αντέξουν στη σπαρτιατική λιτότητα.

«Το πρώτο πιάτο», λέει ο γιος του Αριστοφάνη Νικόστρατός (ποιητής κι αυτός), «από τα μεγάλα, θα προηγηθεί με σκαντζόχοιρο (εχίνον) λακέρδα ως και κάππαριν, μια θρυμματίδα, φέτα, παστό ψάρι ως κι ένα βολβό μέσα σε μια σάλτσα πολύ πικάντικη» (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί Δ 10).

 M. Μότσιας : Τι έτρωγαν οι αρχαίοι Έλληνες

ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

ΑΦΙΣΑ ΤΟΥ 2012

 Στις 5 Οκτωβρίου γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα του Εκπαιδευτικού. Αφιερώνω το παρακάτω κείμενο με τις απόψεις του Δ. Γληνού σε όλους τους συναδέλφους-μάχιμους εκπαιδευτικούς που μεταλαμπαδεύουν καθημερινά τις γνώσεις τους στους μαθητές τους και ταυτόχρονα γίνονται καθοδηγητές κι εμψυχωτές των εύπλαστων παιδικών ψυχών, καταθέτοντας τη δική τους ψυχή στον όμορφο αλλά και σκληρό, ειδικά σήμερα, χώρο της εκπαίδευσης.

Οι απόψεις του Γληνού για τον Έλληνα δάσκαλο

 Ο Δημήτρης Γληνός υπήρξε μια πολυσύνθετη προσωπικότητα. Ήταν, σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς συνεργατών και μαθητών του, παιδαγωγός, φιλόσοφος και δάσκαλος. Οι απόψεις του Γληνού για τον Έλληνα δάσκαλο εξακολουθούν να είναι ακόμη επίκαιρες και να αποτελούν μάλιστα αντικείμενο μελέτης.

 Ορίζοντας την παλιότερη θέση του δασκάλου, τον οποίο θεωρούσε σημαντικότατο και πολυτιμότατο συντελεστή του εκπαιδευτικού έργου και κατ' επέκταση εργάτη της προόδου του έθνους, επεσήμανε: «o Έλλην διδάσκαλος παντός βαθμού υπήρξε και αυτός θύμα πολλαπλής δουλείας, δουλείας πνευματικής, δουλείας οικονομικής, δουλείας ηθικής. Υπήρξεν εποχή καθ' ην ο διδάσκαλος εάν μεν ήθελε να είνε τίμιος και ενσυνείδητος έπρεπε να είνε και μάρτυς και αν δεν ήθελε να είνε μάρτυς, έπρεπε να είνε επιτήδειος κόλαξ, αφρονημάτιστος, ασυνείδητος, εκμεταλευτής».

 Ο Γληνός ήταν πεπεισμένος ότι τα αίτια αυτής της ηθικής και κοινωνικής κατάπτωσης του δασκάλου μπορούσαν να αρθούν με την οικονομική αναβάθμιση, τη μόρφωση και την επιμόρφωσή του καθώς και με τη διοικητική αποκέντρωση των υπηρεσιών της Παιδείας. Σε άρθρο του που πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ στο διάστημα 18 Μάρτη-15 Απρίλη 1914 μαζί με άλλα άρθρα έγραφε σχετικά: «Και είνε πασίγνωστον, ότι άμα εξασφαλίσης προοδευτικόν, ειλικρινή, μορφωμένον, ζηλωτήν διδάσκαλον ενδιαφερόμενον περί του έργου του, διαρκώς ανασκοπούντα καί βελτιώνοντα αυτόν, άμα εξασφαλίσης διδάσκαλον, διανοητικώς, ηθικώς καί οικονομικώς ελεύθερον και αυτοτελή, εξασφάλισες ήδη τα εννέα δέκατα της επιτυχίας του εκπαιδευτικού έργου».

 Σε κείμενά του, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Αγωγή, αναφέρθηκε στη σχέση που συνδέει άμεσα την αναγέννηση της ελληνικής παιδείας με τον ενεργητικό ρόλο, που οφείλει να αναλάβει ο Έλληνας δάσκαλος, ως σημαντικότατο μέλος της εκπαιδευτικής κοινότητας. Παράλληλα, έδειξε το δρόμο στον οποίο οφείλουν να οδηγηθούν τα εκπαιδευτικά ζητήματα, διατυπώνοντας κατ' αρχάς την άποψη ότι πρέπει να σταματήσει η προσωνυμία «δάσκαλος», που σημαίνει τον φορέα «πάσης πνευματικής μικρότητος, κοινωνικής ταπεινώσεως, πενιχρότητος και ευτελείας», ώστε αυτή να αποκτήσει το πραγματικό της νόημα, σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος «Έχει τό βλέμμα εστραμμένον προς τας κορυφάς, τας οποίας φωτίζει ο ήλιος πρώτα. Το βλέμμα εστραμμένον προς την φιλοσοφίαν και την επιστήμην. Σ' αυτό το σημείο, ο δάσκαλος ανάπτει την λαμπάδα του πρώτος από την λαμπάδα του φιλοσόφου, του κοινωνιολόγου, του επιστήμονος ερευνητού».

 Οι απόψεις του αυτές ανακαλύπτουν την προσπάθεια που κατέβαλε ώστε να διαλυθεί η πλάνη που καλλιεργούσαν συστηματικά συντηρητικοί κύκλοι, οι οποίοι ήθελαν το δάσκαλο απαθή θεατή, άψυχο διεκπεραιωτή του νεκρού πνεύματος των διαταγών και των νόμων, παθητικό εκτελεστικό όργανο. Έγραφε, σχετικά, στο περιοδικό Αυγή: «Ο δάσκαλος όχι μόνο πρέπει να έχη γνώμη και πίστη για το έργο του, αλλά και υποχρέωση ιερή να τρέφει τη μέριμνα του μέλλοντος και να βοηθάει με όλη του τη δύναμη την καλυτέρευση του παρόντος». Λίγο πριν κυκλοφορήσει το περιοδικό η Αναγέννηση και σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Διδασκαλικόν Βήμα, δηλώνει γι' αυτό την απόφασή του «να σταθή δίπλα στον Έλληνα δάσκαλο και να του χορηγήση της επιστήμης και της φιλοσοφημένης σκέψης τα μέσα».

 Έτσι, στο πρόγραμμα για την παιδεία που καταγράφει στις σελίδες του περιοδικού Αναγέννηση, το οποίο, ας σημειωθεί, λειτούργησε ως ο προμαχώνας του κοινωνικού δημοτικισμού για την πνευματική ανάπλαση του έθνους και προπύργιο για τη λαϊκή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, επισημαίνει: «Να δοθή η πρεπούμενη σημασία στον κυριώτατο εργάτη της παιδείας, το δάσκαλο. Όχι μόνο η μόρφωσή του για όλες τις βαθμίδες της Παιδείας πρέπει να είνε βαθειά, πλούσια και επιστημονική, μα και η θέση του μέσα στόν κύκλο των λειτουργών της πολιτείας αντάξια με το προσφερόμενο υψηλότατο έργο, χωρίς να υπάρχη καμμιά κατ' αρχήν διάκριση ανάμεσα στους εργάτες της κατώτερης και της ανώτερης παιδείας».

 Η θεώρηση του δασκάλου, ως τον πολυτιμότατο και σημαντικότατο παράγοντα για την ευόδωση του εκπαιδευτικού έργου, οδηγούσε συχνά το Γληνό στη γνωστοποίηση των δικών του προτάσεων για την αναβάθμιση της θέσης του δάσκαλου και μέσω αυτού την αναβάθμιση της ελληνικής εκπαίδευσης.

 Πρωταρχικής σημασίας ζήτημα για τον Γληνό ήταν η οικονομική αναβάθμιση του δασκάλου, ώστε να σταματήσει να ασχολείται με ιδιωτικές παραδόσεις και άλλες εργασίες που προσβάλλουν τόσο το κύρος όσο και το έργο του. Αναφερόμενος, έτσι, στην αναγκαιότητα να απαλλαγεί ο δάσκαλος από τα οικονομικά προβλήματα, παρατηρούσε: «Και δεν πρέπει να θεωρηθή υπερβολή, εάν ισχυρισθή τις, ότι η οικονομική ενίσχυσις του δασκάλου πρέπει να είνε ακόμη γενναιότερα. Είνε χρήμα, το οποίον η ορθή παιδεία θα αποδώσει εις την πολιτείαν και την κοινωνίαν πολλαπλάσιον».

 Όσον αφορά την ηθική και πνευματική χειραφέτηση του δασκάλου, ο Γληνός δεχόταν ότι θα επιτευχθούν τόσο με την διοικητική αποκέντρωση, η οποία δεν πρέπει να αφορά μόνο τα διοικητικά ζητήματα, αλλά και τα ζητήματα των προγραμμάτων, των διδακτικών βιβλίων και γενικά όλου του οργανισμού της Παιδείας, όσο και με την αποστολή εκατοντάδων νέων στην Ευρώπη για την εξειδικευμένη μόρφωσή τους. Για το λόγο αυτό σημείωνε: «Δεν είνε ανάγκη πολλών λόγων βεβαίως διά να πεισθώσιν οι δάσκαλοι ότι πρέπει να περιφρουρήσωσι τήν διοικητικήν αποκέντρωσιν ως κόρην οφθαλμού». «Η μόνη λύσις είνε η κατάλυσις του μονοπωλίου της Ευρωπαϊκής μορφώσεως διά της αποστολής εκατοντάδων νέων εις την Ευρώπην».

 Πρωταρχικής, επίσης, σημασίας ζήτημα ήταν για το Γληνό η μέριμνα για τη συνεχή επιμόρφωση των δασκάλων, που όπως είδαμε, τη θεωρούσε ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του εκπαιδευτικού έργου. Γι' αυτό υπογράμμιζε: «Να αναδιοργανωθούν ριζικά οι Πανεπιστημιακές σχολές πού μορφώνουν δασκάλους, καθώς και τα Διδασκαλεία και να γίνουν σοβαρές εκπαιδευτικές αποστολές στο εξωτερικό».

 Εξ' άλλου, μεγάλη σημασία, εκτός από την επιμόρφωση των δασκάλων, έδωσε ο Γληνός και στη συνεργασία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, από το Δημοτικό μέχρι το Πανεπιστήμιο, και γι' αυτό έγραφε στο περιοδικό Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου: «Aν οργανωθούν οι δάσκαλοι κάθε βαθμού, αν οργανωθούν μ' ενωτικό δεσμό τη βαθιά επίγνωση του έργου τους και της σημασίας του για την κοινωνία, αν ενωθούν γύρω σε ιδέες και όχι μόνο γύρω σε μικροσυμφέροντα, αν πιστέψουν στον εαυτό τους και στην αποστολή τους μπορούν να κατορθώσουν όχι μόνο το σεβασμό να εμπνεύσουν, μα και όλη την παιδεία και ολόκληρο το λαό να υψώσουν».

 Ο Γληνός ήθελε το δάσκαλο παντού στην πρώτη γραμμή της προόδου. Γράφει χαρακτηριστικά: «Αυτός ηγήτωρ, αυτός κηρυξ, αυτός σκαπανεύς της. Παράλληλα όμως ήθελε να αλλάξει και το σχολείο χαρακτηρίζοντας το παλιό σχολείο ως «σχολείον φυλακή και το σχολείον υπνωτήριον, το σχολείον των λόγων, των γραμματικών και των κενών φράσεων, το σχολείον οδοστρωτήρα και προκρούστη των ψυχών, το σχολείον το αφρονιμάτιστον, το σχολείον που δίδει χαρτιά και τίποτε άλλο, το σχολείον το περιφρονούμενον από μαθητές, από γονείς, από κοινωνία και πολιτεία».

Διδακτική πρόταση στην Πρόταση (Ομάδα Εκπαιδευτικών)

Θεσσαλονίκη - ΙΑΝΟΣ-Αριστοτέλους 7

                                         

11 Οκτωβρίου 2017 19:00

Oμάδα Eκπαιδευτικών Πρόταση

   Η ομάδα εκπαιδευτικών Πρόταση, το 15ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης και το Καλλιτεχνικό Σχολείο Αμπελοκήπων παρουσιάζουν στον ΙΑΝΟ την διδακτική πρόταση της Ελένης Παπαδοπούλου και της Αλεξάνδρας Μυλωνά με θέμα: Από τη (συγ)γραφή στην τάξη: δημιουργικές συναντήσεις, αμφίδρομες σχέσεις με τη διαμεσολάβηση των ΤΠΕ.

 Πώς γράφεται ένα διήγημα στην εποχή των νέων τεχνολογιών; Πώς μοιράζεται; Πώς προσλαμβάνεται; Πώς αξιοποιείται εκπαιδευτικά;

Ελένη Παπαδοπούλου, φιλόλογος, 15ο ΓΕ.Λ. Θεσσαλονίκης

Αλεξάνδρα Μυλωνά, φιλόλογος, Καλλιτεχνικό Σχολείο Αμπελοκήπων

  Η παρούσα διδακτική πρόταση έχει ως κύριο στόχο να καταδείξει τον ρόλο των ΤΠΕ στη συγγραφή, την κοινοποίηση και την αξιοποίηση μέσα στην τάξη ενός λογοτεχνικού κειμένου σε πρόσληψη, ερμηνεία και δημιουργικό αναστοχασμό, στο πλαίσιο μιας πολυεπίπεδης συνεργασίας, που ανιχνεύει τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών στον συνδυασμό τους γενικότερα με την τέχνη (δραματοποίηση, χορός, δημιουργική γραφή, φωτογραφία, ζωγραφική).

  Η μεταφορά του διηγήματος της Α. Μυλωνά, «Μόνο τικ. Μονό» από το χειρόγραφο σκαρίφημα σε λογισμικό επεξεργασίας κειμένου και η δημοσίευσή του για πρώτη φορά στο ιστολόγιο της Ε. Παπαδοπούλου, http://eranistria.blogspot.gr/2015/03/blog-post_11.html αποτελεί την πρώτη ύλη του συγκεκριμένου διδακτικού σεναρίου που εντάσσεται στο θέμα «Τα φύλα στη Λογοτεχνία» της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου με εστίαση στο υποθέμα της θέσης του άντρα στην εποχή της οικονομικής κρίσης, στην κρίση ταυτότητας που αντιμετωπίζουν και τα δύο φύλα λόγω του σύγχρονου αστικού τρόπου ζωής και στις κοινωνικές δομές υποστήριξης των ανθρώπων.

Σχολείο και Παιδεία

Σχολική εξέταση Albert Anker 1862

 Με την έναρξη της νέας σχολική χρονιάς, αρχίζουν και πάλι οι συζητήσεις για τον προσανατολισμό και την ποιότητα της εκπαίδευσης και για την αποτελεσματική της στόχευση στην Παιδεία των μαθητών μας. Ο Οδυσσέας Ελύτης είναι κατηγορηματικός: "Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου."

«Τα γράμματα είναι από τις πιο ευγενικές ασκήσεις κι από τους πιο υψηλούς πόθους του ανθρώπου. Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου.

 Κι επειδή οι αρχές αυτές είναι αληθινές, πρέπει να μην ξεχνούμε πως υπάρχει μια καλή παιδεία, εκείνη που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον εαυτό του και μια κακή παιδεία, εκείνη που διαστρέφει και αποστεγνώνει και είναι μια βιομηχανία που παράγει τους ψευτομορφωμένους και τους νεόπλουτους της μάθησης, που έχουν την ίδια κίβδηλη ευγένεια με τους νεόπλουτους του χρήματος».

 «Λέμε και διαπιστώνουμε κάθε μέρα ότι ζούμε σ' ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική, θα έλεγα, τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Όταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας, ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή».

 «Αν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε. Συμβαίνει όμως ν' αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις. Χωρίς να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος είκοσι πέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μη γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα. Nα τι είναι το μεγάλο βάρος παράδοσης που το όργανο αυτό σηκώνει. Το παρουσιάζει ανάγλυφα η νέα ελληνική ποίηση».

 «Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος, ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η Ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση, και δη στους καιρούς τους dürftiger, είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ' όλ' αυτά βρίσκεται στα χέρια μας».


Από τη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1979, στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία με αφορμή την αναγγελία για τη βράβευση του έλληνα ποιητή με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η συνέντευξη σταχυολογείται στο βιβλίο  συν τοις άλλοις που περιέχει 37 συνεντεύξεις του Ο. Ελύτη (επιμέλεια: Ηλίας Καφάογλου, εκδ. Ύψιλον, 2011, σ. 343

ΚΑΛΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ!