Κυριακή, 17 Φεβρουαρίου 2019

Απαρέμφατο ενεργητικού ενεστώτα συνηρημένων ρημάτων


   Η αρχική μηχανιστική εκμάθηση της κλίσης των ρηματικών τύπων εγείρει, συχνά, απορίες για κάποιες "ιδιορρυθμίες" των ρημάτων. Έτσι, πολλές φορές, οι μαθητές διερωτώνται γιατί το απαρέμφατο ενεργητικού ενεστώτα των συνηρημένων σε -αω δεν σχηματίζεται -ᾷν, εφόσον, και σύμφωνα με την αρχική γνώση περί σχηματισμού του απαρεμφάτου ενεστώτα ενεργητικής φωνής, η κατάληξή του είναι -ειν (τιμα-ειν----τιμᾷν). Το ίδιο ισχύει και για τα συνηρημένα ρήματα σε -οω. Σύμφωνα με τα παραπάνω το απαρέμφατο στο δηλόω έπρεπε να γίνει δηλο-ειν----οῖν.

   Φυσικά, ο σωστός σχηματισμός του απαρεμφάτου ενεστώτα της ενεργητικής φωνής αφενός για τα συνηρημένα α΄τάξης (-αω) γίνεται σε -ᾶν, π.χ. τιμάω>τιμά-εν>τιμᾶν και αφετέρου για τα συνηρημένα γ΄τάξης (-οω) γίνεται σε οῦν, π.χ. δηλόω>δηλό-εν>δηλοῦν .

   Είναι απαραίτητο εξαρχής να δηλώνεται στους μαθητές ότι όλοι οι τύποι του ενεστώτα, παρατατικού και του μέλλοντα (ενεργητικής και μέσης φωνής) σε όλες τις εγκλίσεις, εκτός από την υποτακτική, καθώς και στο απαρέμφατο και τη μετοχή, έχουν το θεματικό φωνήεν ε και ο : λύ-ο-μεν, ἔ-λυ-ο-ν, λύσ-ο-μεν κτλ. Επίσης, οι τύποι του ενεργητικού απαρεμφάτου λύειν, γράφειν κτλ. σχηματίστηκαν από αρχικούς τύπους λύ-ε-εν στους οποίους συναιρέθηκε το θεματικό φωνήεν ε με το επόμενο ε της αρχικής κατάληξης και έτσι παρουσιάζεται η κατάληξη -ειν.

   Συνεπώς, είναι αναγκαίο, όταν διδάσκουμε τον σχηματισμό των ρηματικών τύπων, να τον παρουσιάζουμε με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο, ώστε να είμαστε σε θέση στη συνέχεια να λύνουμε τις εύλογες απορίες των μαθητών. Άρα, η κατάληξη του απαρεμφάτου του ενεργητικού ενεστώτα σχηματίζεται σε -εν και όχι σε -ειν.


Για την τεκμηρίωση: Μ. Οικονόμου, Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής,Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη, 1989, σελίδες: 155-156 και σημ., 186 και σημ.1. 


Σάββατο, 16 Φεβρουαρίου 2019

Αρθρο-γραφίες


 Η συστηματική ενασχόληση των μαθητών με τη συγγραφή άρθρων και η ανάγκη τους να δημοσιοποιούν τις απόψεις τους γέννησαν την ιδέα της δημιουργίας ενός μόνιμου συνδέσμου, όπου θα αναρτώνται τα κείμενά τους. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούν εργασίες που εκπονήθηκαν με αφορμή συγκεκριμένους θεματικούς κύκλους που συζητήθηκαν μέσα στην τάξη και από σήμερα θα φιλοξενούνται στις "Αρθρο-γραφίες". 

Περιμένουμε συμμετοχές!


«ΟΧΙ» 

   Χαρακτηριστικό των εφήβων είναι η τάση τους προς αμφισβήτηση και άρνηση. Η τάση αυτή μάλιστα, είναι τόσο δογματική που πολλές φορές, και ίσως τις περισσότερες, στους  λόγους τους για άρνηση και αμφισβήτηση των κοινωνικών αντιλήψεων, δεν περιλαμβάνονται προτάσεις και σοβαρά επιχειρήματα. Μόνον το «όχι»

   Κατά την προσωπική μου άποψη, μια τέτοιου είδους στάση δύσκολα μπορεί να ληφθεί υπόψη. Ένας λόγος δίχως επιχειρήματα και σοβαρές απόψεις δεν στέκεται εύκολα όρθιος. Ένας ολοκληρωμένος λόγος απαιτεί και προϋποθέτει άριστη γνώση του θέματος και όχι απλώς μια επιφανειακή γνώση και άποψη για το ζήτημα, όπως έχουν οι σημερινοί νέοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν πολλές φορές το υπόβαθρο, την ιστορία, το παρελθόν του ζητήματος με το οποίο ασχολούνται. Απλώς αμφισβητούν.

   Επίσης, οι περισσότερες αποφάσεις των σημερινών ανθρώπων κυοφορούν συμφέροντα, είτε οικονομικά, είτε κοινωνικά. Έτσι λοιπόν δύσκολα μπορεί ένας άβουλος ειδικά λόγος να ανατρέψει τις αποφάσεις ή και τις αντιλήψεις που επικρατούν.  Επίσης, οι νέοι έχουν κάπως παρεξηγήσει το θέμα της άρνησης και αμφισβήτησης. Παρατηρούμε  πολύ συχνά τους νέους να κλείνουν σχολεία λόγω φλεγόντων ζητημάτων πιστεύοντας πως η κίνηση αυτή θα αποφέρει καρπούς. Οι περισσότεροι ,όμως, δίχως καν να γνωρίζουν τον λόγο για τον οποίο έκλεισαν το σχολείο, χρησιμοποιούν την άρνηση και την αμφισβήτηση ως δικαιολογία για να χαθούν διδακτικές ώρες.  Συμπεραίνουμε, λοιπόν, πως και πίσω από τις αποφάσεις για αμφισβήτηση των αξιών και αρχών απ ΄ τους  νέους, κρύβονται πολλές φορές άλλοι στόχοι.

   Σίγουρα τέτοιου είδους αμφισβήτηση είναι προφανές πως είναι λάθος. Γενικά ,όμως, η αμφισβήτηση είναι αγαθό. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες προόδου και δείχνει πως η κριτική σκέψη του ατόμου λειτουργεί. Για να επιτύχουν λοιπόν, την σωστή αμφισβήτηση οι νέοι, θα πρέπει αρχικά όπως αναφέρθηκε και παραπάνω να γνωρίζουν καλά και σφαιρικά το ζήτημα. Θα πρέπει ,δηλαδή, να έχουν τη δύναμη να απαντήσουν σωστά σε πιθανές ερωτήσεις,  αλλά και να δημιουργούν αυτοί βάσιμες και με ουσία ερωτήσεις.  Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιούν σοβαρά επιχειρήματα για να υποστηρίζουν τις απόψεις τους , αποφεύγοντας την συνεχή άρνηση. Τέλος, καλό θα είναι να δημιουργούν κοινωνικές ομάδες ενδιαφερόμενων ατόμων, έτσι ώστε να μπορούν να ενημερώσουν και να ευαισθητοποιήσουν και τους υπόλοιπους.

   Η σωστή αμφισβήτηση από τους νέους είναι ένα πολύ σημαντικό και χρήσιμο επίτευγμα  αλλά και εφόδιο για την χώρα μας αλλά και για κάθε χώρα. Μια γόνιμη αμφισβήτηση έχει τη δύναμη να αλλάξει αλλά και να κινήσει πολλά!

Αριστείδης  Γρηγοριάδης, μαθητής της Α΄Λυκείου  

 


Κυριακή, 10 Φεβρουαρίου 2019

Περίληψη συνεχούς προφορικού λόγου

   

Περίληψη συνεχούς ή συνομιλιακού προφορικού λόγου

   Σε αντιδιαστολή προς την περίληψη γραπτού λόγου, όπου συνοψίζεται κατά κανόνα ένα συνεχές κείμενο -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να πυκνωθεί και ένα μη μονολογικό κείμενο, όπως οι διαλογικές σκηνές ενός αφηγήματος ή ένα θεατρικό έργο που περιλαμβάνει διαλόγους (διάλογοι, πάντως, μυθοπλαστικοί και στις δύο περιπτώσεις)- η περίληψη προφορικού λόγου εφαρμόζεται εξίσου σε μονολογικά αλλά και διαλογικά κείμενα. Η περίπτωση αφενός της περίληψης από διάλεξη, σχολικό ή πανεπιστημιακό μάθημα και αφετέρου της περίληψης από σεμινάρια, συνεδριάσεις κάθε είδους ή δημόσιους διαλόγους αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της μιας και της άλλης κατηγορίας. Σε κάθε περίπτωση αυτό που ενδιαφέρει τον συντάκτη της περίληψης είναι να μεταφέρει στον αναγνώστη της -αν η περίληψη πρόκειται να διαβαστεί από τρίτο πρόσωπο- τα πλέον αξιομνημόνευτα στοιχεία από ένα συμβάν λόγου. Παράλληλα, να του δείξει πώς τα στοιχεία αυτά προβλήθηκαν (σε ένα μονόλογο) ή πώς υποστηρίχθηκαν και πολεμήθηκαν (σε μια συνομιλία), και, τέλος, να δώσει μια πειστική εικόνα της εξέλιξης και της ολοκλήρωσης του συμβάντος. Η πραγμάτευση των ανωτέρω μορφών περίληψης που ακολουθεί είναι διαφορική: παραλείπουμε ό,τι είναι κοινό στην περίληψη γραπτού και προφορικού λόγου, όπως οι γνωσιακές λειτουργίες της περίληψης-διαδικασίας, και εστιάζουμε την προσοχή μας σε ό,τι τις διαφοροποιεί.

  Ο Werlich προτείνει τα εξής "βήματα" για τον καταρτισμό περίληψης από συνομιλιακό συμβάν λόγου: ακρόαση [listening], επιλεκτική λήψη σημειώσεων [note-taking], διευθέτηση[arranging] του καταγεγραμμένου υλικού και σύνταξη της περίληψης [writing] με βάση το καταγεγραμμένο υλικό.

  Το ύφος της περίληψης προφορικού λόγου δεν μπορεί να διαφέρει θεαματικά από το ύφος της περίληψης γραπτού λόγου. Για τη διαμόρφωσή του χρειάζεται και το γλωσσικό οπλοστάσιο (έντονη παρουσία είναι / έχει-προτάσεων, αναφορικών και αιτιολογικών προτάσεων, καθώς επίσης και τροποποιητών) αλλά και το επίπεδο ύφους (τυπικό πληροφοριακό ή τεχνικό) της περίληψης γραπτού λόγου. Κι αυτό γιατί κάθε περίληψη είναι δεσμευμένη από την ειδολογική της ταυτότητα και την επικοινωνιακή της λειτουργία: είναι είδος συνθετικής έκθεσης με προορισμό την αντιπροσωπευτική ενημέρωση του ενδιαφερόμενου κοινού. Ο προφορικός χαρακτήρας των μονολογικών συμβάντων δεν αναμένεται να απαιτεί μεγάλες ανατροπές στη σύνταξη και το λεξιλόγιο της περίληψης, επειδή κανονικά οι τέτοιου είδους μονόλογοι είναι προσχεδιασμένα "κείμενα" και το ύφος τους πλησιάζει εκείνο του γραπτού λόγου (για παράδειγμα, η υφολογική απόκλιση ανάμεσα σε μια πανεπιστημιακή διδασκαλία και ένα επιστημονικό άρθρο με το ίδιο θέμα είναι πολύ μικρή). 

Πηγή: http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/summary/04.html

  Η εφαρμογή της παραπάνω θεωρίας στη σχολική τάξη απέφερε δημιουργικούς καρπούς και καλλιέργησε μια χρήσιμη δεξιότητα για τους μαθητές. Αφού παρακολούθησαν τη μαρτυρία ενός επιζήσαντα Εβραίου από το στρατόπεδο του Άουσβιτς, κλήθηκαν να συντάξουν την περίληψη του συνεχούς προφορικού λόγου, απομονώνοντας τη μαρτυρία από τα παράλληλα σχόλια των συμμετεχόντων στη συνέντευξη.




Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των εργασιών που εκπονήθηκαν στην τάξη είναι και η περίληψη του Αλέξανδρου Κοτταρίδη.

  Στη μαρτυρία που μόλις παρακολουθήσαμε και προέρχεται από έναν επιζήσαντα του στρατοπέδου του Άουσβιτς, μαθαίνουμε για τις εμπειρίες των Εβραίων ως κρατουμένων των Ναζί. Αρχικά, ο ομιλητής δηλώνει ότι τους κατέβαζαν μαζικά από τα τρένα και τους χώριζαν σε τέσσερις ομάδες: σε άνδρες και γυναίκες, σε ικανούς και μη ικανούς για εργασία. Όποιοι είχαν ατροφήσει στέλνονταν στα κρεματόρια, ενώ οι υπόλοιποι στέλνονταν να δουλέψουν. Επιπλέον, κούρευαν τις γυναίκες και άρπαζαν ο,τι πολύτιμο αντικείμενο είχαν επάνω τους, χωρίς να κάνουν διάκριση στα δύο φύλα. Γενικά, επικρατούσε μια ατμόσφαιρα παραπλάνησης και προπαγάνδας με τους Γερμανούς να υποστηρίζουν ότι οι Εβραίοι θα εγκατασταθούν προσωρινά στην Πολωνία για να δουλέψουν και θα γυρίσουν μετά από λίγο καιρό στα σπίτια τους. Οι άνθρωποι εκεί, αφού καταλάβαιναν τι πραγματικά γινόταν, κυριεύονταν από απαισιοδοξία και αδιαφορία για τον αναπόφευκτο θάνατό τους. Τέλος, ο μάρτυρας μας πληροφορεί ότι ακόμη και σήμερα μερικοί επιζήσαντες των στρατοπέδων συγκέντρωσης επισκέπτονται σχολεία όπου αφηγούνται τις τραυματικές τους εμπειρίες.


Σάββατο, 9 Φεβρουαρίου 2019

Πλούσιες και φτωχές γλώσσες; (επαναληπτικό κριτήριο αξιολόγησης)

Με αφορμή τη σημερινή παγκόσμια ημέρα, η ελληνική γλώσσα αξίζει  να τιμάται και να μελετάται ως μια γλώσσα παρακαταθήκη για τη Δύση και αναντικατάστατη ως θεμέλιο για την εθνική ταυτότητα του ελληνισμού. Ταυτόχρονα, το παρακάτω κριτήριο αποτελεί ένα κίνητρο για επανάληψη της σχετικής θεωρίας της Έκφρασης-Έκθεσης τόσο της Α΄όσο και της Γ΄Λυκείου.

Πλούσιες και φτωχές γλώσσες

 1. Το ερώτημα της αξιολόγησης των γλωσσών, αν υπάρχουν δηλαδή γλώσσες επαρκείς και ανεπαρκείς, πολιτισμένες και πρωτόγονες, γλώσσες πλούσιες και φτωχές, ανώτερες και κατώτερες -που θα αντιστοιχούσαν κατά συνέπεια σε ανώτερες και κατώτερες φυλές-, απασχολεί διαφορετικά τον απλό κόσμο και τους επιστήμονες. Yπάρχουν πράγματι ασφαλή επιστημονικά κριτήρια για τέτοιου είδους κατατάξεις; Για τους Έλληνες ομιλητές φαίνεται ότι τα ερωτήματα αυτά είναι λυμένα, και μάλιστα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για την ελληνική γλώσσα. Θεωρούμε τη γλώσσα μας από τις πλουσιότερες του κόσμου και, μολονότι η διάκριση αυτή αφορά την αρχαία ελληνική, αγκαλιάζει οπωσδήποτε και τη νέα, τουλάχιστον όποτε υπάρξει αμφισβήτηση του κύρους της από τους ξένους.

   2. H γλωσσολογία, ωστόσο, έχει διαφορετική γνώμη ως προς το γενικότερο ζήτημα της αξιολογικής κατάταξης των γλωσσών. Kάθε γλώσσα, ως σύστημα επικοινωνίας των χρηστών της, θεωρείται απολύτως αυτάρκης για την κοινωνία που τη μιλά. Όσα στοιχεία (ήχους, λέξεις, δομές) χρειάζονται π.χ. οι αυτόχθονες της Aυστραλίας που μιλούν την άγνωστη σ' εμάς γλώσσα Ίλγκαρ για να εκφράσουν τις έννοιες που τους ενδιαφέρουν και τις σχέσεις μεταξύ των εννοιών, τόσα και έχουν επιλέξει για τη γλώσσα τους. Tο ίδιο και οι Άγγλοι, οι Kινέζοι, οι Έλληνες κ.ο.κ. Δεδομένου λοιπόν ότι κάθε γλώσσα καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες της κοινότητας που τη χρησιμοποιεί, όλες οι γλώσσες θεωρούνται καταστατικά ισότιμες. H γλωσσολογία δεν δέχεται ότι υπάρχουν φυσικές γλώσσες "ανεπαρκείς", "πρωτόγονες" ή "κατώτερες", και τέτοιου είδους χαρακτηρισμούς τους ανάγει σε εξωγλωσσικούς ιδεολογικούς μύθους.

   3. H επάρκεια κάθε γλώσσας ως προς τις ανάγκες της κοινωνίας που τη χρησιμοποιεί, όποια και αν είναι η εξέλιξη που θα ακολουθήσει στην ιστορική της πορεία, αναπτυξιακή ή συρρικνωτική, βασίζεται σε μια πολύ βαθύτερη διάσταση, η οποία έχει σχέση με την ίδια τη φύση των γλωσσών. Kαθεμία από τις γλώσσες που ξέρουμε και έχουμε μελετήσει, όσο "απολίτιστη" και αν μας φαίνεται η κοινωνία που τη μιλά, έχει αποδειχθεί ότι ως κώδικας επικοινωνίας είναι το ίδιο πολύπλοκος και το ίδιο εξελιγμένος με τον κώδικα κάθε μεγάλης δυτικής ή άλλης χώρας που έχουμε συνήθως ως πρότυπο. Kάθε δήθεν "πρωτόγονη" γλώσσα που μας είναι γνωστή παρουσιάζει, χωρίς εξαίρεση, όλες τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τις γλώσσες από τα πολύ ατελέστερα συστήματα επικοινωνίας των ζώων ή τους τεχνητούς κώδικες (π.χ. των σημάτων της τροχαίας κ.ά.). Tα σημαντικότερα από αυτά είναι: πρώτον, ότι κάθε ανθρώπινη γλώσσα βασίζεται στον συνδυασμό μονάδων χωρίς νόημα (των ήχων), έτσι ώστε να δημιουργούνται μονάδες με νόημα (οι λέξεις) και να εκφράζεται με απόλυτη οικονομία ολόκληρη η ανθρώπινη εμπειρία.Kαι δεύτερον, ότι κάθε γλώσσα οργανώνεται περαιτέρω θέτοντας κανόνες και νόμους στο φωνολογικό της σύστημα, τον σχηματισμό των λέξεών της, τη σύνταξή της.Kαι κάθε δήθεν "πρωτόγονη" γλώσσα έχει τέτοιους κανόνες, το ίδιο αυστηρούς με τις λεγόμενες "πολιτισμένες" γλώσσες. Aν κανείς τούς παραβεί, δεν θα μπορέσει να συνεννοηθεί με αυτούς που τη μιλούν, με τον ίδιο τρόπο που, αν παραβεί κανείς τους κανόνες της γαλλικής, δεν θα μπορέσει να συνεννοηθεί σωστά με τους γαλλόφωνους. Άρα είναι το ίδιο γλώσσα με τις γλώσσες-πρότυπα που ξέρουμε και εκτιμούμε, όχι λιγότερο.

   4. H περιοχή όπου εντοπίζονται διαφορές και ξεγελούν την κρίση μας είναι το λεξιλόγιο. Πράγματι, οι γλώσσες παρουσιάζουν διαφορές ως προς το λεξιλόγιό τους, ανάλογα με τους τομείς του φυσικού περιβάλλοντος που έχουν σημασία για την κοινωνία τους ή με τις δραστηριότητες που έχουν αναπτύξει. Π.χ. λέγεται ότι οι Eσκιμώοι έχουν πλουσιότατο λεξιλόγιο για την ποιότητα και τις μορφές του χιονιού, ενώ οι Άραβες για τις καμήλες και την έρημο, αλλά και τα μαθηματικά. Oι Iταλοί ανέπτυξαν ορολογία για τη μουσική αλλά και για τα διάφορα είδη ζυμαρικών. Oι Γάλλοι για τη μόδα, την κουζίνα και τη διπλωματία. Στους αρχαίους Έλληνες οφείλουμε πολλούς όρους της φιλοσοφίας, στους Pωμαίους το νομικό λεξιλόγιο κ.ο.κ.

   5. Oι τομείς τους οποίους έχει αναπτύξει μια κοινωνία και συνεπώς το λεξιλόγιο της γλώσσας που τους εκφράζει αντικατοπτρίζουν στα μάτια μας τον πολιτισμό της. Ωστόσο, η ίδια γλώσσα σε άλλες περιστάσεις θα μπορούσε να εκφράσει οποιονδήποτε άλλον πολιτισμό. Θα προσάρμοζε κατάλληλα τα συγκεκριμένα στοιχεία της και κυρίως το λεξιλόγιό της (δηλαδή το γλωσσικό επίπεδο με τη μεγαλύτερη ρευστότητα), αλλά δεν θα χρειαζόταν να μεταβάλει καμία από τις συστατικές κατηγορίες ή τις ιδιότητες που χαρακτηρίζουν από κοινού όλες τις ανθρώπινες γλώσσες που ξέρουμε. Aν π.χ. μια κοινότητα του Aμαζονίου αποφάσιζε ότι της είναι χρήσιμο να αναπτύξει τη νομική επιστήμη, θα χρειαζόταν να προσαρμόσει το λεξιλόγιό της στις νέες απαιτήσεις, το αντίστοιχο όμως θα συνέβαινε αν ελληνόφωνες κοινότητες πήγαιναν να ζήσουν στη ζούγκλα του Aμαζονίου.

   6. Oποιαδήποτε γλώσσα χρειαστεί να εξυπηρετήσει τις εκφραστικές ανάγκες μιας κοινωνίας που αναπτύσσεται και σε άλλους τομείς έχει τη δυνατότητα εγγενώς, από τη φύση της, ως επικοινωνιακό σύστημα, να το κάνει. Θα δημιουργήσει καινούριες λέξεις ή καινούριες σημασίες, χρησιμοποιώντας πάντα βέβαια, το φωνολογικό, μορφολογικό και συντακτικό της σύστημα και τους κανόνες που τα διέπουν. Eίναι λάθος να πιστεύεται ότι οι διαφορές των γλωσσών στους συγκεκριμένους τομείς που τις συγκροτούν σημαίνουν και διαφορές στη δυνατότητα ή την ικανότητα να εκφράζουν τα οποιαδήποτε νοήματα και τις σχέσεις μεταξύ τους.

   7. Δεδομένου λοιπόν ότι όλες οι γλώσσες του κόσμου, χωρίς εξαίρεση, εμφανίζουν τις ίδιες κατηγορίες στοιχείων και ιδιοτήτων και λειτουργούν με τις ίδιες διαδικασίες, η όποια έλλειψη ισορροπίας τις διακρίνει στο μυαλό των ανθρώπων μπορεί να εξηγηθεί μόνο σε σχέση με το κύρος του πολιτισμού που εκφράζει η καθεμία. Oι πολιτισμοί όμως είναι και αυτοί αποτέλεσμα ιστορικών και κοινωνικοοικονομικών συγκυριών και δεν μπορούν να αξιολογούνται έξω από την κοινωνία και τις συνθήκες που τους γέννησαν. Kαι οπωσδήποτε δεν νοείται να αξιολογούνται ως δημιούργημα "ανώτερων" φυλών. Όπως δεν υπάρχουν "ανώτερες" φυλές αλλά μόνο φυλές διαφορετικές μεταξύ τους, έτσι δεν υπάρχουν και "ανώτερες" γλώσσες ως έκφραση "ανώτερων" πολιτισμών. Yπάρχουν μόνο γλώσσες που διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, όχι όμως ως προς τα γενικά χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες που συνιστούν το φαινόμενο γλώσσα. Aν οι γλώσσες ενσωματώνουν την ιστορία και τον πολιτισμό της κοινότητας που τις χρησιμοποιεί, το κάνουν όλες με τα ίδια γλωσσικά μέσα. Oποιαδήποτε άλλη ερμηνεία ή αξιολογική ιεράρχηση βασίζεται σε εξωγλωσσικές συμβολικές επενδύσεις που ανάγονται εντέλει στο χώρο του ρατσισμού, των αντιεπιστημονικών και αυθαίρετων διακρίσεων δηλαδή, αναπαράγοντας τις μεθόδους του και στο πεδίο της γλώσσας. Aπό αυτήν την άποψη είναι -και εδώ- επικίνδυνες.

Mαρία Kακριδή-Φερράρι , Πλούσιες και φτωχές γλώσσες, Στο Δέκα μύθοι για την ελληνική γλώσσα. (επιμ.) Γιάννης Η. Χάρης, Πατάκης, 2003, σσ.103-109

 ΘΕΜΑΤΑ

  1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου
  2. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η τέταρτη παράγραφος του κειμένου;
  3. Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου
  4. Να επισημάνετε τη συλλογιστική πορεία της δεύτερης παραγράφου
  5. Να τεκμηριώσετε την επιλογή σας για το κειμενικό είδος
  6. Να εντοπίσετε τέσσερις περιπτώσεις συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας

Σάββατο, 2 Φεβρουαρίου 2019

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΞΟΥΣΙΑ)

Το Κριτήριο Αξιολόγησης αναφέρεται στον θεματικό κύκλο Εξουσία-Δημοκρατία-Λαϊκισμός
ΚΕΙΜΕΝΟ

Ηγέτης: η σημασία και ενδείξεις

1. Ένας ηγέτης (κάθε ηγέτης) κρίνεται χωρίς προθεσμίες - από την πρώτη στιγμή που αναλαμβάνει ηγετικές ευθύνες. Το αίτημα «να του δώσουμε χρόνο» (να μην βιαστούμε στις κρίσεις μας), όταν εμφανίζεται, είναι προγνωστικό σημάδι εγγυημένης ηγετικής ανικανότητας.

2. Το ηγετικό χάρισμα δεν γεννιέται με την εκλογή στο ηγετικό υπούργημα ούτε το αποκτά κανείς με τον καιρό, «μαθαίνοντας» να ασκεί ηγεσία. Ο ηγέτης είναι ηγέτης προτού τον εκλέξουν για ηγέτη. Είναι έτοιμος να ηγηθεί επειδή έχει στόχους, πιστεύει στους στόχους του με μαχητική αποφασιστικότητα. Τόσο οι στόχοι του (το διαγνωστικό του χάρισμα σφυρηλατημένο στο αμόνι επίπονης σπουδής) όσο και το πείσμα για την επίτευξή τους, είναι δεδομένα αμέσως ευδιάκριτα στον λόγο του ηγέτη: Δεν υπάρχει λέξη περιττή ή συμβατική όταν μιλάει, ούτε παραμικρή έκφραση που να αποβλέπει στον εντυπωσιασμό και όχι στην ουσία.

3. Αυτά από την πρώτη στιγμή, όταν ακόμα ευχαριστεί τους εκλέκτορες για την εκλογή του. Η λιτότητα λόγων, χειρονομιών, συναισθηματικών διαχύσεων εγγυάται το ηγετικό χάρισμα. Όπως και η ικανότητα αξιολόγησης της ανθρώπινης ποιότητας: Ποιοι είναι οι άμεσοι συνεργάτες του ηγέτη, οι επιτελείς του, ποιοι τον πλαισιώνουν στις δημόσιες εμφανίσεις του - αν απαιτεί από τους επιτελείς του να τον κρίνουν αδυσώπητα, να ελέγχουν απροκατάληπτα και να μεταφέρουν με συνέπεια στην πράξη τη στρατηγική του.

4. Ο συμβιβασμός με τη μετριότητα, με ασήμαντα αναστήματα ανθρώπων που (προφανώς υστερόβουλα) συνέργησαν στην εκλογή του ηγέτη, είναι τεκμήριο απουσίας ηγετικού χαρίσματος. Το ίδιο και ο συμβιβασμός με σκοπιμότητες για την εξασφάλιση «ισορροπιών» στο εσωτερικό της όποιας κουζίνας ή καμαρίλας: κομματικής, κυβερνητικής, αρχιεπισκοπικής - οποιασδήποτε. Όσα προσόντα κι αν θρυλείται ότι διαθέτει ένας καινούργιος ηγέτης, ακυρώνονται κυριολεκτικά όταν διανείμει θώκους ή ανεχθεί να παραμείνουν σε θώκους ασημαντότητες, μόνο για να ξεπληρώσει υποχρεώσεις, να εξοφλήσει εκδουλεύσεις υποστηρικτών του, να χρυσώσει το χάπι σε αποτυχημένους ανταγωνιστές του. Η ανοχή της μετριότητας προεξοφλεί με αδήριτη νομοτέλεια το Βατερλώ του ηγέτη.

5. Ο ηγέτης δεν σταματάει ποτέ στο σύμπτωμα, δεν περισπάται στην περιπτωσιολογία. Αφορμάται από το σύμπτωμα για να καταδείξει τα πραγματικά αίτια που πρέπει να αντιμετωπιστούν για να εκλείψει το αρνητικό σύμπτωμα ή να εδραιωθεί το θετικό. […]


Χρήστος Γιανναράς, Καθημερινή (διασκευασμένο κείμενο)

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο σε 100-120 λέξεις.

Β1. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου, στηρίζοντας την απάντησή σας με τρία επιχειρήματα.

Β2. Να αναγνωρίσετε τον τρόπο ανάπτυξης της τέταρτης παραγράφου.
 
Β3. «Ο ηγέτης δεν σταματάει ποτέ στο σύμπτωμα, δεν περισπάται στην περιπτωσιολογία.»: Να αναπτύξετε την παραπάνω θέση σε μία παράγραφο 100 λέξεων.

Β4α. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις: αποβλέπει, αδυσώπητα, θρυλείται, θώκους, αδήριτη

Β4β. Να βρείτε τα συνθετικά στοιχεία των παρακάτω λέξεων και από το δεύτερο συνθετικό να σχηματίσετε μία νέα σύνθετη ή απλή λέξη : σφυρηλατημένο, επίτευξη, απροκατάληπτα, προσόντα, σύμπτωμα

Γ. Αναλαμβάνετε να συντάξετε ένα άρθρο για τη Βουλή των Εφήβων με θέμα τα χαρακτηριστικά του μελλοντικού πολιτικού ηγέτη σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία και να εκφράσετε την άποψή σας για το αν οι πολιτικοί άρχοντες πρέπει να υλοποιούν τη λαϊκή βούληση ή οφείλουν να οδηγούν τον λαό προς τη σωστή, κατά την άποψή τους, κατεύθυνση.



Πέμπτη, 24 Ιανουαρίου 2019

Διδακτική πρόταση στη Νεοελληνική Λογοτεχνία

  Ένας ακόμη λογοτεχνικός περίπατος πραγματοποιήθηκε σήμερα στην περιοχή γύρω από το Γαλεριανό Συγκρότημα. Μετά την ανάγνωση του διηγήματος της Αλεξάνδρας Μυλωνά, Ένα ακόμα φλιτζάνι καφέ, παρακαλώ. Ένα ακόμα και τη συνακόλουθη συνεργατική επεξεργασία ποικίλων δραστηριοτήτων, οι μαθητές του Α2 του 1ου  ΓΕ.Λ. Σταυρούπολης ακολούθησαν τα βήματα της Ανατολής, της βιβλιόφιλης ηρωίδας που μένει αρκετές ώρες μπροστά στη βιτρίνα του αγαπημένου της βιβλιοπωλείου, προσπαθώντας να διαχειριστεί μια πολύπτυχη απώλεια: την απώλεια της νεανικής ηλικίας, του πρώτου της έρωτα, της οικονομικής άνεσης, των παιδιών της. Με τη μουσική υπόκρουση του τραγουδιού του Bob Dylan One more cup of coffeκαι με έναν καφέ ελληνικό σε χάρτινο ποτηράκι περπατάει στη Δημητρίου Γούναρη και προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα δύσκολη κατάσταση της εποχής της...
   Η ομαδοσυνεργατική μέθοδος προσέγγισης του κειμένου που ανήκει στο βιβλίο της συγγραφέως 
Αλεξάνδρας Μυλωνά, Πώς τα πας με την απώλεια; Οροπέδιο, 2018, εκτός από τα οφέλη της αναγνωστικής απόλαυσης και του εμπλουτισμού των γνώσεων σε θέματα αναγνωστικής πρόσληψης αλλά και γραμματολογικής γνωριμίας με τους λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης και τα περιοδικά που προβάλλουν τη λογοτεχνία, προκάλεσε το ενδιαφέρον των μαθητών να δημιουργήσουν μικροδιηγήματα επέκτασης του αρχικού, να αποκτήσουν δεξιότητες συνεργατικής γραφής σε διαδικτυακά περιβάλλοντα και να ασκηθούν στη δημιουργία κωμικογραφήματος και σκίτσου. Κυρίως, όμως, και κατά τη δική τους ομολογία, ήρθαν σε επαφή με ένα σύγχρονο λογοτεχνικό κείμενο που "μίλησε στην ψυχή τους".


ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 (ένα από τα πέντε φύλλα των ομάδων)
Η Ανατολή μέσα από τα μάτια μου


  • Εστιάζετε με την κάμερά σας πάνω στην Ανατολή. Ποια είναι τα εξωτερικά της χαρακτηριστικά; Να περιγράψετε την εμφάνισή της. (εναλλακτικά, μπορείτε να κάνετε ένα σκίτσο ή κόμικ με την Ανατολή, που θα συνοδεύει την περιγραφή της ομάδας σας)
  • Να δημιουργήσετε ένα κολάζ (συνεικόνες) φωτογραφιών από την περιοχή όπου κινείται η Ανατολή, ακολουθώντας τις αναφορές του κειμένου στον χώρο.
  • Πώς αντιμετωπίζει την «απώλεια» η Ανατολή και πώς ο Πέτρος;
  • Δημιουργήστε ένα συνεργατικό κείμενο στα google docs, στο οποίο το κάθε μέλος της ομάδας σας θα εξωτερικεύει τις σκέψεις που έκανε βλέποντας την Ανατολή να κατηφορίζει τη Δημητρίου Γούναρη. (το κείμενο να μην υπερβαίνει τις 250 λέξεις).




Δείγμα κειμένου συνεργατικής γραφής στα google docs

Ο Πέτρος, σύζυγος της Ανατολής, αναπολεί τα περασμένα...
   Η συνάντηση με τη συγγραφέα έλυσε τις απορίες των μαθητών για τη διαμόρφωση του λογοτεχνικού ήρωα, τα υλικά της γραφής και τα κίνητρα της δημιουργικής γραφής. Έτσι, οι νεαροί αναγνώστες συνδιαλέχθηκαν με τη δημιουργό σε πραγματικές συνθήκες επικοινωνίας αμέσως μετά την άχρονη και σε επίπεδο φαντασίας συνάντηση που είχαν μαζί της, όταν διάβαζαν και "ξεκλείδωναν" το διήγημα.


Ελένη Παπαδοπούλου, ΜΑ Φιλόλογος, υπεύθυνη πολιτιστικού προγράμματος Φιλαναγνωσίας και Δημιουργικής Γραφής "Διαβάζουμε και παρουσιάζουμε λογοτεχνικά κείμενα στην τάξη μας'


Πέμπτη, 13 Δεκεμβρίου 2018

Δραματοποίηση λογοτεχνικού κειμένου σε μια σχολική λέσχη ανάγνωσης

  Σκηνές από το βιωματικό εργαστήριο δραματοποίησης λογοτεχνικού κειμένου που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των σεμιναρίων της Λέσχης Ανάγνωσης Ex Libris του ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ σε συνεργασία με α) το Εργαστήριο για τη Μελέτη της Ανάγνωσης και της Γραφής στην Εκπαίδευση και στην Κοινωνία (Ε.Μ.Α.Γ.Ε.Κ., Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Α.Π.Θ.), β) το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, και γ) το 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς.


Στόχος των σεμιναρίων ήταν α) η ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση και β) η ενημέρωση-εξοικείωση των επιμορφούμενων εκπαιδευτικών σχετικά με θέματα οργάνωσης και λειτουργίας μιας σχολικής λέσχης ανάγνωσης.





Η Αλέξανδρα Μυλωνά, Φιλόλογος-Συγγραφέας-Σκηνοθέτις και η Ελένη Παπαδοπούλου, Φιλόλογος ΜΑ, Εκπαιδευτικός Δ.Ε. μέσα από ένα βιωματικό σεμινάριο  δίδαξαν την προσέγγιση και την τεχνική της δραματοποίησης ενός λογοτεχνικού κειμένου.







οι επιμορφούμενοι συνάδελφοι  συμμετείχαν στις ασκήσεις και στους αυτοσχεδιασμούς.






Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

Η οδός Μουσών

Η λογοτεχνία μάς ταξιδεύει στο παρελθόν με τον νοσταλγικό συρμό της μνήμης των συγγραφέων που έζησαν στους σταθμούς μιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να συνθέσουν τις ψηφίδες της λογοτεχνικής μνήμης του Αντώνη Σουρούνη και να ζήσουν νοερά στη γειτονιά της οδού Μουσών, στις παρυφές της Άνω πόλης.

Το κακό άρχισε από την αυλή μας

   Είμαι βέβαιος ότι η καταστροφή του πλανήτη άρχισε από τη γειτονιά μου στη Θεσσαλονίκη. Για την ακρίβεια, μέσα από την αυλή μας. Μέχρι τότε όλα ήταν καλά κι ωραία. Υπήρχε χώμα παντού κι επομένως και λουλούδια. Ακόμα και τα σπίτια ήταν φτιαγμένα από χώμα και άχυρο. Τραβώντας ένα κομματάκι άχυρο κατέβαινε ολόκληρος σοβάς. Κι αν συνέχιζες, μπορούσες να ρίξεις και τον τοίχο. Μικροί το συνηθίζαμε πολύ αυτό το παιχνίδι, μια και δεν είχαμε με τι άλλο να παίξουμε. Το σπίτι μας ήταν από τα μεγαλύτερα στο Κουλέ Καφέ, με μπαξέ και μια χωμάτινη αυλή περικυκλωμένη από γκαζοτενεκέδες με λουλούδια. Στον μπαξέ υπήρχαν μουριές, ροδιές, συκιές, βερικοκιές, κι εμείς τα παιδιά μαθαίναμε τους μήνες από το κάρπισμα των δέντρων. Ήμασταν καμιά δεκαπενταριά παιδιά σ’ αυτό το σπίτι. Κι άλλοι τόσοι μεγάλοι. Μ’ ένα και μοναδικό αποχωρητήριο στην άκρη της χωμάτινης αυλής. Από τα ίχνη στο χώμα καταλάβαινα ποιος βρίσκεται εκεί μέσα. Οι ξαδέρφες μου άφηναν κάτι πατημασιές σαν να περπατούσαν με τις γροθιές τους — κι αυτές ήταν που ενδιέφεραν εμένα. Άνοιγα απότομα τη σανιδένια πόρτα του «μέρους» και τινάζονταν επάνω, όπως τιναζόμουν κι εγώ, όταν από τη στρογγυλή τρύπα πεταγόταν κανένας ποντικός. Χρειάζονταν κότσια τότε, ακόμα και για τις πιο απλές σου ανάγκες.

   Ένα απόγευμα ο αδερφός της μάνας μου, που ήταν χτίστης, ήρθε στο σπίτι μ’ ένα τσουβάλι τσιμέντο από την οικοδομή όπου δούλευε και το ’ριξε στην αυλή. Αυτό ήταν το πρώτο τσιμέντο που έβλεπα στη ζωή μου. Και μαζί μ’ εμένα και πολλοί άλλοι από τη γειτονιά. Στεκόμασταν όλοι γύρω γύρω και παρακολουθούσαμε εκστατικοί πώς το έστρωνε ο θείος μου σαν να άλειφε με βούτυρο μια μεγάλη φέτα ψωμί. Μείναμε εκεί ώσπου έπηξε σβήνοντας για πάντα τις πατημασιές από τις ξαδέρφες μου. Και την ανάσα της αυλής, όμως αυτό το κατάλαβα πολύ αργότερα. Μετά από λίγες μέρες τσιμέντωσε το δάπεδο του αποχωρητηρίου. Και κάποτε όλο το σπίτι. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο παθιασμένος με το τσιμέντο, που για δεκαετίες ολόκληρες κυκλοφορούσε με το μυστρί στο χέρι και τσιμέντωνε ό,τι έβρισκε μπροστά του. Μετά πήρε κι άλλους στη δούλεψή του και δε θα ’ναι υπερβολή αν πω ότι τσιμέντωσε τη μισή Θεσσαλονίκη. Σήμερα κάθεται σ’ ένα ρετιρέ γεμάτο γλάστρες κι όλη μέρα φροντίζει τα λουλούδια και μιλάει μαζί τους.

   Έξω από την πόρτα μας όμως ο κόσμος εξακολουθούσε να είναι όπως τον ξέραμε. Γεμάτος αλάνες που στις άκρες τους φύτρωναν τσουκνίδες και παπαρούνες και στο κέντρο τους αποτυπώματα από την μπάλα που παίζαμε και τους τσακωμούς που κάναμε. Και ο δρόμος φτιαγμένος από πέτρες. Κάτι κοτρόνες ανώμαλες και άγριες, που ξεπετιούνταν σαν πέτρινοι θάμνοι. Το βράδυ ακούγαμε τις οπλές των αλόγων που έσερναν τα κάρα να γλιστρούν πάνω τους και τους καροτσέρηδες να βρίζουν. Έτσι ξαπλωμένοι στα κρεβάτια μας μάθαμε τις πιο καλές βρισιές. Ακούγαμε και τα τακούνια των κοριτσιών που είχαν πάει βόλτα στην παραλία και ανηφόριζαν μιλώντας χαμηλόφωνα και γελώντας πνιχτά.

   Μια μέρα ήρθαν κάτι άνθρωποι και πριόνισαν τα κλωνάρια του γερο-πλάτανου που χώριζε το σπίτι μας από την εκκλησία. Οι κάργες που φώλιαζαν χρόνια στην κουφάλα του πέταξαν κατατρομαγμένες και από τότε δεν ξαναείδα τέτοια πουλιά. Συνέχισαν με τον κορμό του και στο τέλος τον ξερίζωσαν τελείως. Παρακολουθούσαμε πάλι όπως τότε με το τσιμέντο, αλλά κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει, επειδή στο διαμελισμό και στο ξερίζωμα έκανε κουμάντο ο κυρ Χαράλαμπος, παλιός χωροφύλακας, αλλά μπορούσε ακόμα να στέλνει όποιον ήθελε φυλακή. Ώσπου πέθανε ήταν επίτροπος στην εκκλησία. Μετά ήρθε η σειρά της μαρμάρινης βρύσης, που ήταν δίπλα στον πλάτανο και ξεδιψούσαν παιδιά και περαστικοί. Ο κυρ Χαράλαμπος την πήρε στην αυλή του και λένε πως αυτή τον σκότωσε. Ένα καλοκαιριάτικο μεσημέρι έσκυψε να πιει νερό, έπαθε συμφόρηση και πέθανε.

   Σήμερα το μόνο που έχει μείνει από το δρόμο μας είναι τ’ όνομά του. Συνεχίζει να λέγεται οδός Μουσών, αλλά σχεδόν όλες οι μούσες έχουν πεθάνει. Απόμειναν δυο τρεις που κάθονται πίσω από τα παράθυρα κοιτώντας έξω κι ελπίζοντας να δούνε κανέναν άνθρωπο, αλλά το μόνο που βλέπουν είναι αυτοκίνητα που κινούνται γρήγορα πάνω στην άσφαλτο. Χώμα δεν υπάρχει πουθενά για ν’ ακολουθήσεις τα ίχνη και να βρεις τους φίλους σου. Στα καινούρια καραμελέ σπίτια που γίνανε, ζούνε αρχιτέκτονες, γιατροί και δικηγόροι. Ωστόσο μέσα σ’ όλο αυτό το μπετόν αρμέ κατάφερε κι επέζησε ένα δέντρο έξω από το τσιμεντένιο μας σπίτι. Μια ακακία που ξεπετιέται μέσα από την άσφαλτο, για να μας θυμίζει πώς ήταν ο δρόμος μας κάποτε. Και που ίσως ξαναγίνει έτσι, όσο η ευωδιά της μας πηγαίνει πίσω και μας ξανακάνει παιδιά, έτοιμα ν’ αρχίσουν πάλι τη ζωή τους.


Αντώνης Σουρούνης, Μισόν αιώνα άνθρωπος, Καστανιώτης, Αθήνα 1996, σ. 16-19.

Σάββατο, 3 Νοεμβρίου 2018

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ) : ΓΛΩΣΣΑ



ΚΕΙΜΕΝΟ
Η συμβολή τού ελληνικού αλφαβήτου στον πολιτισμό μας

    Η περίπτωση τού ελληνικού αλφαβήτου είναι ενδιαφέρουσα για τη γενικότερη προσέγγιση τού θέματος τής γραφής, διότι ο ελληνικός πολιτισμός υπήρξε ένας κατεξοχήν «πολιτισμός τού γραπτού λόγου». Είναι ένας πολιτισμός που δεν νοείται «ερήμην» των κειμένων του, δηλ. έξω από την έκφραση, τη μετάδοση και τη διάδοση των πνευματικών κατακτήσεων και προβληματισμών των Ελλήνων σε όλους τους χώρους. Αυτό προϋποθέτει τη γνώση και τη χρήση τής γραφής, και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα ως  προς τους χρήστες (όχι προνόμιο των ολίγων), σε πρώιμο χρόνο (τον χρόνο που άρχισαν να δημιουργούνται μεγάλα πνευματικά έργα) και μέσα από ένα οικονομικό, λειτουργικό και αποτελεσματικό σύστημα, δηλ. ένα πρακτικό και επαρκές αλφάβητο, όπως αποδείχθηκαν το ελληνικό αλφάβητο και (το επιγέννημά του μέσω των Ετρούσκων) το λατινικό αλφάβητο. Ας σημειωθεί ακόμη ότι στο ελληνικό ανάγουν την καταγωγή τους μια σειρά άλλων αλφαβήτων: το σλαβικό (κυριλλικό) και το γλαγολιτικό, το αλβανικό, το μεσσαπικό, το κοπτικό, το γοτθικό, το κελτικό και τα αρχαία λυκικό, φρυγικό, παμφυλιακό, καρικό και λυδικό 

   Το ότι χρησιμοποιήθηκαν περισσότερες γραφές στον ελλαδικό χώρο (γραμμική γραφή Α, γραμμική γραφή Β, κυπρομινωϊκή γραφή, κυπριακό συλλαβάριο, αλφαβητική γραφή) δείχνει την αγωνία των Ελλήνων να εκφρασθούν γραπτώς, με προφανή επίγνωση ότι χωρίς τη γραφή καμιά ανθρώπινη, απαιτητική από τη φύση της, δραστηριότητα δεν μπορεί να υποστηριχθεί και να έχει ευρύτερα αποτελέσματα σε χρόνο, σε χώρο και σε έκταση. Το ότι άλλαξαν σύστημα και υιοθέτησαν ένα πρότυπο ξένο στην προέλευσή του αλλά ριζικά επεξεργασμένο σε όλη του την έκταση και σταδιακά πλήρως προσαρμοσμένο στην δομή τής ελληνικής γλώσσας απαιτεί πνευματική τόλμη και εγρήγορση. Δεν αλλάζεις εύκολα ένα από τη φύση του συντηρητικό θεσμό που είναι ο τρόπος γραφής, για να περάσεις σε μια τελείως διαφορετική γραφή και ως μορφή και ως σύστημα : να περάσεις από μια συλλαβογραφική γραφή (τη γραμμική Β) σε μια φθογγογραφική συμφωνογραφική γραφή (το φοινικικό σύστημα) που οι Έλληνες μετέτρεψαν στο πρώτο πραγματικό αλφάβητο.

   Το κίνητρο που οδήγησε στην αλλαγή αλφαβήτου ήταν η άμεση ανάγκη καταγραφής τού πλούσιου προφορικού λόγου στη φιλοσοφία, στην ποίηση, στην ιστορία, στο θέατρο, στην επιστήμη, στην εκπαίδευση και εξίσου πιεστικά στη δημόσια διοίκηση (νόμους, θεσμούς, αποφάσεις, ψηφίσματα, συμφωνίες κ.λπ.). Επειδή δε όλες αυτές οι διαδικασίες και οι μαθήσεις διέπονταν από ένα διάχυτο δημοκρατικό πνεύμα, απαιτείτο να είναι προσιτές σε όλους τους πολίτες. Χωρίς το ελληνικό αλφάβητο και την εύκολη χρήση του ο πολιτισμός των Ελλήνων ούτε θα εδραιωνόταν, ούτε θα σωζόταν, ούτε θα γινόταν ευρύτερα γνωστός μέσα και έξω από την Ελλάδα.

   Βεβαίως, μιλώντας για γραπτά κείμενα και ελληνική γραφή, αναφερόμαστε πάντοτε στη γλώσσα, εν προκειμένω στην ελληνική γλώσσα που δηλώνεται διά τής γραφής. Αλλά η ίδια η καλλιέργεια τής γλώσσας, τουλάχιστον τής Ελληνικής, δεν θα είχε φτάσει ποτέ στον εκφραστικό πλούτο και στο υψηλό επίπεδο καλλιέργειας που την διακρίνει, αν δεν είχε περάσει από τη σμίλη τού γραπτού λόγου με προϋπόθεση ένα λειτουργικό αλφάβητο που την αποτυπώνει εύκολα, γρήγορα και ποιοτικά, με ακρίβεια και πληρότητα.

   Η σύνδεση τής γραφής και τού γραπτού λόγου υπήρξε τόσο έντονη στην ελληνική σκέψη, ώστε η όλη ενασχόληση με τη μελέτη τής δομής τής γλώσσας στηρίχτηκε στα γράμματα και ονομάστηκε γραμματική, όρος ο οποίος διά τής Λατινικής (grammatica) πέρασε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Κι αυτό γιατί η ενασχόληση με τη γλώσσα, την ανάλυση και τη λειτουργία της, βασίστηκε στα γραπτά κείμενα, σε ό,τι έχει γραφεί. Η ίδια η ονομασία «κείμενο» στην αντίληψη των Ελλήνων είναι «ό,τι κείται», ό,τι υπάρχει ως γραπτός λόγος, ευρύτερα προσιτός και αξιόπιστος αφού προσφέρεται στην κοινή προσπέλαση. Και για να έχει κύρος και αξιοπιστία μια λέξη ή ένας γραμματικός τύπος για τους αρχαίους Έλληνες γραμματικούς εξεταζόταν αν «κεῖται ἤ οὐ κεῖται», αν παραδίδεται ή όχι στον γραπτό λόγο που λειτουργούσε ως πρότυπο.

   Η σημασία τής επινόησης τού ελληνικού αλφαβήτου γενικότερα για τον πολιτισμό τονίζεται με ιδιαίτερη έμφαση από τον καθηγητή τής φιλοσοφίας τού Harvard και τού Yale Eric Havelock: «Η επινόηση τού ελληνικού αλφαβήτου –αντίθετα προς όλα τα προηγούμενα συστήματα, συμπεριλαμβανομένου και τού φοινικικού– απετέλεσε στην ιστορία τού ανθρώπινου πολιτισμού ένα γεγονός, τού οποίου η σπουδαιότητα δεν έχει πλήρως κατανοηθεί ακόμη και μέχρι σήμερα. Η εμφάνισή τού ελληνικού αλφαβήτου διαχωρίζει όλους τους πριν από τον ελληνικό (“pre-Greek”) πολιτισμούς από εκείνους που ακολουθούν μετά τον ελληνικό πολιτισμό («post-Greek»)».

http://babiniotis.gr/dimosieumata/38-glossa?start=5
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 2/11/2014

ΘΕΜΑΤΑ

1α. Πώς συνδέεται, σύμφωνα με τον συγγραφέα, η χρήση του ελληνικού αλφάβητου με τον ελληνικό πολιτισμό; (100-120 λέξεις)
15 μονάδες
1β. Να παρουσιάσετε περιληπτικά το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου (50-70 λέξεις)
15 μονάδες
2α.  Να βρείτε τη δομή και το είδος της πέμπτης παραγράφου του κειμένου
10 μονάδες
2β. Να δώσετε μία συνώνυμη για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου
10 μονάδες
. Να εξετάσετε τη συνοχή της πρώτης παραγράφου, επισημαίνοντας τους τρόπους σύνδεσης των περιόδων της.
10 μονάδες
3. Στη σχολική εφημερίδα που εκδίδει το τμήμα σας, αναλαμβάνετε να γράψετε ένα άρθρο με θέμα τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην οικοδόμηση του ανθρώπινου πολιτισμού (250-300 λέξεις)
40 μονάδες

Έρευνα-επιμέλεια κριτηρίου Ελένη Παπαδοπούλου, φιλόλογος


Δευτέρα, 29 Οκτωβρίου 2018

Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης 30/10/1944

Εισβολή-Κατοχή-Απελευθέρωση (30/10/1944) της Θεσσαλονίκης .
Πώς είδαν τα γεγονότα οι έφηβοι (τότε) Ντίνος Χριστιανόπουλος, Γιώργος Ιωάννου και Νίκος Μπακόλας; Ποια είναι η σύγχρονη ιστοριογραφική τεκμηρίωση;