Ο ποδηλάτης του ουρανού (αναδημοσίευση)

Αναδημοσίευση από το περιοδικό fractal 
https://www.fractalart.gr/o-podilatis-toy-oyranoy/

Ποίηση: «Ο ποδηλάτης του ουρανού»

Της Ελένης Κ. Παπαδοπούλου // *

Ήταν όμορφο το λαμπερό ποδήλατό σου

Οι ρόδες του στραφτάλιζαν στον ήλιο του μεσημεριού

Εσύ, υπερήφανος αναβάτης, κόμπαζες

με επιδέξιες ορθοπεταλιές

ήσουν οδηγός και κυρίαρχος του οχήματος

και της νιότης σου

διέσχιζες με ίλιγγο τις αρτηρίες και ένιωθες

ελεύθερος, ελαφρύς, άυλος, νικητής του ανέμου.

Μα, ο άνεμος σε φθόνησε και σε έριξε κάτω

σε συνέτριψε… «Ενθάδε κείται το παιδί».

Τότε, η ψυχή σου φτερούγισε και βγήκε από το σώμα

ανυψώθηκες στον ουρανό μαζί με το όμορφο και λαμπερό ποδήλατο.

Τώρα, στα ουράνια λιβάδια των αγγέλων, μάς κοιτάζεις

με αγέρωχο βλέμμα και γαλήνια αταραξία,

ψελλίζοντας: «ο άνθρωπος είναι το όνειρο μιας σκιάς».

* Η Ελένη Παπαδοπούλου, εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, είναι απόφοιτος του Τμήματος Φιλολογίας Α.Π.Θ., με ειδίκευση Κλασικών Σπουδών, και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Eιδίκευσης της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., του τομέα Αρχαίων Ελληνικών της Χριστιανικής Γραμματείας . Είναι συντάκτης του φιλολογικού-εκπαιδευτικού ιστολογίου eranistria.blogspot.com.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΙΑ ΤΑ «ΡΙΑΛΙΤΙ»

ΚΕΙΜΕΝΟ

«ΡΙΑΛΙΤΙ ΣΟΟΥ» ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

1. Οι τεχνολογικές εξελίξεις στον χώρο της επικοινωνίας δεν μας χάρισαν μόνον αγαθά αλλά και μια πλειάδα φαινομένων που αγγίζουν συχνά το παράλογο: από την απαγόρευση προβολής προϊόντων, όπως ο καπνός ως την προσφορά υπηρεσιών... προς ασέλγειαν μέσω δικτύων διεθνών που αγρεύουν ενδιαφερομένους σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη μας. 

2. Ανάμεσα στα φαινόμενα αυτά εντάσσεται και η βίαιη αντίδραση θεατών της τηλεόρασης εναντίον των λεγομένων «ριάλιτι σόου» στα ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια. Είναι γεγονός ότι οι εκπομπές αυτές έχουν σημειώσει μια άνευ προηγουμένου επιτυχία και μιαν «ακροαματικότητα» συμμετρικά ανάλογη (αλίμονο...) προς το γαργαλιστικό και συχνά χυδαίο περιεχόμενό τους. Αλλά τι συμπέρασμα μπορεί να εξαχθεί από την τόσο μεγάλη επιτυχία και την τόσο μεγάλη κατακραυγή;

3. Όταν, προ ετών, ένας εκδότης έγινε στόχος παραπόνων φίλων του για κάποια τολμηρή στήλη της εφημερίδας, τους ρώτησε αν την παρακολουθούν τακτικά. «Και βέβαια», είπαν με οργή οι παραπονούμενοι. «Ε, λοιπόν, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν την καταργώ», απήντησε ειρωνικά ο εκδότης. Τα τηλεοπτικά κανάλια ζουν από τη διαφήμιση και οι διαφημιζόμενοι απαιτούν από τα κανάλια θεαματικότητα. Αν οι χυδαίες εκπομπές διασφαλίζουν ευρύ κοινό, αυτό σημαίνει αυξημένα έσοδα. Η εξίσωση είναι σαφής.

4.Αυτό δεν σημαίνει ασφαλώς πως όλα τα ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια ή ότι όλες οι εκπομπές με «ριάλιτι σόου» ενδίδουν στη βάναυση ρυπαρότητα. Θεωρητικά μάλιστα τα «ριάλιτι σόου» εμφανίζουν ως στόχο τους την ηθική ανάπλαση. Προβάλλοντας, δηλαδή, κοινωνικά συμβάντα και συμπεριφορές ατόμων, υποτίθεται ότι καυτηριάζουν τις ανηθικότητες που επιδεικνύουν. Αυτές όμως είναι σοφιστείες που δεν πείθουν κανέναν, γι' αυτό και ακούγονται ολοένα και συχνότερα οι προτροπές για «λογοκρισία» των εκπομπών αυτών.

5.Πού είναι όμως οι νόμοι; Και γιατί δεν επεμβαίνουν οι εισαγγελείς αν πράγματι θίγεται το δημόσιο αίσθημα και προσβάλλονται τα ήθη; Διότι εκ των δύο το ένα: είτε πράγματι τα «ριάλιτι σόου» εμπίπτουν στον χώρο της αισχρής εκμετάλλευσης του δημοσίου αισθήματος, οπότε πρέπει η Δικαιοσύνη να επέμβει· είτε αποτελούν μια φέτα της κοινωνικής μας ζωής, την οποία μπορεί καθένας να παρακολουθήσει ελεύθερα, ως απλή μαρτυρία των συγχρόνων ηθών.

6.Εκείνο πάντως που δεν είναι λογικό είναι το να ζητεί κανείς την επιβολή μιας προληπτικής λογοκρισίας. Αν η Δικαιοσύνη επέμβει μια φορά με αυστηρότητα, είναι βέβαιον ότι το αδίκημα δεν θα επαναληφθεί εύκολα. Αν λοιπόν υφίσταται αδίκημα προσβολής των ηθών και η Δικαιοσύνη το ανέχεται αγογγύστως, τότε τα ανακλαστικά της πολιτείας μας δεν λειτουργούν σωστά! Περισσότερο από τον παρεκτρεπόμενο παραγωγό των εκπομπών, περισσότερο από τους αναρίθμητους θεατές, υπεύθυνη για την τήρηση των νόμων και για την προστασία του κοινού είναι η Δικαιοσύνη ενός τόπου.

από τον ημερήσιο τύπο

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο σε 80-100 λέξεις

Β1. Αφού διαβάσετε προσεκτικά το κείμενο που σας δόθηκε, να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν ως σωστές ή λανθασμένες, τοποθετώντας την ένδειξη Σ ή Λ

1. Εκείνο πάντως που είναι λογικό είναι το να ζητεί κανείς την επιβολή μιας προληπτικής λογοκρισίας.
2. τα «ριάλιτι σόου» εμφανίζουν ως στόχο τους την ηθική ανάπλαση.
3. Οι τεχνολογικές εξελίξεις στον χώρο της επικοινωνίας δεν μας χάρισαν μόνον αγαθά αλλά και μια πλειάδα φαινομένων
4. όλα τα ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια ή όλες οι εκπομπές με «ριάλιτι σόου» ενδίδουν στη βάναυση ρυπαρότητα.
5. υπεύθυνη για την τήρηση των νόμων και για την προστασία του κοινού είναι η Δικαιοσύνη ενός τόπου.

Β2. Να βρείτε και να χαρακτηρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις της έκτης παραγράφου

Β3. Να εξετάσετε τη συνοχή του κειμένου

Β4. Ποια είναι τα δομικά μέρη της τέταρτης παραγράφου και με ποιον τρόπο/μέθοδο αναπτύσσεται;

Β5. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: αγρεύουν, γαργαλιστικό, ρυπαρότητα, καυτηριάζουν, αγογγύστως, σοφιστείες.

Γ. Να συντάξετε μία επιστολή για την ηλεκτρονική έκδοση μιας εφημερίδας, στην οποία θα διατυπώνετε τη γνώμη σας για αυτό το είδος των τηλεοπτικών εκπομπών και πώς μπορούν οι νέοι να αντισταθούν στις (αρνητικές) συνέπειες τέτοιων εκπομπών. (500-600 λέξεις)

Έρευνα-επιμέλεια κριτηρίου Ελένη Παπαδοπούλου, φιλόλογος

Λογοτεχνικό εργαστήριο ΙΙ : Ανάγνωση - Έκφραση - Γραφή, πάνω σε ένα διήγημα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ : Ανάγνωσης - Έκφρασης - Γραφής, πάνω σε ένα διήγημα της Αλεξάνδρας Μυλωνά. Στο 1ο ΓΕ.Λ. Συκεών σε συνδιδασκαλία δύο τμημάτων και τριών φιλολόγων, του Πανταζή Μητελούδη, της Ελένης Παπαδοπούλου και της Αλεξάνδρας Μυλωνά.

ομαδοσυνεργατική εργασία

αναγνώσεις

επεξεργασία φύλλων εργασίας

δραματοποίηση

παρουσίαση εργασιών

Αναστοχασμός

Η φιλία της Ήβης και της Ζωής μας

  Αναζητώντας αναγνώσματα σύγχρονων συγγραφέων για τη φιλία ως βίωμα και πραγματικότητα, ανακάλυψα το μυθιστόρημα της Κέλλυς Πάλλα, που, εκτός από τη θεματική στόχευση στη φιλία, περιγράφει με λεπτομερειακό τρόπο την εξέλιξη των διανθρώπινων σχέσεων μέσα στο πεδίο των σύγχρονων κοινωνικοοικονομικών αλλαγών. Αποσπάσματα του βιβλίου μπορούν να αξιοποιηθούν και για τη διδασκαλία των φύλων στη Λογοτεχνία. Στο κείμενο που ακολουθεί καταθέτω την προσωπική μου πρόσληψη.

Κέλλυ Πάλλα, Γιούκα η ηδονοβλεψίας, εκδ. Νησίδες, 2017

   Ένα μυθιστόρημα που υφαίνεται στον ιστό μιας παντοτινής φιλίας. Η Ήβη, μεταφράστρια και με
συγγραφικές ανησυχίες και σταθερή ροπή στην εξωτερίκευση των συναισθημάτων μέσω της γραφής και η Ζωή, αρχαιολόγος με ταλέντο στο τραγούδι και τη μουσική Φάντο είναι αχώριστες από την παιδική τους ηλικία. Αν και είναι διαφορετικοί χαρακτήρες, τις ενώνουν οι κοινές βιωματικές τους εμπειρίες και τα νοσταλγικά καλοκαίρια της ανεμελιάς και της ραστώνης στη Χαλκιδική, όπου μυούνταν στα μυστικά της φύσης και δοκίμαζαν τα όρια της ύπαρξής τους.

  Η φιλία τους δοκιμάζεται στο παρόν από μικρά και απρόβλεπτα περιστατικά, αλλά η οικονομική κρίση είναι αυτή που τις χωρίζει πραγματικά. Η Ζωή μετά από μακρά αναμονή και εντελώς ανέλπιστα διορίζεται στη Λέσβο και η Ήβη παραμένει στη Θεσσαλονίκη βιώνοντας το φάσμα της ανεργίας που τη στοιχειώνει και την στροβιλίζει στη δίνη της ακραίας πενίας.

  «Είναι η απουσία που δίνει μορφή στα πράγματα, το σώμα που είναι εκεί, ενώ αναλήφθηκε. Και πώς πλησιάζεις έναν επιτάφιο; Μόνο με σιωπή και ταπείνωμα». Αυτή η απουσία γίνεται το αφηγηματικό υλικό της Ήβης για τις συγγραφικές της δοκιμές και δοκιμασίες, με πρόσωπα πραγματικά, πρόσωπα της επιθυμίας και πρόσωπα των λέξεων. Και οι δυο γυναίκες επιθυμούν και διαψεύδονται, ειδικά από τους άντρες που συναντούν στις παράλληλες πορείες τους. Και οι δυο διακρίνονται από ατολμία και αδυναμία να εκθέσουν τον εαυτό τους στον «άλλο».

  Σε κάθε επίπεδο του αφηγηματικού παλίμψηστου της Κέλλυς Πάλλα, η γιούκα, το φυτό, μεταμορφώνεται σε εχέμυθο μάρτυρα αλλά και ηδονοβλεψία, όπως άλλωστε είναι και ο ευρηματικός τίτλος του εν λόγω μυθιστορήματος, σε κάθε σκηνή, πραγματική ή φανταστική, και συμπληρώνει την αυθεντία του αφηγητή. Όλα τα αντικείμενα προσωποποιούνται, αρκεί να σχετίζονται με τις δυο ηρωίδες. Το λικέρ αμαρέτο όπως και η μουσική Φάντο διακοσμούν το σκηνικό της δράσης αλλά και της απραξίας.

   Η ματιά της συγγραφέως είναι διεισδυτική με εμμονή στις λεπτομέρειες τόσο των πραγμάτων όσο και των ανθρώπων. Ο ρυθμός της αφήγησης, γρήγορος, ασθμαίνων, συνάδει με τους γρήγορους ρυθμούς της αδυσώπητης ζωής και των δραματικών εναλλαγών της καθημερινότητας. Οι περιγραφές είναι κι αυτές λεπτομερειακές με μια επίμονη εστίαση στα μικρά και, ίσως, επουσιώδη για τους πολλούς αλλά τόσο σημαντικά για τις δυο ηρωίδες.

   Η Κέλλυ Πάλλα ξέρει να χρησιμοποιεί τις κατάλληλες λέξεις σε κάθε επικοινωνιακή περίσταση των ηρώων, αλλά και να πλουτίζει τον αναγνώστη με λεκτικούς μαργαρίτες από τον θησαυρό της ελληνικής γλώσσας. Αξίζει, λοιπόν, να διαβαστεί αυτή η ιστορία, γιατί «κάθε ιστορία είναι ένα αφηγηματικό παλίμψηστο» και «η πλοκή κάποτε δημιουργεί τον αφηγητή της».

Ελένη Κ.  Παπαδοπούλου, ΜΑ Φιλόλογος-Εκπαιδευτικός Δ.Ε.

 

 Η Κέλλυ Πάλλα γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου σπούδασε Ελληνική Φιλολογία με μεταπτυχιακό στις Νεοελληνικές Σπουδές. Για σύντομο διάστημα ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και ερασιτεχνικά με το θέατρο. Υπήρξε καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης και κατά καιρούς έχει κάνει διαλείμματα μακράς πνοής στο Αμβούργο της Γερμανίας, όπου απέκτησε φιλίες και εμπειρίες ικανές να πορευτεί στη ζωή και τη γραφή. Η πρώτη της λογοτεχνική απόπειρα καταγράφηκε το 2002 σε ένα διήγημα στο περιοδικό Εντευκτήριο και η πρώτη αυτόνομη έκδοση το 2013 με τη "Σκόνη του τίποτα, Επτά επάλληλες ιστορίες", εκδ. Γαβριηλίδης. Βιβλιοκρισίες της υπάρχουν στην ηλεκτρονική σελίδα του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ 'Φιλόλογος' και για λογαρισμό της Λέσχης  Ανάγνωσης Ex Libris στο diastixo.gr, στο lexima.gr., στην οδό Πανός και αλλού.

Λογοτεχνικό εργαστήριο Ι : Η ποιήτρια Κούλα Αδαλόγλου

  Πραγματοποιήθηκε χτες το λογοτεχνικό εργαστήριο με την παρουσία της ποιήτριας κ. Κούλας Αδαλόγλου στην τάξη του Α2 του 1ου ΓΕΛ Σταυρούπολης. Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της θεματικής ενότητας, που εξετάζουμε στο δεύτερο τετράμηνο, "Τα καιρικά φαινόμενα στη Λογοτεχνία" αλλά και του πολιτιστικού προγράμματος "Διαβάζουμε και παρουσιάζουμε λογοτεχνικά κείμενα μέσα στην τάξη" υποδεχθήκαμε, εκτός διδακτικού ωραρίου, την κ. Αδαλόγλου.

   Σε μια ζεστή σχολική ατμόσφαιρα και αφού οι μαθητές παρουσίασαν τα εργοβιογραφικά στοιχεία της και διάβασαν ποιήματα από την τελευταία ποιητική της συλλογή "Γιατί το μέλλον μια μικρή κουκίδα",  η ποιήτρια, όπως η ίδια ομολόγησε,  συνειδητοποίησε, και με τη συνεργατική πρόσληψη των ποιημάτων της από τους μαθητές, ότι τα καιρικά φαινόμενα και οι περιγραφές τοπίων και χώρων αποτελούν σταθερό σκηνικό ή μόνιμη μουσική υπόκρουση στον ποιητικό της λόγο. Έδωσε ουσιαστικές απαντήσεις στα ερωτήματα των παιδιών για τον τρόπο "κατασκευής" των ποιημάτων της, την έμπνευση, τις ποιητικές της καταβολές από τον Σεφέρη και τον Σολωμό, τον ρόλο του βιώματος στο ποιητικό της σύμπαν και ενθάρρυνε τις δημιουργικές τους προσπάθειες για έκφραση με τον ποιητικό και πεζό λόγο.

  Στο δεύτερο μέρος της συνάντησής μας, η κ. Αδαλόγλου άκουσε με μεγάλο ενδιαφέρον τα πονήματα των μαθητών, τόσο τις ελεύθερες δημιουργίες τους όσο και τις ανακατασκευές ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη, του Μιχάλη Γκανά  και της ιδίας. Το λογοτεχνικό εργαστήριο ολοκληρώθηκε με τη συμβουλή-ευχή της κ. Αδαλόγλου προς τους μαθητές, να επεξεργάζονται αδιάλειπτα τα κείμενά τους και να καταγράφουν τα μικρά και καθημερινά ερεθίσματα, ώστε να έχουν μια μόνιμη πηγή άντλησης θεμάτων για τις δημιουργικές τους απόπειρες. Η διαδικασία της γραφής θα τους προσφέρει πολλαπλά οφέλη, πνευματικά και ψυχικά, και θα τους απομακρύνει από τη σημερινή και εμμονική ενασχόλησή τους με το διαδίκτυο.

Τα καιρικά φαινόμενα στην ποίηση της Κούλας Αδαλόγλου

ΦΩΝΗ Α΄

MONO

Λιώνω σ’ έναν καφέ μόκα καραμέλα.

Κρύο, θαμπώνουν τα τζάμια.

Μιλώ μιλάς, λόγια που δεν θυμάμαι,

μόνο να κοιταζόμαστε στα μάτια

να βλέπουμε τα χείλη που αρθρώνουν

υπόκρουση κρατάμε την κουβέντα.

Βγήκε ήλιος, μας ζεσταίνει την πλάτη.

Το χιόνι στοιχειώνει στις άκρες του δρόμου.

Δάχτυλα που αγγίζονται και ριγούμε

με την προϊούσα οσμή μιας απομάκρυνσης.

ΦΩΝΗ Γ΄
Το σύννεφο είχε καθίσει πάνω από το σπίτι.
Ένα σύννεφο σαν μπουκέτο λουλούδια, μοβ, μαύρα, φούξια.
Ακούστηκε η βροντή, μια λάμψη,
το σύννεφο σκόρπισε σε μυριάδες κομμάτια.

Απ’ το ταβάνι έπεφτε μια βροχή από μοβ πέταλα.

Και ο επίκαιρος και βιωματικός χαρακτήρας: από τη Νεφέλη στα προσφυγόπουλα...

η παρουσίαση των μαθητών

Αρθρο-γραφίες

 Η συστηματική ενασχόληση των μαθητών με τη συγγραφή άρθρων και η ανάγκη τους να δημοσιοποιούν τις απόψεις τους γέννησαν την ιδέα της δημιουργίας ενός μόνιμου συνδέσμου, όπου θα αναρτώνται τα κείμενά τους. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούν εργασίες που εκπονήθηκαν με αφορμή συγκεκριμένους θεματικούς κύκλους που συζητήθηκαν μέσα στην τάξη και από σήμερα θα φιλοξενούνται στις "Αρθρο-γραφίες". 

Περιμένουμε συμμετοχές!

«ΟΧΙ» 

   Χαρακτηριστικό των εφήβων είναι η τάση τους προς αμφισβήτηση και άρνηση. Η τάση αυτή μάλιστα, είναι τόσο δογματική που πολλές φορές, και ίσως τις περισσότερες, στους  λόγους τους για άρνηση και αμφισβήτηση των κοινωνικών αντιλήψεων, δεν περιλαμβάνονται προτάσεις και σοβαρά επιχειρήματα. Μόνον το «όχι»

   Κατά την προσωπική μου άποψη, μια τέτοιου είδους στάση δύσκολα μπορεί να ληφθεί υπόψη. Ένας λόγος δίχως επιχειρήματα και σοβαρές απόψεις δεν στέκεται εύκολα όρθιος. Ένας ολοκληρωμένος λόγος απαιτεί και προϋποθέτει άριστη γνώση του θέματος και όχι απλώς μια επιφανειακή γνώση και άποψη για το ζήτημα, όπως έχουν οι σημερινοί νέοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν πολλές φορές το υπόβαθρο, την ιστορία, το παρελθόν του ζητήματος με το οποίο ασχολούνται. Απλώς αμφισβητούν.

   Επίσης, οι περισσότερες αποφάσεις των σημερινών ανθρώπων κυοφορούν συμφέροντα, είτε οικονομικά, είτε κοινωνικά. Έτσι λοιπόν δύσκολα μπορεί ένας άβουλος ειδικά λόγος να ανατρέψει τις αποφάσεις ή και τις αντιλήψεις που επικρατούν.  Επίσης, οι νέοι έχουν κάπως παρεξηγήσει το θέμα της άρνησης και αμφισβήτησης. Παρατηρούμε  πολύ συχνά τους νέους να κλείνουν σχολεία λόγω φλεγόντων ζητημάτων πιστεύοντας πως η κίνηση αυτή θα αποφέρει καρπούς. Οι περισσότεροι ,όμως, δίχως καν να γνωρίζουν τον λόγο για τον οποίο έκλεισαν το σχολείο, χρησιμοποιούν την άρνηση και την αμφισβήτηση ως δικαιολογία για να χαθούν διδακτικές ώρες.  Συμπεραίνουμε, λοιπόν, πως και πίσω από τις αποφάσεις για αμφισβήτηση των αξιών και αρχών απ ΄ τους  νέους, κρύβονται πολλές φορές άλλοι στόχοι.

   Σίγουρα τέτοιου είδους αμφισβήτηση είναι προφανές πως είναι λάθος. Γενικά ,όμως, η αμφισβήτηση είναι αγαθό. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες προόδου και δείχνει πως η κριτική σκέψη του ατόμου λειτουργεί. Για να επιτύχουν λοιπόν, την σωστή αμφισβήτηση οι νέοι, θα πρέπει αρχικά όπως αναφέρθηκε και παραπάνω να γνωρίζουν καλά και σφαιρικά το ζήτημα. Θα πρέπει ,δηλαδή, να έχουν τη δύναμη να απαντήσουν σωστά σε πιθανές ερωτήσεις,  αλλά και να δημιουργούν αυτοί βάσιμες και με ουσία ερωτήσεις.  Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιούν σοβαρά επιχειρήματα για να υποστηρίζουν τις απόψεις τους , αποφεύγοντας την συνεχή άρνηση. Τέλος, καλό θα είναι να δημιουργούν κοινωνικές ομάδες ενδιαφερόμενων ατόμων, έτσι ώστε να μπορούν να ενημερώσουν και να ευαισθητοποιήσουν και τους υπόλοιπους.

   Η σωστή αμφισβήτηση από τους νέους είναι ένα πολύ σημαντικό και χρήσιμο επίτευγμα  αλλά και εφόδιο για την χώρα μας αλλά και για κάθε χώρα. Μια γόνιμη αμφισβήτηση έχει τη δύναμη να αλλάξει αλλά και να κινήσει πολλά!

Αριστείδης  Γρηγοριάδης, μαθητής της Α΄Λυκείου  

Η άγονη αμφισβήτηση των νέων 

   Οι νέοι σήμερα ζουν σε μία εποχή που χαρακτηρίζεται από τους γρήγορους ρυθμούς και τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας. Όλα γύρω τους φαίνεται να μεταβάλλονται ταχύτατα. Επιπλέον, ο υπερκαταναλωτισμός, οι αντιφάσεις του σημερινού μας πολιτισμού, η διαφθορά και η αναξιοκρατία αποτελούν θέματα που προβληματίζουν τους νέους και τους οδηγούν στην απαξίωση και την αμφισβήτηση.

   Η τάση αυτή των νέων για αμφισβήτηση είναι ένα χαρακτηριστικό της νέας γενιάς και ως ένα βαθμό είναι θεμιτή και δικαιολογημένη. Κατ΄αρχάς, οι νέοι περνούν μια μεταβατική ηλικία και έχουν διαφορετική ψυχοσύνθεση, ανάγκες και ενδιαφέροντα. Διανύουν την περίοδο της ονειροπόλησης, της κυοφορίας των καινούριων ιδεών και της κατάστρωσης σχεδίων για το μέλλον. Έτσι, ως ονειροπόλοι εκ φύσεως και ιδεολόγοι, οραματίζονται έναν κόσμο, όπου θα κυριαρχεί η ισότητα, η δικαιοσύνη, ο σεβασμός και η αλληλεγγύη. Έναν κόσμο δικαιότερο που θα τους δίνει τη δυνατότητα να διαπρέψουν και να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα.

   Κάποιες φορές, όμως, βλέποντας να διαψεύδονται οι προσδοκίες τους, οδηγούνται μοιραία στην αμφισβήτηση και την απαξίωση. Επιπροσθέτως, η ανασφάλεια και η έλλειψη ιδανικών και προτύπων είναι μία άλλη αιτία που εντείνει περισσότερο το πρόβλημα. Έτσι, οι νέοι αμφισβητούν το εκπαιδευτικό σύστημα, καθώς διαπιστώνουν ότι δεν εκπληρώνει επαρκώς τους στόχους του, το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς βλέποντας να κυριαρχούν φαινόμενα διαφθοράς και αναξιοκρατίας και οτιδήποτε έχει σχέση με παραδοσιακές αρχές και αξίες.

   Όταν η κριτική των νέων και η αμφισβήτηση είναι γόνιμες και δημιουργικές, χωρίς αρνήσεις, αλλά εκφράζονται με ορθές και εποικοδομητικές προτάσεις, τότε η κοινωνία μπορεί να ελπίζει σε ένα καλύτερο μέλλον. Δυστυχώς, πολλές φορές συμβαίνει το αντίθετο, δηλαδή η κριτική των νέων είναι στείρα και άγονη και φυσικά κάτι τέτοιο δεν είναι ωφέλιμο ούτε για τους ίδιους ούτε για την κοινωνία. Η εποικοδομητική, λοιπόν, και δημιουργική κριτική, χωρίς υπερβολές, αρνήσεις και απαξιώσεις θα μπορούσε να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη για αλλαγή και πρόοδο της κοινωνίας. Η αλλαγή αυτή μπορεί να επιτευχθεί με το σεβασμό, την κατανόηση στα προβλήματα και τους προβληματισμούς των νέων, την διαπαιδαγώγηση και τον ορθό προσανατολισμό τους.

   Συμπερασματικά, λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι η δημιουργική κριτική των νέων μπορεί να θέσει τα θεμέλια μιας καλύτερης κοινωνίας, με σεβασμό στις παραδοσιακές αρχές και αξίες αλλά και με περαιτέρω εμπλουτισμό τους, ώστε να εναρμονίζονται με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα.

Ζωή Λιαμάδη, μαθήτρια Α΄Λυκείου

Η κοινωνία αρωγός των νέων

   Στις μέρες μας οι νέοι διακατέχονται από ένα κλίμα αμφισβήτησης προς το κατεστημένο. Κατακρίνουν τους πάντες και τα πάντα. Ο λόγος τους περιέχει αρνήσεις και όχι προτάσεις. Τέλος, η στάση τους αυτή προξενεί την δημιουργία αντιπαλοτήτων και προστριβών με τον κοινωνικό τους περίγυρο. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό;

   Οι νέοι στην πλειοψηφία τους είναι επαναστατικοί και ανταγωνιστικοί. Επίσης, διακατέχονται από έντονο ενθουσιασμό και έχουν την τάση για αλλαγή. Εξαιτίας όμως της ταχύτητας και αλλαγής των αξιών και της μη σταθερότητάς τους, καθώς και η χρεοκοπία των ειδώλων (γονείς, εκπαιδευτικοί), οι νέοι νιώθουν ανασφαλείς. Επιπλέον, στην προσπάθειά τους να ανοίξουν τα φτερά τους και να αποσπαστούν από τους κόλπους της οικογένειας τους,  έρχονται αντιμέτωποι με τις αντινομίες της σύγχρονης εποχής. Αυτό έχει ως συνέπεια, οι νέοι να κατακρίνουν τα πάντα και να  αναπτύσσουν επιθετική συμπεριφορά. Επιπρόσθετα, οι νέοι αρνούνται να συζητήσουν, απορρίπτουν τον διάλογο, ως μέσο επίλυσης των διαφορών, και τον αντικαθιστούν με την αδιαλλαξία.

   Κατά τη γνώμη μου, η στάση των νέων προκαλεί την αντίδραση των μεγαλυτέρων και αυτό δημιουργεί ένα κλίμα καχυποψίας και απογοήτευσης ανάμεσά τους. Ακόμη, οι νέοι νομίζουν πως ο κοινωνικός περίγυρος τους, δεν τους καταλαβαίνει και αυτό τους προξενεί ακόμη μεγαλύτερη ανασφάλεια. Επιπλέον,  η απαθής στάση των μεγαλυτέρων , καθώς η άρνηση των νέων προκαλούν τη στασιμότητα της κοινωνίας. Η κοινωνία δεν εξελίσσεται και τα προβλήματα γιγαντώνονται. Τέλος, οι νέοι θέλουν μια κοινωνία μέσα στην οποία θα κυριαρχεί η τελειότητα και η δικαιοσύνη .

 Αξίζει να σημειωθεί, όμως, πως η αμφισβήτηση των νέων μπορεί να καταστεί δύναμη κοινωνικής αλλαγής και προόδου. Κάτι τέτοιο απαιτεί τη συνεργασία όλης της κοινωνίας. Αρχικά, οι μεγαλύτεροι θα πρέπει να ακούσουν και να κατανοήσουν τις ανασφάλειες και τα προβλήματα των νέων . Έπειτα, οι νέοι θα πρέπει να υποχωρήσουν και να αποδεχτούν την βοήθεια των μεγαλύτερων . Στη συνέχεια , θα πρέπει να γίνουν πιο διαλλακτικοί. Τέλος, από την μεριά της κοινωνίας , μπορεί να δημιουργηθούν ομάδες συμβουλευτικές, οι οποίες θα στηρίζουν και θα ακούνε τους νέους. Με αυτούς τους τρόπους θα δημιουργηθεί ένα κλίμα ενότητας και εμπιστοσύνης. Έτσι, θα  συγκροτηθεί μια κοινωνία προσιτή προς τους νέους και κύριο μέλημα της θα γίνει η ικανοποίηση των αναγκών τους. Πρόκειται, όμως, για μια κατάσταση που θα χρειαστεί χρόνο και σταθερά βήματα από  όλες τις μεριές.

   Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι οι νέοι ζουν σε μια κοινωνία που τους προξενεί ανασφάλεια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αμφισβητούν αξίες και αρχές και να αναπτύσσουν κριτική στάση. Όμως μόνο μέσα από την συνεργασία της κοινωνίας και των νέων μπορεί να γεφυρωθεί , η όποια αμφισβήτηση και να εξελιχθεί  σε δύναμη αναγέννησης και προόδου της κοινωνίας.

Άννα Ευρυδόγλου, μαθήτρια Α Λυκείου

Η νεανική αμφισβήτηση και οι αρνητικές ή θετικές συνέπειες 

  Στη σημερινή εποχή, παρατηρείται έντονη δυσπιστία και κριτική από την πλευρά των νέων, απέναντι στο παρελθόν, τις παραδοσιακές αξίες, καθώς και το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης που κληρονόμησαν από τους μεγαλύτερους. Αυτή, όμως, η στάση αμφισβήτησης και απόρριψης δεν περιλαμβάνει τις απαραίτητες προτάσεις, έχοντας αρνητικά αποτελέσματα τόσο στους νέους όσο και στην κοινωνία.

    Αρχικά, επηρεάζεται σημαντικά η ψυχική ισορροπία των νέων. Η απουσία προτάσεων, και κατ’ επέκταση λύσεων, για τα προβλήματα της κοινωνίας, έχουν ως αποτέλεσμα τη συνέχισή τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Με αυτόν τον τρόπο, οι νέοι ταλανίζονται περισσότερο και οδηγούνται στην απαισιοδοξία και στην απομόνωση.

     Ακόμη, η κοινωνία αδυνατεί να πετύχει τη δυναμική πρόοδο αλλά και τη διατήρηση του ήδη υπάρχοντος πολιτισμού. Πρώτα απ’ όλα, εξαιτίας της απουσίας προτάσεων, άρα και του εποικοδομητικού διαλόγου, αποτρέπεται η δημιουργική ανάπτυξη της κοινωνίας. Επίσης, παρουσιάζεται ο κίνδυνος της πολιτιστικής αλλοτρίωσης, καθώς οι νέοι απορρίπτουν το παρελθόν και απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο από τις παραδόσεις.

     Επομένως, η άγονη αμφισβήτηση που ασκούν οι νέοι, επιφέρει αρνητικές συνέπειες, όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο. Υπάρχει, ωστόσο, η προοπτική για θετική επίδραση στην κοινωνία, αν η αμφισβήτηση αυτή γίνεται με δημιουργικό τρόπο.

   Πρώτα απ’ όλα, η αμφισβήτηση μπορεί να οδηγήσει σε αποτελεσματικές λύσεις. Αυτό συμβαίνει, καθώς η αμφισβήτηση, και η αντίθεση γενικότερα, έχουν ως αποτέλεσμα τον διάλογο, ο οποίος κατά συνέπεια οδηγεί σε λύσεις. Οι λύσεις αυτές χαρακτηρίζονται από ορθότητα και λογική και προάγουν την ασφαλέστερη αντιμετώπιση των προβλημάτων της κοινωνίας.

      Επιπλέον, η γόνιμη αμφισβήτηση συνεπάγεται επαναπροσδιορισμό των αρχών της κοινωνίας. Η κριτική στάση των νέων απέναντι στο σύστημα αξιών που κληρονόμησαν από τις παλαιότερες γενιές, έχει ως αποτέλεσμα τη νέα ιεράρχησή τους. Ακόμη, επειδή στόχος των νέων είναι η δημιουργία ενός τέλειου και δίκαιου κόσμου, οι αρχές και οι αξίες που θα θεωρούνται πιο σημαντικές είναι αυτές που προωθούν τον ανθρωπισμό.

     Συμπερασματικά, η απόλυτη αμφισβήτηση των νέων και η έλλειψη προτάσεων από το μέρος τους, έχει αρνητική επίδραση σε ατομικό αλλά και συλλογικό επίπεδο. Γι’ αυτόν τον λόγο, η κριτική αυτή, πρέπει να ασκείται με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελέσει δύναμη αλλαγής και ανάπτυξης.



Αλεξάνδρα Ατματζίδου, μαθήτρια Α΄Λυκείου

Τατουάζ και κίνδυνοι

Είναι γεγονός πως τη σημερινή εποχή οι

περισσότεροι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι νέοι,

εντυπωσιάζονται με την ιδέα του τατουάζ, το

οποίο ξεκίνησε για πρώτη φορά από την

Αίγυπτο. Εκείνη την εποχή όμως, το τατουάζ

δεν το έκανε ο απλός λαός, αλλά αντίθετα οι

φυλακισμένοι, οι πολεμιστές, οι ναυτικοί ή οι

εγκληματίες. Επίσης, οι άνθρωποι εκείνης της

εποχής το σχολίαζαν αρνητικά και

θεωρούσαν πως είναι ένα στοιχείο, ώστε να

κρίνουν τον άλλον.

Ευτυχώς, ο κόσμος σήμερα δεν έχει αυτή

την αντίδραση και φαίνεται να είναι πιο

ανοιχτόμυαλος. Παρ ‘όλα αυτά η προσωπική μου άποψη 

για τα τατουάζ είναι ότι θα

πρέπει να αποφεύγονται. Ενδεχομένως,

κάποιοι άλλοι να τα αντικρίζουν σαν έργα

τέχνης και να πιστεύουν πως αυτά τους

κάνουν να ξεχωρίζουν από το πλήθος και πως

ό,τι μας είναι σημαντικό στη ζωή μας θα

πρέπει να το έχουμε ζωγραφισμένο πάνω στο

σώμα μας.

 Για μένα όμως, αυτή η σκέψη

είναι επιπόλαια και ανώριμη, επειδή το

τατουάζ είναι μόνιμο και ο άνθρωπος αλλάζει

διαρκώς. Αλλάζει πρότυπα, ενδιαφέροντα,

προτιμήσεις αλλά ακόμη και συντρόφους.

Τονίζω τους συντρόφους, διότι είναι ένα

αρκετά συχνό φαινόμενο να «χτυπούν»

τατουάζ το όνομα ή ακόμα και το πρόσωπο

αυτών που αγαπούν. Είναι, λοιπόν, κάτι

περισσότερο από σίγουρο, ότι με την πάροδο

των χρόνων το άτομο που πήρε την απόφαση

να κάνει τατουάζ, θα το μετανιώσει. Αν γίνει

κάτι τέτοιο, πλέον έχει ανακαλυφθεί το

λέιζερ, το οποίο του δίνει τη δυνατότητα να

το αφαιρέσει, μόνο που το αποτέλεσμα δεν

θα είναι το καλύτερο και σίγουρα θα είναι

απαραίτητο να είναι μικρή η επιφάνεια για

να είναι όσο γίνεται όπως πριν το δέρμα.

Εκτός από τον κίνδυνο της αλλαγής γνώμης,

υπάρχει και ο κίνδυνος μετάδοσης κάποιου

ιού, από τη στιγμή που ο «καλλιτέχνης» δεν

απολυμαίνει όσο θα έπρεπε τα εργαλεία του.

Βέβαια, υπάρχει και η πιθανότητα να

εμφανιστούν αλλεργίες και μολύνσεις, λόγω

της ουσίας που περιέχει το τατουάζ. Στη

συνέχεια, ένα άτομο με τατουάζ θα πρέπει να

αποφεύγει την έκθεση στον ήλιο και να βάζει

καθημερινά ειδικές κρέμες και αντηλιακό.

Έπειτα, υπάρχει το πρόβλημα της εργασίας.

Πολλές εταιρίες και  τράπεζες,

απαγορεύουν στους εργαζόμενους τους τα

τατουάζ σε εμφανή σημεία του σώματος.

   Συμπερασματικά, είναι ολοφάνερο το

πόσους κινδύνους κρύβουν τα τατουάζ και

πιστεύω ότι δεν πρέπει να βάζουμε τον

οργανισμό μας σε κίνδυνο για κάποια σχέδια,

που κάποτε θεωρούσαμε αναγκαία και

ξεχωριστά.

Αφροδίτη Τσαχίλα, μαθήτρια Α΄Λυκείου

Πλούσιες και φτωχές γλώσσες; (επαναληπτικό κριτήριο αξιολόγησης)

Με αφορμή τη σημερινή παγκόσμια ημέρα, η ελληνική γλώσσα αξίζει  να τιμάται και να μελετάται ως μια γλώσσα παρακαταθήκη για τη Δύση και αναντικατάστατη ως θεμέλιο για την εθνική ταυτότητα του ελληνισμού. Ταυτόχρονα, το παρακάτω κριτήριο αποτελεί ένα κίνητρο για επανάληψη της σχετικής θεωρίας της Έκφρασης-Έκθεσης τόσο της Α΄όσο και της Γ΄Λυκείου.

Πλούσιες και φτωχές γλώσσες

 1. Το ερώτημα της αξιολόγησης των γλωσσών, αν υπάρχουν δηλαδή γλώσσες επαρκείς και ανεπαρκείς, πολιτισμένες και πρωτόγονες, γλώσσες πλούσιες και φτωχές, ανώτερες και κατώτερες -που θα αντιστοιχούσαν κατά συνέπεια σε ανώτερες και κατώτερες φυλές-, απασχολεί διαφορετικά τον απλό κόσμο και τους επιστήμονες. Yπάρχουν πράγματι ασφαλή επιστημονικά κριτήρια για τέτοιου είδους κατατάξεις; Για τους Έλληνες ομιλητές φαίνεται ότι τα ερωτήματα αυτά είναι λυμένα, και μάλιστα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για την ελληνική γλώσσα. Θεωρούμε τη γλώσσα μας από τις πλουσιότερες του κόσμου και, μολονότι η διάκριση αυτή αφορά την αρχαία ελληνική, αγκαλιάζει οπωσδήποτε και τη νέα, τουλάχιστον όποτε υπάρξει αμφισβήτηση του κύρους της από τους ξένους.

   2. H γλωσσολογία, ωστόσο, έχει διαφορετική γνώμη ως προς το γενικότερο ζήτημα της αξιολογικής κατάταξης των γλωσσών. Kάθε γλώσσα, ως σύστημα επικοινωνίας των χρηστών της, θεωρείται απολύτως αυτάρκης για την κοινωνία που τη μιλά. Όσα στοιχεία (ήχους, λέξεις, δομές) χρειάζονται π.χ. οι αυτόχθονες της Aυστραλίας που μιλούν την άγνωστη σ' εμάς γλώσσα Ίλγκαρ για να εκφράσουν τις έννοιες που τους ενδιαφέρουν και τις σχέσεις μεταξύ των εννοιών, τόσα και έχουν επιλέξει για τη γλώσσα τους. Tο ίδιο και οι Άγγλοι, οι Kινέζοι, οι Έλληνες κ.ο.κ. Δεδομένου λοιπόν ότι κάθε γλώσσα καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες της κοινότητας που τη χρησιμοποιεί, όλες οι γλώσσες θεωρούνται καταστατικά ισότιμες. H γλωσσολογία δεν δέχεται ότι υπάρχουν φυσικές γλώσσες "ανεπαρκείς", "πρωτόγονες" ή "κατώτερες", και τέτοιου είδους χαρακτηρισμούς τους ανάγει σε εξωγλωσσικούς ιδεολογικούς μύθους.

   3. H επάρκεια κάθε γλώσσας ως προς τις ανάγκες της κοινωνίας που τη χρησιμοποιεί, όποια και αν είναι η εξέλιξη που θα ακολουθήσει στην ιστορική της πορεία, αναπτυξιακή ή συρρικνωτική, βασίζεται σε μια πολύ βαθύτερη διάσταση, η οποία έχει σχέση με την ίδια τη φύση των γλωσσών. Kαθεμία από τις γλώσσες που ξέρουμε και έχουμε μελετήσει, όσο "απολίτιστη" και αν μας φαίνεται η κοινωνία που τη μιλά, έχει αποδειχθεί ότι ως κώδικας επικοινωνίας είναι το ίδιο πολύπλοκος και το ίδιο εξελιγμένος με τον κώδικα κάθε μεγάλης δυτικής ή άλλης χώρας που έχουμε συνήθως ως πρότυπο. Kάθε δήθεν "πρωτόγονη" γλώσσα που μας είναι γνωστή παρουσιάζει, χωρίς εξαίρεση, όλες τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τις γλώσσες από τα πολύ ατελέστερα συστήματα επικοινωνίας των ζώων ή τους τεχνητούς κώδικες (π.χ. των σημάτων της τροχαίας κ.ά.). Tα σημαντικότερα από αυτά είναι: πρώτον, ότι κάθε ανθρώπινη γλώσσα βασίζεται στον συνδυασμό μονάδων χωρίς νόημα (των ήχων), έτσι ώστε να δημιουργούνται μονάδες με νόημα (οι λέξεις) και να εκφράζεται με απόλυτη οικονομία ολόκληρη η ανθρώπινη εμπειρία.Kαι δεύτερον, ότι κάθε γλώσσα οργανώνεται περαιτέρω θέτοντας κανόνες και νόμους στο φωνολογικό της σύστημα, τον σχηματισμό των λέξεών της, τη σύνταξή της.Kαι κάθε δήθεν "πρωτόγονη" γλώσσα έχει τέτοιους κανόνες, το ίδιο αυστηρούς με τις λεγόμενες "πολιτισμένες" γλώσσες. Aν κανείς τούς παραβεί, δεν θα μπορέσει να συνεννοηθεί με αυτούς που τη μιλούν, με τον ίδιο τρόπο που, αν παραβεί κανείς τους κανόνες της γαλλικής, δεν θα μπορέσει να συνεννοηθεί σωστά με τους γαλλόφωνους. Άρα είναι το ίδιο γλώσσα με τις γλώσσες-πρότυπα που ξέρουμε και εκτιμούμε, όχι λιγότερο.

   4. H περιοχή όπου εντοπίζονται διαφορές και ξεγελούν την κρίση μας είναι το λεξιλόγιο. Πράγματι, οι γλώσσες παρουσιάζουν διαφορές ως προς το λεξιλόγιό τους, ανάλογα με τους τομείς του φυσικού περιβάλλοντος που έχουν σημασία για την κοινωνία τους ή με τις δραστηριότητες που έχουν αναπτύξει. Π.χ. λέγεται ότι οι Eσκιμώοι έχουν πλουσιότατο λεξιλόγιο για την ποιότητα και τις μορφές του χιονιού, ενώ οι Άραβες για τις καμήλες και την έρημο, αλλά και τα μαθηματικά. Oι Iταλοί ανέπτυξαν ορολογία για τη μουσική αλλά και για τα διάφορα είδη ζυμαρικών. Oι Γάλλοι για τη μόδα, την κουζίνα και τη διπλωματία. Στους αρχαίους Έλληνες οφείλουμε πολλούς όρους της φιλοσοφίας, στους Pωμαίους το νομικό λεξιλόγιο κ.ο.κ.

   5. Oι τομείς τους οποίους έχει αναπτύξει μια κοινωνία και συνεπώς το λεξιλόγιο της γλώσσας που τους εκφράζει αντικατοπτρίζουν στα μάτια μας τον πολιτισμό της. Ωστόσο, η ίδια γλώσσα σε άλλες περιστάσεις θα μπορούσε να εκφράσει οποιονδήποτε άλλον πολιτισμό. Θα προσάρμοζε κατάλληλα τα συγκεκριμένα στοιχεία της και κυρίως το λεξιλόγιό της (δηλαδή το γλωσσικό επίπεδο με τη μεγαλύτερη ρευστότητα), αλλά δεν θα χρειαζόταν να μεταβάλει καμία από τις συστατικές κατηγορίες ή τις ιδιότητες που χαρακτηρίζουν από κοινού όλες τις ανθρώπινες γλώσσες που ξέρουμε. Aν π.χ. μια κοινότητα του Aμαζονίου αποφάσιζε ότι της είναι χρήσιμο να αναπτύξει τη νομική επιστήμη, θα χρειαζόταν να προσαρμόσει το λεξιλόγιό της στις νέες απαιτήσεις, το αντίστοιχο όμως θα συνέβαινε αν ελληνόφωνες κοινότητες πήγαιναν να ζήσουν στη ζούγκλα του Aμαζονίου.

   6. Oποιαδήποτε γλώσσα χρειαστεί να εξυπηρετήσει τις εκφραστικές ανάγκες μιας κοινωνίας που αναπτύσσεται και σε άλλους τομείς έχει τη δυνατότητα εγγενώς, από τη φύση της, ως επικοινωνιακό σύστημα, να το κάνει. Θα δημιουργήσει καινούριες λέξεις ή καινούριες σημασίες, χρησιμοποιώντας πάντα βέβαια, το φωνολογικό, μορφολογικό και συντακτικό της σύστημα και τους κανόνες που τα διέπουν. Eίναι λάθος να πιστεύεται ότι οι διαφορές των γλωσσών στους συγκεκριμένους τομείς που τις συγκροτούν σημαίνουν και διαφορές στη δυνατότητα ή την ικανότητα να εκφράζουν τα οποιαδήποτε νοήματα και τις σχέσεις μεταξύ τους.

   7. Δεδομένου λοιπόν ότι όλες οι γλώσσες του κόσμου, χωρίς εξαίρεση, εμφανίζουν τις ίδιες κατηγορίες στοιχείων και ιδιοτήτων και λειτουργούν με τις ίδιες διαδικασίες, η όποια έλλειψη ισορροπίας τις διακρίνει στο μυαλό των ανθρώπων μπορεί να εξηγηθεί μόνο σε σχέση με το κύρος του πολιτισμού που εκφράζει η καθεμία. Oι πολιτισμοί όμως είναι και αυτοί αποτέλεσμα ιστορικών και κοινωνικοοικονομικών συγκυριών και δεν μπορούν να αξιολογούνται έξω από την κοινωνία και τις συνθήκες που τους γέννησαν. Kαι οπωσδήποτε δεν νοείται να αξιολογούνται ως δημιούργημα "ανώτερων" φυλών. Όπως δεν υπάρχουν "ανώτερες" φυλές αλλά μόνο φυλές διαφορετικές μεταξύ τους, έτσι δεν υπάρχουν και "ανώτερες" γλώσσες ως έκφραση "ανώτερων" πολιτισμών. Yπάρχουν μόνο γλώσσες που διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, όχι όμως ως προς τα γενικά χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες που συνιστούν το φαινόμενο γλώσσα. Aν οι γλώσσες ενσωματώνουν την ιστορία και τον πολιτισμό της κοινότητας που τις χρησιμοποιεί, το κάνουν όλες με τα ίδια γλωσσικά μέσα. Oποιαδήποτε άλλη ερμηνεία ή αξιολογική ιεράρχηση βασίζεται σε εξωγλωσσικές συμβολικές επενδύσεις που ανάγονται εντέλει στο χώρο του ρατσισμού, των αντιεπιστημονικών και αυθαίρετων διακρίσεων δηλαδή, αναπαράγοντας τις μεθόδους του και στο πεδίο της γλώσσας. Aπό αυτήν την άποψη είναι -και εδώ- επικίνδυνες.

Mαρία Kακριδή-Φερράρι , Πλούσιες και φτωχές γλώσσες, Στο Δέκα μύθοι για την ελληνική γλώσσα. (επιμ.) Γιάννης Η. Χάρης, Πατάκης, 2003, σσ.103-109

 ΘΕΜΑΤΑ

1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου
2. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η τέταρτη παράγραφος του κειμένου;
3. Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου
4. Να επισημάνετε τη συλλογιστική πορεία της δεύτερης παραγράφου
5. Να τεκμηριώσετε την επιλογή σας για το κειμενικό είδος
6. Να εντοπίσετε τέσσερις περιπτώσεις συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΞΟΥΣΙΑ)

Το Κριτήριο Αξιολόγησης αναφέρεται στον θεματικό κύκλο Εξουσία-Δημοκρατία-Λαϊκισμός

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ηγέτης: η σημασία και ενδείξεις

1. Ένας ηγέτης (κάθε ηγέτης) κρίνεται χωρίς προθεσμίες - από την πρώτη στιγμή που αναλαμβάνει ηγετικές ευθύνες. Το αίτημα «να του δώσουμε χρόνο» (να μην βιαστούμε στις κρίσεις μας), όταν εμφανίζεται, είναι προγνωστικό σημάδι εγγυημένης ηγετικής ανικανότητας.

2. Το ηγετικό χάρισμα δεν γεννιέται με την εκλογή στο ηγετικό υπούργημα ούτε το αποκτά κανείς με τον καιρό, «μαθαίνοντας» να ασκεί ηγεσία. Ο ηγέτης είναι ηγέτης προτού τον εκλέξουν για ηγέτη. Είναι έτοιμος να ηγηθεί επειδή έχει στόχους, πιστεύει στους στόχους του με μαχητική αποφασιστικότητα. Τόσο οι στόχοι του (το διαγνωστικό του χάρισμα σφυρηλατημένο στο αμόνι επίπονης σπουδής) όσο και το πείσμα για την επίτευξή τους, είναι δεδομένα αμέσως ευδιάκριτα στον λόγο του ηγέτη: Δεν υπάρχει λέξη περιττή ή συμβατική όταν μιλάει, ούτε παραμικρή έκφραση που να αποβλέπει στον εντυπωσιασμό και όχι στην ουσία.

3. Αυτά από την πρώτη στιγμή, όταν ακόμα ευχαριστεί τους εκλέκτορες για την εκλογή του. Η λιτότητα λόγων, χειρονομιών, συναισθηματικών διαχύσεων εγγυάται το ηγετικό χάρισμα. Όπως και η ικανότητα αξιολόγησης της ανθρώπινης ποιότητας: Ποιοι είναι οι άμεσοι συνεργάτες του ηγέτη, οι επιτελείς του, ποιοι τον πλαισιώνουν στις δημόσιες εμφανίσεις του - αν απαιτεί από τους επιτελείς του να τον κρίνουν αδυσώπητα, να ελέγχουν απροκατάληπτα και να μεταφέρουν με συνέπεια στην πράξη τη στρατηγική του.

4. Ο συμβιβασμός με τη μετριότητα, με ασήμαντα αναστήματα ανθρώπων που (προφανώς υστερόβουλα) συνέργησαν στην εκλογή του ηγέτη, είναι τεκμήριο απουσίας ηγετικού χαρίσματος. Το ίδιο και ο συμβιβασμός με σκοπιμότητες για την εξασφάλιση «ισορροπιών» στο εσωτερικό της όποιας κουζίνας ή καμαρίλας: κομματικής, κυβερνητικής, αρχιεπισκοπικής - οποιασδήποτε. Όσα προσόντα κι αν θρυλείται ότι διαθέτει ένας καινούργιος ηγέτης, ακυρώνονται κυριολεκτικά όταν διανείμει θώκους ή ανεχθεί να παραμείνουν σε θώκους ασημαντότητες, μόνο για να ξεπληρώσει υποχρεώσεις, να εξοφλήσει εκδουλεύσεις υποστηρικτών του, να χρυσώσει το χάπι σε αποτυχημένους ανταγωνιστές του. Η ανοχή της μετριότητας προεξοφλεί με αδήριτη νομοτέλεια το Βατερλώ του ηγέτη.

5. Ο ηγέτης δεν σταματάει ποτέ στο σύμπτωμα, δεν περισπάται στην περιπτωσιολογία. Αφορμάται από το σύμπτωμα για να καταδείξει τα πραγματικά αίτια που πρέπει να αντιμετωπιστούν για να εκλείψει το αρνητικό σύμπτωμα ή να εδραιωθεί το θετικό. […]


Χρήστος Γιανναράς, Καθημερινή (διασκευασμένο κείμενο)

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο σε 100-120 λέξεις.

Β1. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου, στηρίζοντας την απάντησή σας με τρία επιχειρήματα.

Β2. Να αναγνωρίσετε τον τρόπο ανάπτυξης της τέταρτης παραγράφου.

 

Β3. «Ο ηγέτης δεν σταματάει ποτέ στο σύμπτωμα, δεν περισπάται στην περιπτωσιολογία.»: Να αναπτύξετε την παραπάνω θέση σε μία παράγραφο 100 λέξεων.

Β4α. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις: αποβλέπει, αδυσώπητα, θρυλείται, θώκους, αδήριτη

Β4β. Να βρείτε τα συνθετικά στοιχεία των παρακάτω λέξεων και από το δεύτερο συνθετικό να σχηματίσετε μία νέα σύνθετη ή απλή λέξη : σφυρηλατημένο, επίτευξη, απροκατάληπτα, προσόντα, σύμπτωμα

Γ. Αναλαμβάνετε να συντάξετε ένα άρθρο για τη Βουλή των Εφήβων με θέμα τα χαρακτηριστικά του μελλοντικού πολιτικού ηγέτη σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία και να εκφράσετε την άποψή σας για το αν οι πολιτικοί άρχοντες πρέπει να υλοποιούν τη λαϊκή βούληση ή οφείλουν να οδηγούν τον λαό προς τη σωστή, κατά την άποψή τους, κατεύθυνση.

Διδακτική πρόταση στη Νεοελληνική Λογοτεχνία

  Ένας ακόμη λογοτεχνικός περίπατος πραγματοποιήθηκε σήμερα στην περιοχή γύρω από το Γαλεριανό Συγκρότημα. Μετά την ανάγνωση του διηγήματος της Αλεξάνδρας Μυλωνά, Ένα ακόμα φλιτζάνι καφέ, παρακαλώ. Ένα ακόμα και τη συνακόλουθη συνεργατική επεξεργασία ποικίλων δραστηριοτήτων, οι μαθητές του Α2 του 1ου  ΓΕ.Λ. Σταυρούπολης ακολούθησαν τα βήματα της Ανατολής, της βιβλιόφιλης ηρωίδας που μένει αρκετές ώρες μπροστά στη βιτρίνα του αγαπημένου της βιβλιοπωλείου, προσπαθώντας να διαχειριστεί μια πολύπτυχη απώλεια: την απώλεια της νεανικής ηλικίας, του πρώτου της έρωτα, της οικονομικής άνεσης, των παιδιών της. Με τη μουσική υπόκρουση του τραγουδιού του Bob Dylan “One more cup of coffe” και με έναν καφέ ελληνικό σε χάρτινο ποτηράκι περπατάει στη Δημητρίου Γούναρη και προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα δύσκολη κατάσταση της εποχής της...

   Η ομαδοσυνεργατική μέθοδος προσέγγισης του κειμένου που ανήκει στο βιβλίο της συγγραφέως 
Αλεξάνδρας Μυλωνά, Πώς τα πας με την απώλεια; Οροπέδιο, 2018, εκτός από τα οφέλη της αναγνωστικής απόλαυσης και του εμπλουτισμού των γνώσεων σε θέματα αναγνωστικής πρόσληψης αλλά και γραμματολογικής γνωριμίας με τους λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης και τα περιοδικά που προβάλλουν τη λογοτεχνία, προκάλεσε το ενδιαφέρον των μαθητών να δημιουργήσουν μικροδιηγήματα επέκτασης του αρχικού, να αποκτήσουν δεξιότητες συνεργατικής γραφής σε διαδικτυακά περιβάλλοντα και να ασκηθούν στη δημιουργία κωμικογραφήματος και σκίτσου. Κυρίως, όμως, και κατά τη δική τους ομολογία, ήρθαν σε επαφή με ένα σύγχρονο λογοτεχνικό κείμενο που "μίλησε στην ψυχή τους".

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 (ένα από τα πέντε φύλλα των ομάδων)

Η Ανατολή μέσα από τα μάτια μου

• Εστιάζετε με την κάμερά σας πάνω στην Ανατολή. Ποια είναι τα εξωτερικά της χαρακτηριστικά; Να περιγράψετε την εμφάνισή της. (εναλλακτικά, μπορείτε να κάνετε ένα σκίτσο ή κόμικ με την Ανατολή, που θα συνοδεύει την περιγραφή της ομάδας σας)
• Να δημιουργήσετε ένα κολάζ (συνεικόνες) φωτογραφιών από την περιοχή όπου κινείται η Ανατολή, ακολουθώντας τις αναφορές του κειμένου στον χώρο.
• Πώς αντιμετωπίζει την «απώλεια» η Ανατολή και πώς ο Πέτρος;
• Δημιουργήστε ένα συνεργατικό κείμενο στα google docs, στο οποίο το κάθε μέλος της ομάδας σας θα εξωτερικεύει τις σκέψεις που έκανε βλέποντας την Ανατολή να κατηφορίζει τη Δημητρίου Γούναρη. (το κείμενο να μην υπερβαίνει τις 150 λέξεις).

Δείγμα κειμένου συνεργατικής γραφής στα google docs

Ο Πέτρος, σύζυγος της Ανατολής, αναπολεί τα περασμένα...

   Η συνάντηση με τη συγγραφέα έλυσε τις απορίες των μαθητών για τη διαμόρφωση του λογοτεχνικού ήρωα, τα υλικά της γραφής και τα κίνητρα της δημιουργικής γραφής. Έτσι, οι νεαροί αναγνώστες συνδιαλέχθηκαν με τη δημιουργό σε πραγματικές συνθήκες επικοινωνίας αμέσως μετά την άχρονη και σε επίπεδο φαντασίας συνάντηση που είχαν μαζί της, όταν διάβαζαν και "ξεκλείδωναν" το διήγημα.

Ελένη Παπαδοπούλου, ΜΑ Φιλόλογος, υπεύθυνη πολιτιστικού προγράμματος Φιλαναγνωσίας και Δημιουργικής Γραφής "Διαβάζουμε και παρουσιάζουμε λογοτεχνικά κείμενα στην τάξη μας'

Δραματοποίηση λογοτεχνικού κειμένου σε μια σχολική λέσχη ανάγνωσης

  Σκηνές από το βιωματικό εργαστήριο δραματοποίησης λογοτεχνικού κειμένου που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των σεμιναρίων της Λέσχης Ανάγνωσης Ex Libris του ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ σε συνεργασία με α) το Εργαστήριο για τη Μελέτη της Ανάγνωσης και της Γραφής στην Εκπαίδευση και στην Κοινωνία (Ε.Μ.Α.Γ.Ε.Κ., Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Α.Π.Θ.), β) το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, και γ) το 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς.

Στόχος των σεμιναρίων ήταν α) η ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση και β) η ενημέρωση-εξοικείωση των επιμορφούμενων εκπαιδευτικών σχετικά με θέματα οργάνωσης και λειτουργίας μιας σχολικής λέσχης ανάγνωσης.

Η Αλέξανδρα Μυλωνά, Φιλόλογος-Συγγραφέας-Σκηνοθέτις και η Ελένη Παπαδοπούλου, Φιλόλογος ΜΑ, Εκπαιδευτικός Δ.Ε. μέσα από ένα βιωματικό σεμινάριο  δίδαξαν την προσέγγιση και την τεχνική της δραματοποίησης ενός λογοτεχνικού κειμένου.

οι επιμορφούμενοι συνάδελφοι  συμμετείχαν στις ασκήσεις και στους αυτοσχεδιασμούς.

Η οδός Μουσών

Η λογοτεχνία μάς ταξιδεύει στο παρελθόν με τον νοσταλγικό συρμό της μνήμης των συγγραφέων που έζησαν στους σταθμούς μιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να συνθέσουν τις ψηφίδες της λογοτεχνικής μνήμης του Αντώνη Σουρούνη και να ζήσουν νοερά στη γειτονιά της οδού Μουσών, στις παρυφές της Άνω πόλης.

Το κακό άρχισε από την αυλή μας

   Είμαι βέβαιος ότι η καταστροφή του πλανήτη άρχισε από τη γειτονιά μου στη Θεσσαλονίκη. Για την ακρίβεια, μέσα από την αυλή μας. Μέχρι τότε όλα ήταν καλά κι ωραία. Υπήρχε χώμα παντού κι επομένως και λουλούδια. Ακόμα και τα σπίτια ήταν φτιαγμένα από χώμα και άχυρο. Τραβώντας ένα κομματάκι άχυρο κατέβαινε ολόκληρος σοβάς. Κι αν συνέχιζες, μπορούσες να ρίξεις και τον τοίχο. Μικροί το συνηθίζαμε πολύ αυτό το παιχνίδι, μια και δεν είχαμε με τι άλλο να παίξουμε. Το σπίτι μας ήταν από τα μεγαλύτερα στο Κουλέ Καφέ, με μπαξέ και μια χωμάτινη αυλή περικυκλωμένη από γκαζοτενεκέδες με λουλούδια. Στον μπαξέ υπήρχαν μουριές, ροδιές, συκιές, βερικοκιές, κι εμείς τα παιδιά μαθαίναμε τους μήνες από το κάρπισμα των δέντρων. Ήμασταν καμιά δεκαπενταριά παιδιά σ’ αυτό το σπίτι. Κι άλλοι τόσοι μεγάλοι. Μ’ ένα και μοναδικό αποχωρητήριο στην άκρη της χωμάτινης αυλής. Από τα ίχνη στο χώμα καταλάβαινα ποιος βρίσκεται εκεί μέσα. Οι ξαδέρφες μου άφηναν κάτι πατημασιές σαν να περπατούσαν με τις γροθιές τους — κι αυτές ήταν που ενδιέφεραν εμένα. Άνοιγα απότομα τη σανιδένια πόρτα του «μέρους» και τινάζονταν επάνω, όπως τιναζόμουν κι εγώ, όταν από τη στρογγυλή τρύπα πεταγόταν κανένας ποντικός. Χρειάζονταν κότσια τότε, ακόμα και για τις πιο απλές σου ανάγκες.

   Ένα απόγευμα ο αδερφός της μάνας μου, που ήταν χτίστης, ήρθε στο σπίτι μ’ ένα τσουβάλι τσιμέντο από την οικοδομή όπου δούλευε και το ’ριξε στην αυλή. Αυτό ήταν το πρώτο τσιμέντο που έβλεπα στη ζωή μου. Και μαζί μ’ εμένα και πολλοί άλλοι από τη γειτονιά. Στεκόμασταν όλοι γύρω γύρω και παρακολουθούσαμε εκστατικοί πώς το έστρωνε ο θείος μου σαν να άλειφε με βούτυρο μια μεγάλη φέτα ψωμί. Μείναμε εκεί ώσπου έπηξε σβήνοντας για πάντα τις πατημασιές από τις ξαδέρφες μου. Και την ανάσα της αυλής, όμως αυτό το κατάλαβα πολύ αργότερα. Μετά από λίγες μέρες τσιμέντωσε το δάπεδο του αποχωρητηρίου. Και κάποτε όλο το σπίτι. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο παθιασμένος με το τσιμέντο, που για δεκαετίες ολόκληρες κυκλοφορούσε με το μυστρί στο χέρι και τσιμέντωνε ό,τι έβρισκε μπροστά του. Μετά πήρε κι άλλους στη δούλεψή του και δε θα ’ναι υπερβολή αν πω ότι τσιμέντωσε τη μισή Θεσσαλονίκη. Σήμερα κάθεται σ’ ένα ρετιρέ γεμάτο γλάστρες κι όλη μέρα φροντίζει τα λουλούδια και μιλάει μαζί τους.

   Έξω από την πόρτα μας όμως ο κόσμος εξακολουθούσε να είναι όπως τον ξέραμε. Γεμάτος αλάνες που στις άκρες τους φύτρωναν τσουκνίδες και παπαρούνες και στο κέντρο τους αποτυπώματα από την μπάλα που παίζαμε και τους τσακωμούς που κάναμε. Και ο δρόμος φτιαγμένος από πέτρες. Κάτι κοτρόνες ανώμαλες και άγριες, που ξεπετιούνταν σαν πέτρινοι θάμνοι. Το βράδυ ακούγαμε τις οπλές των αλόγων που έσερναν τα κάρα να γλιστρούν πάνω τους και τους καροτσέρηδες να βρίζουν. Έτσι ξαπλωμένοι στα κρεβάτια μας μάθαμε τις πιο καλές βρισιές. Ακούγαμε και τα τακούνια των κοριτσιών που είχαν πάει βόλτα στην παραλία και ανηφόριζαν μιλώντας χαμηλόφωνα και γελώντας πνιχτά.

   Μια μέρα ήρθαν κάτι άνθρωποι και πριόνισαν τα κλωνάρια του γερο-πλάτανου που χώριζε το σπίτι μας από την εκκλησία. Οι κάργες που φώλιαζαν χρόνια στην κουφάλα του πέταξαν κατατρομαγμένες και από τότε δεν ξαναείδα τέτοια πουλιά. Συνέχισαν με τον κορμό του και στο τέλος τον ξερίζωσαν τελείως. Παρακολουθούσαμε πάλι όπως τότε με το τσιμέντο, αλλά κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει, επειδή στο διαμελισμό και στο ξερίζωμα έκανε κουμάντο ο κυρ Χαράλαμπος, παλιός χωροφύλακας, αλλά μπορούσε ακόμα να στέλνει όποιον ήθελε φυλακή. Ώσπου πέθανε ήταν επίτροπος στην εκκλησία. Μετά ήρθε η σειρά της μαρμάρινης βρύσης, που ήταν δίπλα στον πλάτανο και ξεδιψούσαν παιδιά και περαστικοί. Ο κυρ Χαράλαμπος την πήρε στην αυλή του και λένε πως αυτή τον σκότωσε. Ένα καλοκαιριάτικο μεσημέρι έσκυψε να πιει νερό, έπαθε συμφόρηση και πέθανε.

   Σήμερα το μόνο που έχει μείνει από το δρόμο μας είναι τ’ όνομά του. Συνεχίζει να λέγεται οδός Μουσών, αλλά σχεδόν όλες οι μούσες έχουν πεθάνει. Απόμειναν δυο τρεις που κάθονται πίσω από τα παράθυρα κοιτώντας έξω κι ελπίζοντας να δούνε κανέναν άνθρωπο, αλλά το μόνο που βλέπουν είναι αυτοκίνητα που κινούνται γρήγορα πάνω στην άσφαλτο. Χώμα δεν υπάρχει πουθενά για ν’ ακολουθήσεις τα ίχνη και να βρεις τους φίλους σου. Στα καινούρια καραμελέ σπίτια που γίνανε, ζούνε αρχιτέκτονες, γιατροί και δικηγόροι. Ωστόσο μέσα σ’ όλο αυτό το μπετόν αρμέ κατάφερε κι επέζησε ένα δέντρο έξω από το τσιμεντένιο μας σπίτι. Μια ακακία που ξεπετιέται μέσα από την άσφαλτο, για να μας θυμίζει πώς ήταν ο δρόμος μας κάποτε. Και που ίσως ξαναγίνει έτσι, όσο η ευωδιά της μας πηγαίνει πίσω και μας ξανακάνει παιδιά, έτοιμα ν’ αρχίσουν πάλι τη ζωή τους.


Αντώνης Σουρούνης, Μισόν αιώνα άνθρωπος, Καστανιώτης, Αθήνα 1996, σ. 16-19.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ) : ΓΛΩΣΣΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ

Η συμβολή τού ελληνικού αλφαβήτου στον πολιτισμό μας

    Η περίπτωση τού ελληνικού αλφαβήτου είναι ενδιαφέρουσα για τη γενικότερη προσέγγιση τού θέματος τής γραφής, διότι ο ελληνικός πολιτισμός υπήρξε ένας κατεξοχήν «πολιτισμός τού γραπτού λόγου». Είναι ένας πολιτισμός που δεν νοείται «ερήμην» των κειμένων του, δηλ. έξω από την έκφραση, τη μετάδοση και τη διάδοση των πνευματικών κατακτήσεων και προβληματισμών των Ελλήνων σε όλους τους χώρους. Αυτό προϋποθέτει τη γνώση και τη χρήση τής γραφής, και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα ως  προς τους χρήστες (όχι προνόμιο των ολίγων), σε πρώιμο χρόνο (τον χρόνο που άρχισαν να δημιουργούνται μεγάλα πνευματικά έργα) και μέσα από ένα οικονομικό, λειτουργικό και αποτελεσματικό σύστημα, δηλ. ένα πρακτικό και επαρκές αλφάβητο, όπως αποδείχθηκαν το ελληνικό αλφάβητο και (το επιγέννημά του μέσω των Ετρούσκων) το λατινικό αλφάβητο. Ας σημειωθεί ακόμη ότι στο ελληνικό ανάγουν την καταγωγή τους μια σειρά άλλων αλφαβήτων: το σλαβικό (κυριλλικό) και το γλαγολιτικό, το αλβανικό, το μεσσαπικό, το κοπτικό, το γοτθικό, το κελτικό και τα αρχαία λυκικό, φρυγικό, παμφυλιακό, καρικό και λυδικό 

   Το ότι χρησιμοποιήθηκαν περισσότερες γραφές στον ελλαδικό χώρο (γραμμική γραφή Α, γραμμική γραφή Β, κυπρομινωϊκή γραφή, κυπριακό συλλαβάριο, αλφαβητική γραφή) δείχνει την αγωνία των Ελλήνων να εκφρασθούν γραπτώς, με προφανή επίγνωση ότι χωρίς τη γραφή καμιά ανθρώπινη, απαιτητική από τη φύση της, δραστηριότητα δεν μπορεί να υποστηριχθεί και να έχει ευρύτερα αποτελέσματα σε χρόνο, σε χώρο και σε έκταση. Το ότι άλλαξαν σύστημα και υιοθέτησαν ένα πρότυπο ξένο στην προέλευσή του αλλά ριζικά επεξεργασμένο σε όλη του την έκταση και σταδιακά πλήρως προσαρμοσμένο στην δομή τής ελληνικής γλώσσας απαιτεί πνευματική τόλμη και εγρήγορση. Δεν αλλάζεις εύκολα ένα από τη φύση του συντηρητικό θεσμό που είναι ο τρόπος γραφής, για να περάσεις σε μια τελείως διαφορετική γραφή και ως μορφή και ως σύστημα : να περάσεις από μια συλλαβογραφική γραφή (τη γραμμική Β) σε μια φθογγογραφική συμφωνογραφική γραφή (το φοινικικό σύστημα) που οι Έλληνες μετέτρεψαν στο πρώτο πραγματικό αλφάβητο.

   Το κίνητρο που οδήγησε στην αλλαγή αλφαβήτου ήταν η άμεση ανάγκη καταγραφής τού πλούσιου προφορικού λόγου στη φιλοσοφία, στην ποίηση, στην ιστορία, στο θέατρο, στην επιστήμη, στην εκπαίδευση και εξίσου πιεστικά στη δημόσια διοίκηση (νόμους, θεσμούς, αποφάσεις, ψηφίσματα, συμφωνίες κ.λπ.). Επειδή δε όλες αυτές οι διαδικασίες και οι μαθήσεις διέπονταν από ένα διάχυτο δημοκρατικό πνεύμα, απαιτείτο να είναι προσιτές σε όλους τους πολίτες. Χωρίς το ελληνικό αλφάβητο και την εύκολη χρήση του ο πολιτισμός των Ελλήνων ούτε θα εδραιωνόταν, ούτε θα σωζόταν, ούτε θα γινόταν ευρύτερα γνωστός μέσα και έξω από την Ελλάδα.

   Βεβαίως, μιλώντας για γραπτά κείμενα και ελληνική γραφή, αναφερόμαστε πάντοτε στη γλώσσα, εν προκειμένω στην ελληνική γλώσσα που δηλώνεται διά τής γραφής. Αλλά η ίδια η καλλιέργεια τής γλώσσας, τουλάχιστον τής Ελληνικής, δεν θα είχε φτάσει ποτέ στον εκφραστικό πλούτο και στο υψηλό επίπεδο καλλιέργειας που την διακρίνει, αν δεν είχε περάσει από τη σμίλη τού γραπτού λόγου με προϋπόθεση ένα λειτουργικό αλφάβητο που την αποτυπώνει εύκολα, γρήγορα και ποιοτικά, με ακρίβεια και πληρότητα.

   Η σύνδεση τής γραφής και τού γραπτού λόγου υπήρξε τόσο έντονη στην ελληνική σκέψη, ώστε η όλη ενασχόληση με τη μελέτη τής δομής τής γλώσσας στηρίχτηκε στα γράμματα και ονομάστηκε γραμματική, όρος ο οποίος διά τής Λατινικής (grammatica) πέρασε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Κι αυτό γιατί η ενασχόληση με τη γλώσσα, την ανάλυση και τη λειτουργία της, βασίστηκε στα γραπτά κείμενα, σε ό,τι έχει γραφεί. Η ίδια η ονομασία «κείμενο» στην αντίληψη των Ελλήνων είναι «ό,τι κείται», ό,τι υπάρχει ως γραπτός λόγος, ευρύτερα προσιτός και αξιόπιστος αφού προσφέρεται στην κοινή προσπέλαση. Και για να έχει κύρος και αξιοπιστία μια λέξη ή ένας γραμματικός τύπος για τους αρχαίους Έλληνες γραμματικούς εξεταζόταν αν «κεῖται ἤ οὐ κεῖται», αν παραδίδεται ή όχι στον γραπτό λόγο που λειτουργούσε ως πρότυπο.

   Η σημασία τής επινόησης τού ελληνικού αλφαβήτου γενικότερα για τον πολιτισμό τονίζεται με ιδιαίτερη έμφαση από τον καθηγητή τής φιλοσοφίας τού Harvard και τού Yale Eric Havelock: «Η επινόηση τού ελληνικού αλφαβήτου –αντίθετα προς όλα τα προηγούμενα συστήματα, συμπεριλαμβανομένου και τού φοινικικού– απετέλεσε στην ιστορία τού ανθρώπινου πολιτισμού ένα γεγονός, τού οποίου η σπουδαιότητα δεν έχει πλήρως κατανοηθεί ακόμη και μέχρι σήμερα. Η εμφάνισή τού ελληνικού αλφαβήτου διαχωρίζει όλους τους πριν από τον ελληνικό (“pre-Greek”) πολιτισμούς από εκείνους που ακολουθούν μετά τον ελληνικό πολιτισμό («post-Greek»)».

http://babiniotis.gr/dimosieumata/38-glossa?start=5

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 2/11/2014

ΘΕΜΑΤΑ

1α. Πώς συνδέεται, σύμφωνα με τον συγγραφέα, η χρήση του ελληνικού αλφάβητου με τον ελληνικό πολιτισμό; (100-120 λέξεις)

15 μονάδες

1β. Να παρουσιάσετε περιληπτικά το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου (50-70 λέξεις)

15 μονάδες

2α.  Να βρείτε τη δομή και το είδος της πέμπτης παραγράφου του κειμένου

10 μονάδες

2β. Να δώσετε μία συνώνυμη για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου

10 μονάδες

2γ. Να εξετάσετε τη συνοχή της πρώτης παραγράφου, επισημαίνοντας τους τρόπους σύνδεσης των περιόδων της.

10 μονάδες

3. Στη σχολική εφημερίδα που εκδίδει το τμήμα σας, αναλαμβάνετε να γράψετε ένα άρθρο με θέμα τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην οικοδόμηση του ανθρώπινου πολιτισμού (250-300 λέξεις)

40 μονάδες

Έρευνα-επιμέλεια κριτηρίου Ελένη Παπαδοπούλου, φιλόλογος