ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 (ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

Themata arxaia katef from Eleni Papadopoulou

Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΔΙΔΑΚΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

      Τότε υποβάλλεται καταγγελία από κάτι μετοίκους και υπηρέτες, όχι σχετικά με το σπάσιμο των Ερμών, αλλά πως είχαν διαπραχθεί άλλοι ακρωτηριασμοί αγαλμάτων από μερικούς μεθυσμένους νέους γι' αστείο και πως είχαν παραστήσει σε σπίτια τα Ελευσίνια μυστήρια από ασεβή αναίδεια• γι' αυτά κατηγορούσαν ανάμεσα σ' άλλους και τον Αλκιβιάδη. Κ' εκείνοι που είχαν μεγαλύτερη διαμάχη με τον Αλκιβιάδη που τους στεκόταν εμπόδιο, ώστε να μην έχουνε σίγουρη την ηγεσία της δημοκρατικής μερίδας, και νομίζοντας πως αν τον έδιωχναν αυτόν θα ήταν πρώτοι στην πολιτεία, τα πήραν αυτά για επιχειρήματα και τα μεγαλοποίησαν και σήκωσαν κατακραυγή πως τόσο η παρωδία των μυστηρίων όσο και ο ακρωτηριασμός των Ερμών είχανε γίνει με τον σκοπό να καταργηθεί η δημοκρατία και καμιά απ' αυτές τις ιεροσυλίες δεν είχε διαπραχθεί χωρίς τη συμμετοχή του, αναφέροντας ως τελική απόδειξη όλη την υπόλοιπη παράνομη συμπεριφορά του και τις αντιδημοκρατικές του συνήθειες.

Με μια πρώτη και γρήγορη ματιά μπορούμε να δώσουμε και τις πρώτες απαντήσεις στις ερωτήσεις του Αδίδακτου κειμένου. Βέβαια, αναμένουμε πάντοτε τις επίσημες απαντήσεις της Κ.Ε.Γ. 

Γ2

τινά

ὓβριν

οὖσι

μάλα

ἐπαιτιῶ

ὑποληφθεῖσι

ἐξελῷεν

βοᾶν

ἔσται

πεπράχθω

Γ3α

Εμπρόθετος της Αναφοράς

Εμπρόθετος του ποιητικού αιτίου

Υποκείμενο στο ποιεῖται

Αντικείμενο στο ἐπητιῷτο

Γενική αντικειμενική στο καταλύσει

Γενική υποκειμενικη στο παρανομίαν

Γ3β

Νομίσαντες, Υ{ εἰ αὐτόν ἐξελάσειαν,} Α [ πρῶτοι ἂν εἶναι]  Πλαγιασμένος Υποθετικός λόγος, μιας και η απόδοσή του είναι το ειδικό απαρέμφατο (δυνητικό) αν είναι

Στον ευθύ λόγο θα έχουμε: εἰ αὐτόν ἐξελάσαιμεν, πρῶτοι ἂν εἶμεν : Απλή Σκέψη του λέγοντος

Τελευταία επανάληψη-δοκιμασία στα Αρχαία Ελληνικά.

...και φυσικά δεν κάνουμε επιλογές στο Διδαγμένο. Τα διαβάζουμε ΟΛΑ εξίσου καλά. Το ίδιο ισχύει και για τη Γραμματική και το Συντακτικό.

2003 arxaia g_k from Eleni Papadopoulou

Ένα εξαιρετικό άρθρο για τη στρεβλή εικόνα της εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών

Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο της συναδέλφου και επιμορφώτριάς μου στο Μ.Π.Ε.  Σύλιας Ζέτα

http://siliazet.blogspot.gr/2013/05/blog-post_22.html

Κανένα πρωτοσέλιδο για την Παιδεία


Πότε γίνεται η Παιδεία πρωτοσέλιδο και θέμα στα κεντρικά δελτία ειδήσεων; Ποια εκπαιδευτικά γεγονότα θεωρούνται «είδηση» και άξια μνείας; Δεν χρειάζεται να γίνει συστηματική έρευνα για να διαπιστώσουμε ότι υπάρχουν τα εξής ευάριθμα θέματα που σταθερά, ανεξαρτήτως κρίσης, απασχολούν τα μέσα ενημέρωσης: οι πανελλαδικές εξετάσεις, ο «συντεχνιασμός» των εκπαιδευτικών κάθε βαθμίδας (από το νηπιαγωγείο ως το πανεπιστήμιο), οι πράξεις βίας μέσα στο Πανεπιστήμιο και οι δυσλειτουργίες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης (βιβλία, κτίρια κτλ.).

Δεν θα ήθελα να συζητήσω εδώ την ανάδειξη των πανελλαδικών εξετάσεων σε μείζον ζήτημα, ανάδειξη που επιβεβαιώνει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος: τη δόμησή του γύρω από τις εξετάσεις και την οργάνωση του λυκείου (αν όχι και του γυμνασίου) όχι αυτοτελώς αλλά με τελικό στόχο την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο. Θα ήθελα να επιμείνω στη συνεχή απαξίωση της εκπαίδευσης και των λειτουργών της σε μια χώρα που υπερασπίζεται τη δημόσια παιδεία μόνο ρητορικά και υποκριτικά ενώ ξοδεύει τεράστια ποσά για την παραπαιδεία. Το παράλληλο αυτό σύστημα, για το οποίο κανείς δεν διαμαρτύρεται ούτε ζητεί την κατάργησή του, έχει καταστεί «απαραίτητο» ακριβώς εξαιτίας της κεντρικότητας των πανελλαδικών, λειτουργώντας υπονομευτικά για το κύρος του λυκείου και των εκπαιδευτικών του.

Δεν αμφιβάλλει βεβαίως κανείς ότι υπάρχουν και στον εκπαιδευτικό κλάδο, όπως και σε άλλα επαγγέλματα, εκείνοι που δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της θέσης, γιατί δεν θέλουν ή γιατί δεν μπορούν, που δεν έχουν τις ικανότητες να αναλάβουν τον ιδιαίτερα απαιτητικό ρόλο του δασκάλου ή που έχουν ουσιαστικά αποσυρθεί έπειτα από χρόνια απογοητεύσεων και ματαιώσεων. Είναι όμως εξαιρετικά θλιβερό ότι η εικόνα του αδιάφορου, ανίκανου και βολεμένου εκπαιδευτικού κυριαρχεί, σαν να αφορά το σύνολο των δασκάλων και των καθηγητών. Με ισχυρές δόσεις λαϊκισμού και ισοπεδωτικής απαξίωσης καταγγέλλεται στα μέσα ενημέρωσης η όποια αντίδραση σε απολύσεις, μειώσεις μισθών και περιστολή των εργασιακών δικαιωμάτων ως «συντεχνιασμός».

Μπορώ να νιώσω την απογοήτευση της νεαρής φιλολόγου που είναι πρωτοδιορισμένη με μισθό 650 ευρώ μακριά από το σπίτι της, υποχρεωμένη να πληρώνει ενοίκιο και βενζίνη για να πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε διάφορα σχολεία για να καλύψει το ωράριο και η οποία ακούει να κατηγορείται για «βόλεμα». Πολύ περισσότερο μάλιστα εφόσον την «επίζηλη» αυτή θέση την κατέκτησε όχι με κάποιο μέσο αλλά αφού μπήκε στη σχολή της επιλογής της έπειτα από πολύ κόπο και άγχος (μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων), αφού πήρε το πολυπόθητο πτυχίο μετά από τέσσερα-πέντε χρόνια (ενδεχομένως και με υποτροφία λόγω επιδόσεων), αφού δίδαξε επί χρόνια ως ωρομίσθια σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα και αφού τέλος έδωσε εξετάσεις στον ΑΣΕΠ.

Μπορώ να νιώσω και την απογοήτευση του μεσήλικου εκπαιδευτικού που ήθελε πάντα να γίνει δάσκαλος (γι' αυτό επέλεξε μέσα στον ενθουσιασμό της Μεταπολίτευσης σχολές που δεν οδηγούσαν σε καριέρες και πλούτη ούτε σε «θεσούλα στο Δημόσιο» αλλά είχαν κοινωνικό πρόσημο), που αγαπά τους μαθητές του και είναι έμπνευση γι' αυτούς αλλά που έχει συνθλιβεί από ένα σύστημα ασφυκτικού συγκεντρωτικού ελέγχου το οποίο απαιτεί από εκείνον «να καλύπτει την ύλη» αφήνοντας στην άκρη τις ανάσες δημιουργικότητας και πνευματικής ελευθερίας. Οι πανελλαδικές άλλωστε δεν απαιτούν παρά μόνο αποστήθιση.

Και όμως μέσα σε αυτή τη ζοφερή ατμόσφαιρα συνεχούς απαξίωσης υπάρχουν εκείνοι που σιωπηλά, χωρίς τυμπανοκρουσίες και μακριά από τις κάμερες, επιτελούν ένα σοβαρό έργο Παιδείας. Το έργο αυτό δεν αποτιμάται σε ώρες διδασκαλίας και, επειδή είναι αξιόλογο χωρίς να προκαλεί, δεν αποκτά καμία δημοσιότητα. Περιορίζομαι να αναφέρω δύο μόνο παραδείγματα: στα μέσα Μαρτίου ο Τομέας Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών οργάνωσε μια επιστημονική διημερίδα με θέμα «Ερμηνεύοντας την ιστορική εμπειρία του φασισμού στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση», όπου συνέρρευσαν εκατοντάδες εκπαιδευτικοί σε έναν διάλογο με τους πανεπιστημιακούς ιστορικούς. Βεβαίως τα φώτα της δημοσιότητας εκείνη την εποχή ήταν στραμμένα αλλού: στα «μαθήματα ιστορίας» που οργάνωναν κομματικοί εκπρόσωποι συγκεκριμένου πολιτικού χώρου χωρίς καμία επιστημονική εγκυρότητα. Η πρωτοβουλία της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών απλώς δεν έγινε γνωστή, παρ' όλο που είχε πολύ περισσότερο (και αρμοδιότερο) κοινό.

Στις αρχές Μαΐου δόθηκαν τα βραβεία του πρώτου Πανελλήνιου Μαθητικού Διαγωνισμού Ιστορικού Ντοκυμαντέρ με θέμα τη νεότερη και σύγχρονη ελληνική και ευρωπαϊκή  ιστορία, όπου μετείχαν μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (κυρίως του λυκείου αλλά και γυμνασίων και σχολείων δεύτερης ευκαιρίας). Την πρωτοβουλία είχαν αναλάβει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Ιστορική Ερευνα, Διδακτική και Νέες Τεχνολογίες» του Ιονίου Πανεπιστημίου, η επιστημονική ένωση «Νέα Παιδεία» και η ΕΡΤ. Η ανταπόκριση ήταν εντυπωσιακή: υποβλήθηκαν συνολικά 174 προτάσεις από 146 σχολεία, από την περιοχή της Αττικής αλλά και από την υπόλοιπη Ελλάδα και την Κύπρο. Μαθητές μαζί με τους καθηγητές τους, ξεφεύγοντας από τις σελίδες των σχολικών εγχειριδίων, δούλεψαν ερευνητικά για να συλλέξουν οπτικό υλικό και βιβλιογραφία για ποικίλα ιστορικά θέματα, πήραν συνεντεύξεις από ιστορικούς αλλά και από μάρτυρες γεγονότων της πρόσφατης ιστορίας, χρησιμοποίησαν την κρίση και τη φαντασία τους. Οι μικρές ταινίες διάρκειας 10 λεπτών η κάθε μία είναι τα ομιλούντα τεκμήρια μιας άλλης εκπαίδευσης από αυτήν που καθημερινά προβάλλουν οι τηλεοπτικοί δέκτες, μιας εκπαίδευσης με πνοή και όραμα και με ακάματους εργάτες. Μιας εκπαίδευσης όμως που, δυστυχώς, δεν γίνεται ποτέ πρωτοσέλιδο.

Η κυρία Χριστίνα Κουλούρη είναι καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟ ΒΗΜΑ  19/05/2013 05:45

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2013

 Για μια ακόμη φορά επιβεβαιώνεται η άποψη ότι δεν υπάρχουν ''SOS'' θέματα για τις Πανελλαδικές κι ότι τα θέματα που τέθηκαν στις προηγούμενες  εξετάσεις μπορούν να αποτελέσουν θέματα και των φετινών εξετάσεων, όπως έγινε με τον Κρητικό του Σολωμού, θέμα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του 2011.

Οι ενδεικτικές απαντήσεις της Κ.Ε.Ε. στο ιστολόγιο της καλής συναδέλφου Πολίνας Μοίρα
http://fotodendro.blogspot.gr/2013/05/2013.html

Διονύσιος Σολωμός

Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ

5 [22.] 

 ……………………………………………………………….. 

Ἀλλά τό πλέξιμ’ ἄργουνε1

καί μοῦ τ’ ἀποκοιμοῦσε2

Ἠχός, γλυκύτατος ἠχός, ὁπού μέ προβοδοῦσε3

. 

25 ∆έν εἶναι κορασιᾶς φωνή στά δάση πού φουντώνουν, 

Καί βγαίνει τ’ ἄστρο τοῦ βραδιοῦ καί τα νερά θολώνουν, 

Καί τόν κρυφό της ἔρωτα τῆς βρύσης τραγουδάει, 

Τοῦ δέντρου καί τοῦ λουλουδιοῦ πού ἀνοίγει καί λυγάει·

∆έν εἶν’ ἀηδόνι κρητικό, πού σέρνει τή λαλιά του

30 Σέ ψηλούς βράχους κι ἄγριους ὅπ’ ἔχει τή φωλιά του, 

Κι ἀντιβουΐζει ὁλονυχτίς ἀπό πολλή γλυκάδα

Ἡ θάλασσα πολύ μακριά, πολύ μακριά ἡ πεδιάδα, 

Ὥστε πού πρόβαλε ἡ αὐγή και ἔλιωσαν τ’ ἀστέρια, 

Κι ἀκούει κι αὐτή καί πέφτουν της τά ρόδα ἀπό τά χέρια·

35 ∆έν εἶν’ φιαμπόλι4

τό γλυκό, ὁπού τ’ ἀγρίκαα μόνος

Στόν Ψηλορείτη ὅπου συχνά μ’ ἐτράβουνεν ὁ πόνος

Κι ἔβλεπα τ’ ἄστρο τ’ οὐρανοῦ μεσουρανίς νά λάμπει

Καί τοῦ γελοῦσαν τά βουνά, τά πέλαγα κι οἱ κάμποι·

Κι ἐτάραζε τά σπλάχνα μου ἐλευθεριᾶς ἐλπίδα

40 Κι ἐφώναζα: «ὦ θεϊκιά κι ὅλη αἵματα Πατρίδα!» 

Κι ἅπλωνα κλαίοντας κατ’ αὐτή τά χέρια μέ καμάρι·

Καλή ’ν’ ἡ μαύρη πέτρα της καί τό ξερό χορτάρι. 

Λαλούμενο5

, πουλί, φωνή, δέν εἶναι νά ταιριάζει, 

Ἴσως δέ σώζεται στή γῆ ἦχος πού νά τοῦ μοιάζει·

------------------------------------------ 

1. άργουνε· αργοπορούσε, καθυστερούσε, βράδυνε

2. μου τ’ αποκοιμούσε· μου το καθυστερούσε, το καθιστούσε ράθυμο, νωθρό, αργό

3. με προβοδούσε· με προέπεμπε, με συνόδευε

4. φιαμπόλι· αυτοσχέδιο πνευστό όργανο των ποιμένων (σουραύλι) 

5. λαλούμενο· μουσικό όργανο

45 ∆έν εἶναι λόγια· ἦχος λεπτός………………………… 

∆έν ἤθελε6

τόν ξαναπεῖ ὁ ἀντίλαλος κοντά του. 

Ἄν εἶν’ δέν ἤξερα κοντά, ἄν ἔρχονται ἀπό πέρα·

Σάν τοῦ Μαϊοῦ τές εὐωδιές γιομίζαν τόν ἀέρα, 

Γλυκύτατοι, ἀνεκδιήγητοι7

……………………………... 

50 Μόλις εἶν’ ἔτσι δυνατός ὁἜρωτας καί ὁ Χάρος. 

Μ’ ἄδραχνεν ὅλη τήν ψυχή, καί νά ’μπει δέν ἠμπόρει

Ὁ οὐρανός, κι ἡ θάλασσα, κι ἡ ἀκρογιαλιά, κι ἡ κόρη·

Μέ ἄδραχνε, καί μ’ ἔκανε συχνά ν’ ἀναζητήσω

Τή σάρκα μου νά χωριστῶ γιά νά τόν ἀκλουθήσω. 

55 Ἔπαψε τέλος κι ἄδειασεν ἡ φύσις κι ἡ ψυχή μου, 

Πού ἐστέναξε κι ἐγιόμισεν εὐθύς ὀχ τήν καλή μου·

Καί τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη, 

Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη. 

------------------------------------------ 

6. δεν ήθελε· δεν επρόκειτο, δε θα τολμούσε να

7. ανεκδιήγητοι [ενν. ήχοι]· ανεκλάλητοι, άρρητοι, εξωανθρώπινοι

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α1. Τρία χαρακτηριστικά του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού, από τον οποίο
επηρεάστηκε ο Σολωμός, είναι το μεταφυσικό στοιχείο, η αγάπη για την
πατρίδα και η εξιδανίκευση του έρωτα. Για κάθε ένα από τα παραπάνω
χαρακτηριστικά να γράψετε ένα αντίστοιχο παράδειγμα μέσα από το
κείμενο.
Μονάδες 15

Β1. Σύμφωνα με τον Π. Μάκριτζ: «Αυτό που κάνει εντύπωση (στον Σολωμό)
είναι η επιμονή του να χρησιμοποιεί εικόνες από τον κόσμο της φύσης».
Να επιβεβαιώσετε την παραπάνω άποψη με μία εικόνα από τους
στίχους 23-28 και άλλη μία από τους στίχους 35-43, παρουσιάζοντας το
περιεχόμενό της καθεμιάς (μονάδες 10) και σχολιάζοντας τη λειτουργία
της στο κείμενο (μονάδες 10).
Μονάδες 20

Β2. Στους στίχους 29-34 «Δέν εἶν’ ἀηδόνι … ἀπό τά χέρια·» να αναζητήσετε
τέσσερα διαφορετικά σχήματα λόγου (μονάδες 8) και να σχολιάσετε τη
λειτουργία τους στο κείμενο (μονάδες 12).
Μονάδες 20

Γ1. Να σχολιάσετε τους δύο τελευταίους στίχους του ποιήματος σε ένα
κείμενο 120-140 λέξεων:
Καί τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη,
Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη.
Μονάδες 25


Δ1. Να συγκρίνετε ως προς το περιεχόμενο το απόσπασμα από το ποίημα Ο
Κρητικός του Δ. Σολωμού με το παρακάτω απόσπασμα από τη νουβέλα
του Ν.Λαπαθιώτη Κάπου περνούσε μια φωνή, αναφέροντας (μονάδες 5)
και σχολιάζοντας (μονάδες 15) τρεις ομοιότητες και δύο διαφορές
μεταξύ των δύο κειμένων.
Μονάδες 20

Ναπολέων Λαπαθιώτης

ΚΑΠΟΥ ΠΕΡΝΟΥΣΕ ΜΙΑ ΦΩΝΗ

Αυτό το βράδυ, η Ρηνούλα δεν κοιμήθηκε. Σαν ένας πυρετός γλυκός,
της μέλωνε τα μέλη. Όλη νύχτα, μέχρι το πρωί, το αίμα της, πρώτη φορά,
της τραγουδούσε, φανερά, τόσο ζεστά τραγούδια…Κι όταν, προς τα
χαράματα, την πήρε λίγος ύπνος, είδε πως ήταν μέσα σ΄ ένα δάσος, −ένα
μεγάλο δάσος γαλανό, μ’ ένα πλήθος άγνωστα κι αλλόκοτα λουλούδια.
Περπατούσε, λέει, μέσ’ στην πρασινάδα, σκυμμένη, και με κάποια δυσκολία,
χωρίς, όμως αυτό, να συνοδεύεται κ ι απ’ τη συνηθισμένην αγωνία, που
συνοδεύει κάποιους εφιάλτες. […]Και την ίδια τη στιγμή, χωρίς ν’ αλλάξει
τίποτε, μια μελωδία σιγανή γεννήθηκε κ ι απλώθηκε, σαν ένα κόρο1
από
γνώριμες φωνές, που, μέσα τους, ξεχώριζε γλυκιά και δυνατή, την ήμερα
παθητική και πλέρια του Σωτήρη! Κι η φωνή δυνάμωνε, δυνάμωνε, και σε
λίγο σκέπασε και σκόρπισε τις άλλες, −κι έμεινε μονάχη και κυρίαρχη,
γιομίζοντας τη γη, τον ουρανό, γιομίζοντας το νου και την καρδιά της! Κι
είχ’ ένα παράπονο βαθύ, η χιμαιρική αυτή φωνή, − κ ι έμοιαζε μ’ ένα χάδι
τρυφερό, λησμονημένο, γνώριμο, κι απόκοσμο! Κι η ψυχή της έλιωνε βαθιά,
σαν το κερί, σβήνοντας σε μια γλύκα πρωτογνώριστη, σε μια σπαραχτική,
πρωτοδοκίμαστη, και σαν απεγνωσμένη, νοσταλγία! Και καθώς ήταν έτοιμη
να σβήσει, και να λιώσει, πίστεψε πως ήταν πια φτασμένη στον παράδεισο…
Κι η Ρηνούλα ξύπνησε με μιας, σα μεθυσμένη, −και κρύβοντας το
πρόσωπο μέσ’ στο προσκέφαλό της, μην τύχει και τη νιώσουν από δίπλα,
ξέσπασε σ’ ένα σιγανό παράπονο πνιγμένο…

Ν. Λαπαθιώτης, Κάπου περνούσε μια φωνή, Εκδόσεις Ερατώ, Αθήνα 2011, σ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2013 ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

 Μετά και την ολοκλήρωση  της εξέτασης των φυσικώς αδυνάτων υποψηφίων μπορούμε να κάνουμε τα πρώτα σχόλια για το φετινό θέμα των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Συγκεκριμένα, το απόσπασμα από το βιβλίο του Γ. Γραμματικάκη "Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής'' είναι εύληπτο και εναρμονισμένο με τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες των νέων. Οι ερωτήσεις είναι απόλυτα σαφείς,  ξεκάθαρες και σύμφωνες με το πνεύμα και τις απαιτήσεις του μαθήματος. Όσον αφορά στην παραγωγή λόγου οι δύο ευδιάκριτες ερωτήσεις παραπέμπουν στο ύφος των εκθεσιότιτλων της εποχής των Δεσμών. Παρακάτω σάς δίνω τις ενδεικτικές απαντήσεις της Κ.Ε.Ε.

Οι νοηματικοί άξονες για την περίληψη

1. Ή έλλειψη σεβασμού προς τη ζωή καθιστά ανεδαφική την επικοινωνία
2. Επισημαίνεται η γοητεία των στοιχείων της φύσης
3. Ο άνθρωπος συνέβαλε στην εξέλιξη του πολιτισμού, θεοποιώντας τα υλικά αγαθά και καταστρέφοντας το περιβάλλον
4. Η αξία της ζωής έγκειται στο φυσικό περιβάλλον
5. Αν και οι σύγχρονες συνθήκες ευνοούν την επικοινωνία, η μοναξιά εντείνεται, οπότε η Παιδεία προκρίνεται ως θεραπεία
6. Ο άνθρωπος οφείλει στο μέλλον να κατακτήσει αξίες για να κατανικήσει τις σύγχρονες παθογένειες.
7. Τέλος, επισημαίνεται η ανάγκη για ανθρώπινη επικοινωνία που θα νοηματοδοτήσει τη ζωή.

Στην παραγωγή λόγου είναι απαραίτητη η πρόταξη τίτλου, εφόσον πρόκειται για άρθρο όπως επίσης και οι αναφορές στην τρέχουσα επικαιρότητα (π.χ. αναφορά σε όσα εκτυλίσσονται στις Σκουριές Χαλκιδικής), ώστε να δημιουργείται το ανάλογο επικοινωνιακό πλαίσιο. 

Η παρουσίαση των επιπτώσεων σε 4 τομείς της ζωής του ανθρώπου (Υλικό-Ηθικό-Ψυχολογικό-Οικονομικό Τομέα) και οι προτάσεις ανάλογων τρόπων αποκατάστασης της σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον εξασφαλίζουν μια ουσιαστική κι εμπεριστατωμένη επεξεργασία του θέματος.

Παρόμοιο θέμα είχαμε προτείνει φέτος τον Φλεβάρη: http://eranistria.blogspot.gr/2013/02/blog-post_7.html

Ενδοσχολική βία: Ένα θέμα επίκαιρο και για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις

Συγ-χωρούν όλοι στο σχολείο;

         Η πρόληψη της παραβατικότητας στο σχολείο συνδέεται άρρηκτα με την εκπαιδευτική πολιτική (αρκεί να μη λειτουργεί το εκπαιδευτικό σύστημα ως αποκλειστικός θεσμός κοινωνικού ελέγχου) αλλά και με μια κοινοτική εκπαιδευτική οικολογία (που εντάσσει τη σχολική μονάδα στον κοινωνικό ιστό). Οι εν-τάσεις και οι συ-γκρούσεις μέσα στο σχολικό περιβάλλον δεν παραπέμπουν υποχρεωτικά στην «εγκληματική βία», αφού τα υφέρποντα ή και εμφανή κίνητρα συνδέονται περισσότερο με το γόητρο, το παληκαριλιρίκι, την ισχύ, την εξουσία ή ακόμα με την ανισότητα και την υποβάθμιση. Πέρα, δηλαδή, από τα όποια ατομικά χαρακτηριστικά δράστη/δραστών και θύματα/θυμάτων, το κοινωνικό, πολιτισμικό και σχολικό οικοσύστημα καθορίζει τους όρους και τους τρόπους εμφάνισης του φαινομένου. Το πέρασμα από την πειθαρχία επί των μαθητών στη διαχείριση της τάξης πρέπει να στηρίζεται στην πρόληψη, τη συμβολική διάδραση, στη δυναμική της ομάδας, στην οικολογική προσέγγιση.
         Σε κάθε περίπτωση, εάν και εφόσον το σχολείο εξακολουθεί να είναι χώρος ελεύθερης μάθησης και όχι υποχρεωτικού εγκλεισμού, εάν γνωρίζει και μπορεί να (δια)χειριστεί τα πολιτισμικά σοκ που προκαλούνται από την είσοδο διαφορετικής προέλευσης μαθητών στην τάξη, εάν δεν αντιμετωπίζει τον ατίθασο νέο ως (εσωτερικό;) εχθρό, τότε υπάρχει πεδίο για διαχείριση τον εντάσεων.
         Εντέλει το σχολείο μπορεί να προκαλέσει αλλά και να διαχειριστεί με ορθό παιδαγωγικό τρόπο τη νεανική έκρηξη βίας είτε αυτή ορίζεται ως αντιδρώσα είτε ως αυτόνομη. Η άποψη, όμως, ότι και το σχολείο «ασκεί» πρωτογενή βία (λόγω της υποχρεωτικής παρακολούθησης μαθημάτων και του ελέγχου) δεν είναι πειστική, αφού οι διαφορές στην εκδήλωση ενδοσχολικής βίας είναι σημαντικές στα διάφορα σχολεία.
         Ο θυμός μέσα στο σχολείο και έναντι όλων, συνδυάζεται και ενισχύεται από την πλήξη και την απογοήτευση, αλλά δεν αίρουν την ανάγκη του μαθητή να ανήκει σε μια ομάδα χωρίς να χάνει την ατομικότητά του. Η ενσωμάτωση στην κοινότητα ακόμα και των επιθετικών συνομηλίκων, η ατομική ή συλλογική λεκτική επιθετικότητα των μαθητών κινούνται ανάμεσα στο παιχνίδι, το χιούμορ και την προσβολή αλλά δύσκολα θα μπορούσαν να εκφράζουν ακραίες εξουσιαστικές διαθέσεις (στο ελληνικό, τουλάχιστον, πολιτισμικό πλαίσιο). Μάλλον πρόκειται για ομαδικές κοινωνικές αναπαραστάσεις ή για συμπεριφορές αναζήτησης ζωτικού χώρου (όπου ο ανταγωνισμός, η προσαρμογή, ο συμβιβασμός και η συνεργασία συνυπάρχουν).
         Οι ανομικές φασαρίες μέσα στην τάξη αποδεικνύουν το τέλος των αντοχών του μαθητή στις πιέσεις που δέχεται για να «πετύχει». Ας μην ξεχνάμε ότι το ελληνικό όνειρο επιτυχίας «που καλλιεργούν οι γονείς»,μεταλλάσσει συναισθηματικά τα νέα παιδιά που διαισθανόμενα ότι δεν μπορούν ν’ ανταποκριθούν στα υψηλά standards και στις προσδοκίες, επιδίδονται σε ανομική φασαρία και καταστροφική άρνηση και αντί-δραση. Η οποιαδήποτε ανυπακοή σε μοντέλα, αμφισβήτηση μεθόδων και διεκδίκηση άλλου μέλλοντος δεν πρέπει, όμως, να προσεγγίζεται σαν βία και να επισύρει ηθικούς πανικούς. Το πέρασμα από την ανομική φασαρίαστην τάξη στην εγκληματικότητα (και όχι απλώς στη συμβολική) βία, δεν είναι τόσο απλό ή αυτόματο.
         Πώς να διαμορφώσεις «όρους ειρηνικού σχολείου», μέσα σ’ ένα κοινωνικό πλαίσιο βίας; Οι ρίζες της βίας είναι βαθιά χωμένες στον Πολιτισμό και στην κοινωνία. Στις ανισότητες και στις αδικίες. Από την άλλη, οι ορισμοί και οι εννοιολογήσεις της (σχολικής) βίας δημιουργούν συχνά συγχύσεις. Οι αιτίες μπλέκονται με τ’ αποτελέσματα και όλα αυτά με διάφορα ιδεολογήματα. Όλα έχουν ειπωθεί και γραφτεί αλλά και τα αντίθετά τους. Όλα είναι κρίσιμα (αλλά δεν αποτρέπουν την κρίση).
          Το συχνά αδιάφορο σχολείο δεν έχει μηχανισμούς και δασκάλους προετοιμασμένους να χειριστούν δύσκολες (μέχρι και βίαιες) καταστάσεις, ενώ η γειτονιά και η τοπική κοινωνία απλώς κάθε φορά εκπλήσσονται (κρύβοντας κάτω από το χαλί την «οικολογία του φόβου και της αποτυχίας»). Κι, όμως, η ζεστή σχολική ατμόσφαιρα (της κατανόησης και της συνεννόησης) μπορεί να δημιουργεί θετικά συναισθήματα και αίσθημα ασφαλούς περιβάλλοντος και να χρησιμοποιεί την επικοινωνία ως μέσο κοινωνικής ένταξης και ψυχολογικής υποστήριξης.
         Ακόμα και οι ακραίες περιπτώσεις μαθητικής συμπεριφοράς, όπου και αν οφείλονται και σε ό,τι και αν καταλήγουν (βία, ναρκωτικά, πορνεία κλ.π), πρέπει να βρουν μέσα στο σχολείο ένα«χώρο ζωής» κι έναν «κώδικα ζωής», που θ’ ανατρέπουν τους αρνητικούς όρους (κοινωνικούς, πολιτισμικούς, οικογενειακούς) οι οποίοι ώθησαν τον νέο στα άκρα. Άλλωστε, η συγχωρητικότητα ή ικανότητα συγχώρεσης είναι συνυφασμένες με τη διαλλακτικότητα και την ενσυναίσθηση και αφορούν τις διαπροσωπικές αντιδικίες.
         Η σχολική βία παραμένει «μια βία που επερωτά», που στέλνει μηνύματα ιδίως όταν ανθεί μέσα σε «υπέρμετρα ιδιάζοντα σχολεία» κοινωνικών προβλημάτων (ανεργίας και στιγματισμού). Τα «κακά υποκείμενα-μαθητές» ζητούν –δια της βίας- επικοινωνία, δηλώνουν «παρών» με τις πράξεις-προφάσεις τους, αποσυμπιέζουν τα αισθήματα καταπίεσης (μέσω μιας προσωρινής ισορροπίας) κι ανευρίσκουν ταυτότητα (ίσως και αξίες αρρενωπότητας). Άρα, δεν χρησιμεύουν σε τίποτα οι ευχές και οι κατάρες. Χρειάζονται δύσκολες αποφάσεις. Ουδείς θα δεχτεί παθητικά «τον κοινωνικό του θάνατο».
Γιάννης Πανούσης, aixmi.gr, 24-10-2011

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Να δώσετε την περίληψη του κειμένου σε 80-100 λέξεις.                                  ΜΟΝΑΔΕΣ 25

Β1. «Εντέλει το σχολείο μπορεί να προκαλέσει αλλά και να διαχειριστεί με ορθό παιδαγωγικό τρόπο τη νεανική έκρηξη βίας». Σε μια παράγραφο 100- 120 λέξεις να παρουσιάσετε περιπτώσεις έκρηξης νεανικής βίας ακολουθώντας τη μέθοδο των παραδειγμάτων.
                                                                                                                             ΜΟΝΑΔΕΣ 12
Β2. Να παρουσιάσετε τα μέσα  πειθούς στην πρώτη παράγραφο του κειμένου. ΜΟΝΑΔΕΣ 5

Β3. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το κείμενο που διαβάσατε είναι επιστημονικό άρθρο; Να θεμελιώσετε την απάντησή σας σε τέσσερα χαρακτηριστικά του.                    ΜΟΝΑΔΕΣ 8

Β4. Να σχολιαστεί ο ρόλος της παρένθεσης στην πρώτη παράγραφο του κειμένου.
                                                                                                                           ΜΟΝΑΔΕΣ 4
Β5. Να δώσετε ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο για καθεμία από τις λέξεις που ακολουθούν: ένταξης, ανατρέπουν, συνυφασμένες, διαλλακτικότητα, αντιδικίες, ιδιάζοντα.                                                                                                                                                
                                                                                                                            ΜΟΝΑΔΕΣ  6
Γ. Σε ομιλία σας σε εκδήλωση που διοργανώνει το σχολείο σας για την ενδοσχολική βία αναφέρεστε στα φαινόμενα που την επιβεβαιώνουν, στην ερμηνεία τους αιτιολογώντας την εμφάνισή τους , καθώς και στους τρόπους με τους οποίους μπορεί το σχολείο και η πολιτεία να συμβάλουν στην περιστολή τους . Το κείμενό σας να έχει έκταση 600 λέξεων.                                                                                  
                                                                                                                              ΜΟΝΑΔΕΣ 40

Κική Δημουλά, ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Μέσα στην τύρβη των γεγονότων και των ανυπόστατων και υποκριτικών σχολίων από τους γνωστούς-άγνωστους κήνσορες των πάντων, η Κική Δημουλά καταθέτει την άποψή της με τον δικό της  αποτελεσματικό τρόπο, μ' ένα ποίημα. Τελικά, είμαστε τόσο μόνοι κι απροστάτευτοι μέσα σ' έναν κόσμο που βουλιάζει στην ημιμάθεια, τον φαρισαϊσμό και την κατασυκοφάντηση εκείνων που έχουν το σθένος να στοχάζονται ελεύθερα και με παρρησία να εξωτερικεύουν τους στοχασμούς τους. Δικαιολογημένο, λοιπόν, το τέλμα που φτιάξαμε για μας και τα παιδιά μας. Ας μη ρίχνουμε τον λίθο του αναθέματος στους άλλους, τους ανώνυμους άλλους....

ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Μόνη, ἐντελῶς μόνη,

περπατῶ στὸ δρόμο

καὶ πέφτω πάνω σὲ μεγάλα γεγονότα:

Ὁ ἥλιος σὰν ἐπειγόντως νὰ ἐκλήθη ἀπὸ τὴ Δύση

ἀφήνοντας ἡμιτελὲς τὸ δειλινό...

Σὲ λίγο ἡ νύχτα,

κρατώντας τοὺς ἀμφορεῖς τοῦ μυστηρίου,

τῶν ἰδιοτήτων της ἐπαίρετο,

ὅταν τὸ ρεμβῶδες μάτι της, τὸ φεγγάρι,

ἕνα ἀπρόδεκτο, λαθραῖο σύννεφο, πάτησε

καὶ τὴν τύφλωσε.

Τοῦ ἀτυχήματος τούτου

ἐπωφελήθηκε

κάποιος παράξενος κατάσκοπος

-τὸ μεσονύχτιο ὑποπτεύονται-

τὸ σύμπαν πυροβόλησε

καὶ τὸ ἄφησε ἀκίνητο...

Μετὰ ἀπὸ τέτοια γεγονότα,

τὸ γεγονὸς πὼς εἶμαι πάλι μόνη

παρελείφθη.

Το χρονικό της δικτατορίας (1967-1974)

Επτά «πέτρινα» χρόνια μέσα από την κάμερα του Π. Βούλγαρη

«Το Χρονικό της Δικτατορίας 1967- 1974», ένα ανέκδοτο ντοκιμαντέρ του Έλληνα σκηνοθέτη.

Το 37λεπτο ανέκδοτο ντοκιμαντέρ του Παντελή Βούλγαρη «Το Χρονικό της Δικτατορίας 1967- 1974». ταινία, η οποία περιέχει πολύτιμο αρχειακό υλικό· από την κηδεία των Γεωργίου Παπανδρέου και Γιώργου Σεφέρη ως τις δίκες του Αλέκου Παναγούλη και άλλων αγωνιστών.

« Σε αυτό το φιλμ υπάρχει ό,τι καταφέραμε εμείς που μείναμε στον τόπο » είπε ο σκηνοθέτης, ο οποίος θυμήθηκε ότι την ώρα του πραξικοπήματος του 1967 ο ίδιος συμμετείχε στα γυρίσματα της ταινίας «Κιέριον» του Δήμου Θέου. « Συμμετείχαν όλοι» είπε συγκινημένος. « O Αγγελόπουλος, η Μαρκετάκη, ο Φέρρης, ο Βαλτινός. Ήταν μια ταινία όμως που άρχισε να φθίνει,γιατί άλλους τους συνελάμβαναν και άλλοι φεύγανε».

Η γλωσσική φθορά και οι "μεγαλομανείς' γλώσσες (προτεινόμενο θέμα Νεοελληνικής Γλώσσας πανελλαδικών εξετάσεων)

Η γλωσσική φθορά και οι «μεγαλομανείς» γλώσσες

1. Ο Φερδινάνδος ντε Σωσσύρ έλεγε για τους προστάτες της γλώσσας ότι μοιάζουν με την «κότα που έκλωσε αυγό πάπιας». Πράγματι, ο πατέρας της σύγχρονης γλωσσολογίας, στο μοναδικό και κλασικό βιβλίο του Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, γράφει: «Ο άνθρωπος που θα ισχυριζόταν ότι φτιάχνει μιαν αμετάβλητη γλώσσα, ότι οι μεταγενέστεροι θα όφειλαν να τη δεχτούν όπως την καθιέρωσε, θα έμοιαζε με την κότα που έκλωσε αυγό πάπιας• η γλώσσα που δημιούργησε θα παρασυρθεί, είτε το θέλει είτε όχι, από το ρεύμα που παρασέρνει όλες τις γλώσσες».

2. Αυτό το «ρεύμα» που παρασέρνει όλες τις γλώσσες είναι χαρακτηριστικό εγγενές και φυσικό των γλωσσών. Αντίθετα με όλα τα λοιπά ανθρώπινα, που ο χρόνος με την αλλαγή και αλλοίωση τα φθείρει έως και εξαφανίζει, η γλώσσα είναι το μόνο κοινωνικό φαινόμενο που έχει την ενδιαφέρουσα ιδιοτυπία να διαρκεί στο χρόνο επειδή αλλάζει και αλλοιώνεται. Η αλλαγή και αλλοίωση εξασφαλίζουν στις γλώσσες τη διάρκειά τους.

3. Την αλλαγή και αλλοίωση την προκαλεί η χρήση της γλώσσας, άρα η αλλαγή δεν είναι φαινόμενο συγκυριακό ούτε συμπτωματικό, είναι φυσικό χαρακτηριστικό των γλωσσών, είναι συστατικό της ζωής, δηλαδή της διάρκειάς τους. «Το σημείο» λέει ο Σωσσύρ «υποχρεωτικά αλλοιώνεται, επειδή συνεχίζεται», η γλώσσα υποχρεωτικά αλλοιώνεται εφόσον και επειδή συνεχίζει να μιλιέται.{…}

4. Ο μύθος που ταυτίζει την αλλαγή της γλώσσας με την παρακμή επαναλαμβάνεται ασταμάτητα, παρά το γεγονός ότι δεν έχει καμία απολύτως στήριξη. Η μεγάλη αυτή αντίφαση περιέχει μηνύματα κοινωνικά και πολιτικά. Όποια μνεία θρηνητική για τη φθορά μιας γλώσσας κι αν διαβάσει προσεχτικά κανείς, θα διαπιστώσει ότι συνοδεύεται από μια εξιδανικευμένη αναφορά σε μία ορισμένη γλωσσική μορφή, που περιγράφεται σαν ανώτερη και αυθεντική.

5. Στην ιστορία όλες οι γλώσσες που ονομάστηκαν ανώτερες και αυθεντικές ανήκουν σε επεκτατικές και ιμπεριαλιστικές κοινωνικές ομάδες. Όλες οι γλώσσες που θεωρήθηκαν ιδανικές και τέλειες, η λατινική, η ρωσική, η γερμανική, η αγγλική (και άλλες), αποχτήσανε τους τιμητικούς αυτούς τίτλους την περίοδο βίαιων επεκτατισμών και της αποικιοκρατίας. Η τσαρική αριστοκρατία (μολονότι μιλούσε γαλλικά) χρησιμοποίησε τις αρετές της ρωσικής γλώσσας σαν επιχείρημα επεκτατικών διεκδικήσεων. {…}

6. Σήμερα, μολονότι ζούμε σε άλλες εποχές, στη Γαλλία π.χ. κυκλοφορεί ένα μικρό βιβλίο μεγάλου ακαδημαϊκού με τίτλο Αναζητώντας τη χαμένη γαλλική, με θρηνητικό περιεχόμενο: «χάνεται» η ωραιοτάτη και αρίστης ποιότητος γαλλική, ενώ «μέχρι το 1940» έλαμπε στον κόσμο. Το συμπέρασμα είναι τούτο: «η γαλλική γλώσσα, δηλαδή η πατρίδα, κινδυνεύει». Η χρονολογία της εποχής που η γλώσσα ήταν «ιδανική» είναι ηχηρά αποκαλυπτική, αφορά τη Γαλλία των αποικιών και τη γαλλική όταν είχε τη θέση της διεθνούς γλώσσας. Άρα, η προφητεία για την παρακμή της γαλλικής, ο αγώνας ενάντια στην εξαφάνισή της είναι διεκδίκηση της θέσης που κατέχει η αγγλική στην Ευρώπη.

7. Είναι αλήθεια ότι με τα παραπάνω μένει δυσεξήγητο πώς συνδυάζεται η ιμπεριαλιστική ερμηνεία με τις σύγχρονες θεωρίες για παρακμή της ελληνικής γλώσσας. Πρόκειται για κρίση της εθνικής ταυτότητας που νιώθουν διάφοροι διανοούμενοι. Περιγράφουν την ελληνική γλώσσα που μιλιέται σήμερα με τα μελανότερα χρώματα και μέμφονται την «αποκοπή» της γλώσσας από τις «ρίζες της». Βλέπουν μέσα στον ευρωπαϊκό καθρέφτη «κατώτερη» την εθνική τους ταυτότητα. Κι επειδή ο ρατσισμός πάντοτε εκδικείται, επειδή η περιφρόνηση προς τη σημερινή ελληνική γλώσσα (κουλτούρα και κοινωνία γενικότερα) είναι μέρος του ρατσιστικού στερεοτύπου της βορειοευρωπαϊκής βιομηχανικής ζώνης, που ταξινομεί σαν «κατώτερη» την κουλτούρα του «Νότου» και της «Ανατολής», αυτοί οι Έλληνες που περιφρονούν εμάς τους Έλληνες και την «παρακμασμένη» ελληνική μας γλώσσα είναι θύματα του ρατσισμού αλλά και ρατσιστές οι ίδιοι. Βλέπουν την εθνική τους ταυτότητα και γλώσσα μέσα στον καθρέφτη του βορειοευρωπαϊκού ρατσισμού και νοσταλγούν το μέγα κύρος που έχει στους ισχυρούς του κόσμου και υποτιθέμενους ανώτερους η κλασική αρχαιότητα.

8.  Θρηνούν λοιπόν τη φθορά της ελληνικής, δηλαδή εννοούν ότι εμείς οι Έλληνες ένα μονάχα πολιτισμικό αγαθό αποδεικτικό «ανωτερότητας» διαθέτουμε, την αρχαία ελληνική γλώσσα. Η προφητεία για την παρακμή της ελληνικής γλώσσας, με όποιο επιχείρημα κι αν εμφανίζεται, ανάμεσα στις γραμμές το ίδιο πάντα εννοεί: φανταστείτε το εθνικό μεγαλείο που... «θα» είχαμε, αν μιλούσαμε αρχαία ελληνικά.

Η Άννα Φραγκουδάκη είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΘΕΜΑΤΑ

• Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο σε 100-120 λέξεις

• Σε ποιο γραμματειακό είδος ανήκει το κείμενο;

• Να δικαιολογήσετε τους τρόπους σύνδεσης(συνοχής) των τριών πρώτων παραγράφων του      κειμένου (1-3)

• Με ποιον-ούς τρόπο/ους αναπτύσσεται η έβδομη (7) παράγραφος του κειμένου;

• Να δώσετε από μία συνώνυμη για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις

• Να δικαιολογήσετε τη χρήση των σημείων στίξης (εκτός από τα κόμματα και τις τελείες) στην τελευταία (8) παράγραφο του κειμένου

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Πολύ συχνά ενοχοποιούνται οι νέοι λόγω της ιδιαίτερης γλώσσας που χρησιμοποιούν όχι μόνο στον προφορικό αλλά και τον γραπτό λόγο. Κατηγορούνται για φτωχό λεξιλόγιο, ξενομανία επιρροή από τα ΜΜΕ  και καταστρατήγηση των ορθογραφικών κανόνων (βλ. greeklish). Μάλιστα, κάποιοι σχολιάζοντας το παραπάνω φαινόμενο ισχυρίζονται ότι έτσι η γλώσσα φθείρεται και ότι εγκυμονεί ο κίνδυνος του αφανισμού της . Σε μια σχετική συζήτηση στο σχολείο σας παίρνετε το λόγο κι αφού εξηγήσετε τα αίτια που ωθούν τους νέους να έχουν ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα, εκφράζετε την άποψή σας πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. (500-600 λέξεις)

Bullying: Η παρουσίαση της ερευνητικής εργασίας

 Σήμερα παρουσιάστηκαν στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου μας οι εργασίες των τριών ομάδων που εργάστηκαν για το θέμα του σχολικού και ηλεκτρονικού εκφοβισμού. Αφού πρώτα δόθηκαν τα απαραίτητα διευκρινιστικά στοιχεία για το ''bullying'', στη συνέχεια έγινε προβολή και συζήτηση για τα αποτελέσματα των ερωτηματολογίων που διανεμήθηκαν, κατά τη διάρκεια της έρευνας, στους μαθητές όλων των τάξεων του Λυκείου. Στο τέλος, οι μαθητές όλων των ομάδων
δραματοποίησαν ένα περιστατικό σχολικού εκφοβισμού, όπως το φαντάστηκαν οι ίδιοι ή ίσως όπως το βίωσαν οι ίδιοι...  Αξίζουν συγχαρητήρια στα παιδιά, που παρά τις αντιξοότητες και την υλικοτεχνική ισχνότητα του σχολείου, κατάφεραν να εκπονήσουν και να παρουσιάσουν ερευνητικές εργασίες με αξιώσεις.

Vito corleone project from Eleni Papadopoulou

Tony montana from Eleni Papadopoulou

παρουσίαση1 from Eleni Papadopoulou

Εγκλήματα "τιμής" και άλλες αγριότητες (Προτεινόμενο θέμα Νεοελληνικής Γλώσσας)

Επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε...

1.  Στην Ιορδανία 2 γυναίκες το μήνα χάνουν την ζωή τους από το χέρι του πατέρα ή του αδελφού τους με την δικαιολογία της διαφύλαξης της οικογενειακής τιμής. Σπάνια οι δράστες αντιμετωπίζουν τις συνέπειες των πράξεων τους, καθώς σύμφωνα με το εθιμικό δίκαιο, εάν οι συγγενείς του θύματος συγχωρήσουν δημόσια τον δράστη τότε δεν απαγγέλλονται κατηγορίες εναντίον του.

 2. Τα θύματα όμως δεν βρίσκουν ποτέ δικαίωση, όπως η 28χρονη Aisha στην περιοχή Basira της ΝΑ Ιορδανίας. Τον περασμένο Ιούλιο και ενώ διένυε τον 5ο μήνα της εγκυμοσύνης της, έπεσε νεκρή από το χέρι του αδελφού της, ύστερα από δεκάδες μαχαιριές στο πρόσωπο και την κοιλιά. Το έγκλημα της: έμεινε έγκυος από τον σύζυγο της, ο οποίος όμως την εγκατέλειψε προτού η εγκυμοσύνη γίνει φανερή και οι γείτονες την κατηγόρησαν ως μοιχαλίδα.

3.  Το 2009 παγκόσμια αίσθηση είχαν προκαλέσει οι εικόνες από την εκτέλεση της 13χρονης Aisha Ibrahim Duhulow στη Σομαλία. Το κοριτσάκι είχε πέσει θύμα βιασμού και καταδικάστηκε σε θάνατο δια λιθοβολισμού. Η κάμερα ενός κινητού είχε καταγράψει την δεκατριάχρονη να σέρνεται ουρλιάζοντας σε μια τρύπα όπου τουλάχιστον 50 άτομα της πετούσαν πέτρες. Όταν την ξέθαψαν από το έδαφος και διαπιστώθηκε πως δεν είχε πεθάνει, την έθαψαν πάλι και συνέχισαν τον λιθοβολισμό.

4.  Τον Φεβρουάριο του 2010 ο πατέρας και ο παππούς της 16χρονης Medine Mehmi στην επαρχία Adiyaman στην Τουρκία, την έθαψαν ζωντανή σε μια τρύπα βάθους 2 μέτρων μέσα στο χώρο που η οικογένεια φύλασσε τις κότες. Το πτώμα της κοπέλας ανακαλύφθηκε 40 ημέρες αργότερα από την αστυνομία σε καθιστή θέση και με τα χέρια δεμένα. Ο πατέρας θεώρησε πως έπρεπε να ξεπλύνει την οικογενειακή τιμή καθώς οι γείτονες είχαν κατηγορήσει την κόρη του πως έκανε παρέα με αγόρια.

5.  Τα Ηνωμένα Έθνη υπολογίζουν τον αριθμό των γυναικών που πέφτουν θύματα εγκλημάτων τιμής στα 5000 ετησίως, όμως οι μη κυβερνητικές οργανώσεις και οι ομάδες γυναικών στη Μέση Ανατολή και την ΝΑ Ασία θεωρούν πως ο αριθμός των θυμάτων ξεπερνάει τα 20.000 ετησίως.
 Σε πολλές περιπτώσεις οι δολοφονίες δεν καταγράφονται, καθώς αρκετές γυναίκες υποχρεώνονται από τους συγγενείς τους να καταπιούν ποντικοφάρμακο ή να αυτοπυρποληθούν και έτσι τα εγκλήματα θεωρούνται αυτοκτονίες.

6.  Στον δυτικό κόσμο τα εγκλήματα τιμής, παρουσιάζονται συχνά ως τακτική συνυφασμένη με το Ισλάμ, κάτι το οποίο δεν ισχύει, καθώς τέτοιες πρακτικές υπήρχαν στις κοινωνίες πολύ πριν την εμφάνιση των θρησκειών. Εγκλήματα τιμής καταγράφονται ήδη στην Αρχαία Ρώμη και παρέμειναν επι αιώνες πάγια τακτική σε διάφορες κοινωνίες από την Αίγυπτο μέχρι την Κίνα. Στην χριστιανική Ευρώπη μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 50, οι περιπτώσεις που ο πατέρας ή ο αδελφός σκότωνε την αδελφή ή την κόρη του για να ξεπλύνει την οικογενειακή τιμή δεν ήταν σπάνιες.
Στην Ινδία- στις μη μουσουλμανικές κοινότητες- τουλάχιστον 5000 γυναίκες ετησίως (αν και διάφορες οργανώσεις υπολογίζουν τον αριθμό αυτό σε 25000) δολοφονούνται από συζύγους που νιώθουν εξαπατημένοι λόγω της χαμηλής προίκας που έλαβαν.

 7. Η φτώχεια και η έλλειψη παιδείας θα μπορούσε εν μέρει να εξηγήσει τα εγκλήματα τιμής αλλά και πάλι δεν θα έφτανε για να τα ερμηνεύσει. Τα εγκλήματα τιμής διαφοροποιούνται από την υπόλοιπη βία κατά των γυναικών επειδή συνδέονται με τις παραδόσεις των λαών και έχει δημιουργηθεί μια διεστραμμένη θεωρία για να τα δικαιολογήσει.

8.   Η επικρατούσα αντίληψη στις πατριαρχικές κοινωνίες πως οι γυναίκες αποτελούν αγαθό χωρίς υπόσταση, φυλετικές παραδόσεις, επιθυμία ελέγχου του σώματος της γυναίκας, διαπαιδαγώγηση που στηρίζεται στη σωματική τιμωρία και τη βία θεωρούνται ως τα κύρια αίτια. Σε όλα αυτά όμως πρέπει να προστεθεί και ένα νέο στοιχείο: οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές που συμβαίνουν στις πατριαρχικές κοινωνίες της Μέσης Ανατολής και της Ασίας.

9. Οι πόλεμοι και η φτώχεια ώθησαν πολλές γυναίκες να βγουν στην αγορά εργασίας ως το μόνο μέσο επιβίωσης. Το άνοιγμα των κοινωνιών αυτών στον δυτικό κόσμο (είτε με βίαιο τρόπο είτε σταδιακά) έφερε μαζί του και τον απόηχο των δικαιωμάτων των γυναικών. Οι νέες ευθύνες που αναλαμβάνουν οι γυναίκες και που σταδιακά οδηγούν σε χειραφέτηση, οδηγεί συχνά στη βία εναντίον τους από τα αρσενικά μέλη της οικογένειας που φοβούνται πως θα χάσουν τον έλεγχο πάνω στις κόρες και τις αδελφές τους.

10.  Το δικαίωμα της γυναίκας στη ζωή καθορίζεται από το πόσο συμμορφώνεται με τον «κοινωνικό» της ρόλο. Οποιαδήποτε παρέκκλιση τιμωρείται με θάνατο. Όσο λοιπόν ο κοινωνικός ρόλος των γυναικών θα καθορίζεται από τα αρσενικά μέλη της κοινότητας, ιστορίες όπως της Gulnaz και των άλλων γυναικών δεν θα εκλείψουν ποτέ.

2012 Φραγκίσκα Μεγαλούδη

 Άρθρο από τον ηλεκτρονικό τύπο, ελαφρώς διασκευασμένο

ΘΕΜΑΤΑ

• Να αποδώσετε περιληπτικά το άρθρο (90-110 λέξεις)
• Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η δεύτερη(2) κι ένατη(9) παράγραφος του κειμένου;
• Να δώσετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις

ΘΕΜΑ: Ως εκπρόσωποι του δεκαπενταμελούς του σχολείου σας συμμετέχετε σε μια ημερίδα που διοργανώνει ο Δήμος στον οποίο ανήκετε, γράφοντας και εκφωνώντας μια εισήγηση με θέμα: «Παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, π.χ. σε πολιτικούς πρόσφυγες, σε μετανάστες, σε παιδιά (παράνομη παιδική εργασία, στρατολόγηση ανηλίκων), σε γυναίκες (εμφανείς παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών σε χώρες του Τρίτου Κόσμου και συγκαλυμμένες παραβιάσεις σε χώρες της Δύσης».                                                         500-600 λέξεις

«Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά»

Αν σταματήσω μια Καρδιά που πάει να σπάσει

Δεν ήρθα μάταια στη ζωή

Αν απαλύνω κάποιου την Οδύνη

Ή ηρεμήσω άλλου τον Πόνο

Ή βοηθήσω τον μισολιπόθυμο Κοκκινολαίμη

Να μπει ξανά μες στη Φωλιά

Δεν ήρθα μάταια στη ζωή.

Έμιλι Ντίκινσον

(Από τη Βικιπαίδεια) 

Η Έμιλι Ελίζαμπεθ Ντίκινσον ήταν Αμερικανίδα ποιήτρια του 19ου αιώνα (10 Δεκεμβρίου 1830-15 Μαΐου 1886). Αν και όχι τόσο διάσημη όσο ήταν εν ζωή, πλέον θεωρείται, μαζί με τον Ουώλτ Ουίτμαν, από τους πιο αναγνωρισμένους ποιητές και αντιπροσωπευτικούς Αμερικανούς ποιητές του 19ου αιώνα[1]. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της μένοντας αποκλεισμένη στο σπίτι των γονιών της στο Άμχερστ και ολόκληρη η εργογραφία της παρέμεινε ανέκδοτη και κρυμμένη μέχρι και το θάνατό της. Εξαίρεση αποτέλεσαν μονάχα πέντε ποιήματα, από τα οποία τρία δημοσιεύτηκαν ανώνυμα και ένα εν αγνοία της ίδιας της ποιήτριας.

  Είναι απορίας άξιο πώς μέχρι τώρα δεν είχε κυκλοφορήσει μία ολοκληρωμένη μονογραφία για τη ζωή και το έργο της στα ελληνικά. Η ελληνική βιβλιογραφία για την Ντίκινσον, παρά τις κατά καιρούς μεταφράσεις ποιημάτων της, υπήρξε μέχρι τώρα ελλιπέστατη. Αυτή η παράλειψη σχεδόν απηχεί την υποτίμηση που είχε δεχτεί κάποτε η ποιήτρια στη γενέτειρά της. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, όμως: οι εκδόσεις Gutenberg και η διακεκριμένη καθηγήτρια ποίησης στο τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας του Παν. Αθηνών (και ποιήτρια η ίδια) Λιάνα Σακελλίου μας παραδίδουν τώρα ένα έργο που φιλοδοξεί να γίνει σημείο αναφοράς ή, ακόμα καλύτερα, αφορμή για ενίσχυση της ντικινσονιανής βιβλιογραφίας εν Ελλάδι.
  Η χορταστική έκδοση «Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά» περιλαμβάνει μία αναλυτική μελέτη της ζωής και του έργου της, μαζί με απόψεις άλλων μελετητών για την ίδια, καθώς και μία εξερεύνηση των πολλών αντιφάσεών της και της συμβολής της στην ποίηση. Και ο πλέον αμύητος στην Ντίκινσον θα εξοικειωθεί με το αινιγματικό αυτό πλάσμα μέσα από την καθαρή, ολόπλευρη ανάλυση της Σακελλίου.
  Ως προς τα ίδια τα ποιήματα, επιλέχθηκε ένα σχετικά μικρό μεν (60 ποιήματα), αλλά κατά δύναμιν αντιπροσωπευτικό δείγμα του πολυσχιδούς και εν πολλοίς αταξινόμητου έργου της Ντίκινσον. Αντιμέτωπες με την προβληματική πολυσημία της ποίησής της, η Σακελλίου και η συν-μεταφράστρια Άρτεμις Γρίβα είναι, εκ των πραγμάτων, καταδικασμένες σε μικρές «ήττες», όπως παραδέχεται η πρώτη στην εισαγωγή της. Η προσέγγιση των μεταφραστριών είναι βάδισμα σε τεντωμένο σχοινί: κοπιώδης, βασανιστική προσπάθεια αποκρυπτογράφησης των πιθανών νοημάτων των λέξεων, με ταυτόχρονη, ει δυνατόν, διατήρηση του ρυθμού. Προσπάθεια που αποβαίνει τελικά, στο σύνολό της, νικηφόρα.
  Αλλά το πραγματικό διαμάντι έρχεται στο τέλος: οι επιστολές της Ντίκινσον. Ποτέ δεν είχαν παρουσιαστεί τόσο πολλές και μάλιστα ακέραιες στη γλώσσα μας (με ωραία μετάφραση από τη Φρόσω Μαντά). Καλύπτοντας ένα ευρύτατο φάσμα της ζωής της (από τα 12 μέχρι τα 55), οι επιστολές, όπως υπογραμμίζει η Σακελλίου, είναι συγκοινωνούντα δοχεία με τα ποιήματα: αποκαλύπτουν πτυχές της ποίησής της, όπως και τα ποιήματα αντιστρόφως φωτίζουν σημεία των επιστολών της. Περιέχουν όλες τους εγκιβωτισμένα προσχέδια ποιημάτων και λυρικά ξεσπάσματα εξίσου θαυμάσια και συνταρακτικά όσο και η ποίησή της, που έζησε «ελεύθερη» έξω από τα δεσμά των επιστολών.

Βiblionet.


Προγενέστερες ελληνικές μεταφράσεις

• Ντίκινσον, μετάφραση Μελισσάνθη, Θεσσαλονίκη: Εγνατία 1980

• Φύση: Ποιήματα της Έμιλυ Ντίκινσον, Άννα Δασκαλοπούλου, Αθήνα: Ειδική Εκδοτική 1995

• Ποιήματα, Επιλογή - μετάφραση Αγγελική Σιδηρά, Αθήνα: Ερμείας 1996

• Επι-γράμματα, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Κώστας Ιωάννου, Κορωπί: Κρωπία 2000

• Emily Dickinson: Η ποιήτρια των επομένων εποχών, επιλογή και μετάφραση ποιημάτων, πρόλογος και σχόλια Κώστας Ιωάννου, Κορωπί: Κρωπία 2000

• Ζωή: Ποιήματα, μετάφραση Άννα Δασκαλοπούλου, Αθήνα: Ζαχαρόπουλος 2003

• Το μέγα ύδωρ : Εικοσιεπτά ποιήματα, μετάφραση - πρόλογος Διονύσης Καψάλης, Αθήνα: Άγρα 2004

• 44 ποιήματα και 3 γράμματα, επιλογή - μετάφραση - σχολιασμός - επίμετρο Ερρίκος Σοφράς, Αθήνα: Ροδακιό 2005

Η...'' λογοτεχνία'' των κινητών (Προτεινόμενο θέμα πανελλαδικών εξετάσεων στη Νεοελληνική Γλώσσα)

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ
  Ορισμένοι τα ονομάζουν τηλε-γκράφιτι, άλλοι τα αντιμετωπίζουν ως τα σλόγκαν των κινητών που αντικατέστησαν τα ποιηματάκια του ημερολογίου…Πολλοί μιλούν για τηλε-ποίηση και άλλοι διεκδικούν τη δική τους, ιδιαίτερη λογοτεχνική αξία. Είναι μηνύματα σύντομα και περιεκτικά, δυνατά και εκφραστικά. Οριοθετούν μια νέα εποχή στη γραπτή επικοινωνία, που, με 160 χαρακτήρες το πολύ, γράφουν τη…λογοτεχνία των κινητών.
  Δείχνουν παράξενα στην όψη. Γραμμένα ανάμεικτα, με ελληνικούς και λατινικούς χαρακτήρες, αριθμούς σε ρόλο γραμμάτων, πλαισιωμένα από περίεργες «φατσούλες» (σημεία στίξης που ανασύρονται για να σχεδιάσουν συναισθήματα –τη χαρά, τη λύπη, την απογοήτευση), αυτά τα μηνύματα που διακινούνται κατά εκατομμύρια μέσω των κινητών τηλεφώνων, έχουν κατακτήσει και καθιερώσει δικούς τους κώδικες επικοινωνίας, διεκδικούν τη δική τους δυναμική, δημιουργώντας ή καταστρέφοντας σχέσεις, φλερτάροντας, φιλοσοφώντας…:
«Δικές μας οι επιλογές να κάνουμε την οργή πάθος αγάπης ή απλά πάθος»
«Ξαφνικά τα τραγούδια γίναν οι εχθροί σου…Όλες σου οι αισθήσεις είναι σε συναγερμό. Το μνημονικό σου δε σε προδίδει, αντίθετα σε βοηθάει να πονέσεις ακόμα περισσότερο»
«Όλες οι μεγάλες ομορφιές είναι καμωμένες από πόνους»
«Όταν τα βλέμματα συναντάνε τις ψυχές, τα όνειρα φορούν τα πιο γλυκά παραμύθια και τα λόγια τις πιο χρήσιμες σιωπές».
  Όσο παράξενα κι αν γράφονται, όσο «συμπιεσμένες» κι αν είναι οι φράσεις για να χωρέσουν στη θέση των 160 χαρακτήρων, όσο κι αν πολλοί γελούν με τη διεισδυτική τους διάθεση, είναι λογοτεχνία. Ιδιότυπη, αλλά λογοτεχνία. Η βρετανική εφημερίδα «The Guardian» υποστηρίζει πως έχει όλα τα προσόντα να χαρακτηριστεί λογοτεχνία. Και για το λόγο αυτό, οργάνωσε, πριν από μερικούς μήνες, τον πρώτο στον κόσμο ποιητικό διαγωνισμό για μηνύματα. Νικητής αναδείχθηκε ένας 22άχρονος φοιτητής Πανεπιστημίου, ο Hetty Huges, ο οποίος και κέρδισε το έπαθλο των 1500 δολαρίων ΗΠΑ. Η κριτική επιτροπή (αποτελούμενη από γνωστούς Βρετανούς ποιητές και λογοτέχνες) διάβασε συνολικά 7400 τηλε-ποιήματα για να βρει αυτό που ξεχώριζε. Τα ίδια επτάμισι χιλιάδες μηνύματα διάβασε και ο V. Keegan, αρχισυντάκτης του ειδικού τεχνολογικού ένθετου της «Guardian», «Online», για να επιβεβαιώσει την άποψή του πως «η τηλε-ποίηση είναι μια από τις νεώτερες μορφές λογοτεχνίας. Βρισκόμαστε στην αρχή μιας επανάστασης στη λογοτεχνία αλλά και στην επικοινωνία».
  Η επανάσταση έχει ξεκινήσει και στην Ελλάδα (η οποία έρχεται πρώτη στην Ευρώπη σε αριθμό μηνυμάτων που ανταλλάσσονται μέσω κινητών). Λογοτεχνικός διαγωνισμός δεν έχει διοργανωθεί ακόμη, όμως κάθε παρέα εφήβων ή ενηλίκων γνωρίζει πως με τους 160 χαρακτήρες μπορούν να γραφτούν λέξεις και συναισθήματα που δύσκολα θα τολμούσε κανείς να εκφράσει σε κάποιον κατά πρόσωπο. Κι έτσι, οι σύγχρονες συλλογές ή τα σχολικά λευκώματα γράφονται πια στις οθόνες των κινητών. Κάποιοι, όπως η κ. Άννα Βακάλη, καθηγήτρια φιλόλογος στη Φλώρινα, προσπαθούν να συγκεντρώσουν τα πιο λογοτεχνικά, βαθιά και ευαίσθητα από τα μηνύματα που ταξιδεύουν στην Ελλάδα και την Ευρώπη, μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας.
  Όπως λέει ο κ. Γ. Πιπερόπουλος, καθηγητής επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, «είναι κι αυτό ένα καινούργιο σύνδρομο της ψηφιακής τεχνολογίας: στην εποχή του σλόγκαν και της συμπυκνωμένης θυμοσοφικής διάθεσης, είναι κάπως παρήγορο το φαινόμενο η σοφία της ημέρας, που κάποτε τη μοιραζόμασταν από τα στιχάκια των ημερολογίων τοίχου, να κυκλοφορεί ίσως σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσα από τις δυνατότητες του ψηφιακού μηνύματος, που γράφεται με λέξεις ή με εικόνες». Ο κ. Πιπερόπουλος γνωρίζει καλά τον κίνδυνο που έκανε την εμφάνισή του τις πρώτες τρεις δεκαετίες της μεταπολεμικής περιόδου, παράλληλα με την εξάπλωση των δικτύων τηλεοπτικών αναμεταδόσεων. «Οι εκρηκτικές διαστάσεις της ψηφιακής τεχνολογίας είχαν αρχικά ως αποτέλεσμα ακόμη κι ένας λεξιπλάστης –ενίοτε σε βαθμό λεξιλάγνου –λαός όπως εμείς οι Έλληνες να μεταλλαχθούμε σε λαό λεξιπένητα. Ήρθε ως αντίδοτο σ’ αυτή την απέραντη μοναξιά της σιωπής το ψηφιακό μήνυμα μέσω τηλεφώνου. Κι όσο κι αν είναι αμφίβολο, είναι δυνατό να μας προκύψουν ανώνυμοι αυθεντικοί συνθέτες ελπιδοφόρων και ζουμερών μηνυμάτων. Και ίσως αυτά να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο, ώστε να γεννηθούν και πάλι άνθρωποι που περνούν στο συλλογικό μας υποσυνείδητο με τα γνωστά αποφθέγματα της λαϊκής σοφίας».
  (πηγή: εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»)

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Να παρουσιάσετε περιληπτικά το άρθρο που σας δόθηκε στην παρέα σας, με αφορμή μια συζήτηση που κάνατε για τη χρήση των κινητών τηλεφώνων.
(25 μονάδες)
Β1. α) Ποιος ο κύριος τρόπος πειθούς στην τελευταία παράγραφο του κειμένου και γιατί τον χρησιμοποιεί ο συγγραφέας του άρθρου; β)  Ο συλλογισμός του κειμένου είναι παραγωγικός ή επαγωγικός; Να αιτιολογήσετε των απάντησή σας.
(10 μονάδες)
Β2. Να δώσετε έναν τίτλο για το συγκεκριμένο άρθρο.
(5 μονάδες)
Β3. «Ήρθε ως αντίδοτο σ’ αυτή την απέραντη μοναξιά της σιωπής το ψηφιακό μήνυμα μέσω τηλεφώνου»: Να αναπτύξετε σε 60-70 περίπου λέξεις αυτόν το συλλογισμό.
(10 μονάδες)
Β4. Να σχηματίσετε προτάσεις με τις ακόλουθες λέξεις:
      εκρηκτικές, αυθεντικοί, εφαλτήριο, αποφθέγματα.
(4 μονάδες)
Β5. λεξιπλάστης, λεξιλάγνος, λεξιπένητα: α) Να σχηματίσετε δυο καινούργιες σύνθετες λέξεις με το πρώτο συνθετικό των λέξεων αυτών. β) Να γράψετε τα ουσιαστικά των δεύτερων συνθετικών των παραπάνω λέξεων και να βρείτε ένα συνώνυμο για το καθένα.
(6 μονάδες)
Γ. Στην τάξη σας συζητάτε το συγκεκριμένο άρθρο και αναλαμβάνετε να παρουσιάσετε στους συμμαθητές σας, σε ένα κείμενο 500 λέξεων, κι άλλες θετικές συνέπειες της ψηφιακής και ηλεκτρονικής τεχνολογίας στη ζωή των ανθρώπων. Για να γίνετε πειστικός χρησιμοποιείτε παραδείγματα και άλλα στοιχεία-τεκμήρια που αποδεικνύουν τις θέσεις σας.
(40 μονάδες)

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι του Σολωμού και οι πηγές της έμπνευσής τους.

  Για τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Διονυσίου Σολωμού έχουν γραφεί αρκετές μελέτες, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν κυρίως ερμηνευτικό χαρακτήρα. Εκείνο όμως που δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς είναι η σχέση του Σολωμού με τις σύγχρονες γραπτές ιστορικές μαρτυρίες και ο τρόπος που ο ποιητής χρησιμοποιεί τις πηγές αυτές. Η ανάγκη της διερεύνησης μου δημιουργήθηκε εντονότερα πρόσφατα, όταν, επεξεργαζόμενος το Ημερολόγιον της Πολιορκίας του Μεσολογγίου 1825-1826, βρέθηκα μπροστά σε ένα πλήθος ευρήματα. Το Ημερολόγιον, που εκδόθηκε το 1926 από τον ΣΩΒ, με επιμέλεια Γεωργίου Δροσίνη, στηρίζεται κυρίως στα Ελληνικά Χρονικά, την εφημερίδα δηλαδή που έβγαζε στο Μεσολόγγι κατά τη διάρκεια της πολιορκίας ο ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης-Ιάκωβος Μάγερ και εκδόθηκε με την ευκαιρία των εκατό χρόνων από τη Μεγάλη Εξοδο. Το φύλλο κυκλοφόρησε την 1η Ιανουαρίου 1824 και σταμάτησε στις 20 Φεβρουαρίου 1826 λόγω καταστροφής του τυπογραφείου από εχθρική βόμβα. Κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα και σε ειδική στήλη με τον τίτλο «Τοπικαί ειδήσεις» δημοσιεύονταν πληροφορίες, στιγμιότυπα, περιγραφές και άλλες συναφείς ειδήσεις σχετικά με την πολιορκία. Μελετώντας λοιπόν τα Ελληνικά Χρονικά, είχα την αίσθηση ότι αρκετά περιστατικά, σκηνές και άλλα επεισόδια, και ιδίως το πνεύμα τους, μου ήσαν ήδη γνωστά από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Σολωμού ή τουλάχιστον βρέθηκα σε ένα οικείο κλίμα. Σκέφτηκα ότι τα κείμενα αυτά θα μπορούσαν να είχαν αποτελέσει μια πρώτη ύλη για τον Σολωμό, ένα πρώτο ερέθισμα για την αρχική ποιητική του ιδέα, την οποία εκείνος κατόπιν μετάπλασε δημιουργικά και της έδωσε τη μορφή που ήταν αντάξια της ποιητικής του ιδιοφυΐας. Τον προβληματισμό μου όμως αυτόν, ότι δηλαδή μία από τις γραπτές πηγές του Σολωμού θα μπορούσαν να είναι και τα Ελληνικά Χρονικά του Μάγερ, έπρεπε να τον στηρίξω σε κάποια βιβλιογραφικά δεδομένα, για τούτο και επιχείρησα σχετική έρευνα.
  Αρχίζοντας από το πιο πρόσφατο έργο του Λίνου Πολίτη, την Αλληλογραφία Σολωμού, που ως γνωστόν κυκλοφόρησε το 1991 από τον «Ικαρο», ύστερα δηλαδή από τον θάνατό του, σε σχόλιο επιστολής του Σολωμού προς τον Γεώργιο δε Ρώσση τον Αύγουστο του 1824 ο Πολίτης σημειώνει και τα ακόλουθα: «Ο Σολωμός θα πληροφορήθηκε τα γεγονότα από κάποιαν από τις ελληνικές εφημερίδες (τον Φίλο του Νόμου ή τα Ελληνικά Χρονικά, που έβγαιναν τότε) και η είδηση (με το όνομα του Μαραθώνα) θα του προξένησε ιδιαίτερη αίσθηση» ενώ παράλληλα συνδέει το απόσπασμα της επιστολής και με το ακόλουθο απόσπασμα του Διαλόγου, ο οποίος, σημειωτέον, γράφτηκε την ίδια χρονιά (1824): «Και τώρα που ξαναγίνεται νίκη στον Μαραθώνα, δεν σώζεται φωνή ανθρώπου να ξανακάμει στη γλώσσα μας όρκον: Μα τες ψυχές που εχάθηκαν πολεμώντας».
  Ο Στ. Αλεξίου, εξάλλου, στην πρόσφατη έκδοση του Σολωμού από τη «Στιγμή», αναφερόμενος στους Ελεύθερους Πολιορκημένους, γράφει ότι «αυτό που κάνει εντύπωση είναι η πρωτοτυπία των ευρημάτων και συγχρόνως η στερεότυπη σχέση με την πραγματικότητα» και «η επαφή με την πραγματικότητα ελέγχεται από τα ιστορικά δεδομένα». Ο Αλεξίου θεωρεί επίσης ότι «οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι βασίζονται σε σειρά πληροφοριών για τα γεγονότα του Μεσολογγίου», επικαλούμενος για τούτο διάφορες ιστορικές πηγές, αλλά στα Ελληνικά Χρονικά δεν αναφέρεται.
Αφού λοιπόν από πουθενά, όσο μπόρεσα να ερευνήσω, δεν προέκυπτε κάτι σχετικό με τα ζητούμενά μου, θεώρησα ότι έπρεπε να συνεχίσω την έρευνα στα αυτόγραφα του Σολωμού ¬ προσφορά πολύτιμη και τούτη του Λίνου Πολίτη ¬ όπου με πολλή χαρά διαπίστωσα ότι ο Σολωμός εγνώριζε τα Χρονικά του Μάγερ αφού τα έχει καταγράψει ο ίδιος με το χέρι του. Υστερα από αυτό τι χρείαν έχομε μαρτύρων. Η εν λόγω εγγραφή του Σολωμού συνοδεύει σχόλιο της στροφής, αρ. 75, της ωδής «Εις το θάνατο του Λόρδου Μπάιρον» και είναι:

Οχι πλέον, όχι τα δυνατά

στοιχεία να μας θωρούν,

Και να οργίζονται και εκείνα

Και για μας να πολεμούν.

  Αφορμή της στροφής, όπως είναι γνωστό, στάθηκε το περιστατικό σύμφωνα με το οποίο και τα φυσικά φαινόμενα συμπαραστέκονταν στους επαναστατημένους αφού ένα αστροπελέκι, Ιούνιο μήνα, έγινε τιμωρός των Τούρκων κάνοντας κάρβουνο τις πολεμικές εγκαταστάσεις τους.
Πατώντας λοιπόν σε πιο στέρεο έδαφος τώρα, προσπάθησα να επισημάνω κάποια χωρία από τα Ελληνικά Χρονικά τα οποία φαίνεται να είχαν αποτελέσει την πρώτη ύλη για τον Σολωμό.

Ιδού: «Αι γυναίκες ενδύοντο την ανδρικήν στολήν και πολλαί εξ αυτών εζώνοντο και την σπάθην διά να απατήσωσιν ευκολότερον τον εχθρόν και να μην πέσουν ζώσαι εις τας χείρας των βαρβάρων, αλλ’ ή να σωθούν με τους άνδρας των ή να φονευθούν εις την συμπλοκήν».
«Αξιον περιεργείας είναι να βλέπη τις και τας γυναίκας της πόλεώς μας αι οποίαι, χωρίς να ενοχλούνται ποσώς διά τας πράξεις του εχθρού, διάγουσι τόσον εις τας συναναστροφάς όσον και εις τας οικιακάς των ενασχολήσεις, με τον συνήθη των ευφρόσυνον τρόπον.
Περιεργότατον είναι προσέτι να θεωρή τις και τους παίδας, οίτινες κατασκεύασαν τώρα μικρά κανόνια και βόμβας από μόλυβδον και από μόνην την έμφυτον ροπήν κινούμενοι παρατάττονται εις τας αγοράς και κάμνουσιν όλα τα κινήματα προς άμυναν και φύλαξιν».
Τα δύο αυτά αποσπάσματα αναπόφευκτα φέρνουν στη μνήμη μας τους στίχους του Σολωμού:
Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τες ανδρογυναίκες
ή
Δεν τους βαραίν’ ο πόλεμος, αλλ’ έγινε πνοή τους
… εμπόδισμα δεν είναι
Στες κορασιές να τραγουδούν και στα παιδιά να παίζουν
ή
κι’ η κόρες γύρου τραγουδούν και τα παιδάκια παίζουν.
(Οι στίχοι ανήκουν στο απόσπασμα 3 του Γ’ Σχεδιάσματος).
Σε εγγραφή εξάλλου των Ελληνικών Χρονικών της 25ης Ιουνίου 1825 διαβάζομε:
«Το εσπέρας εβασίλευεν άκρα σιωπή», μια έκφραση που θα τη βρούμε και στην εγγραφή της 24ης Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους: «Δι’ όλης της ημέρας εβασίλευεν άκρα ησυχία».
Και οι δύο εγγραφές αναπόφευκτα ανακαλούν στη μνήμη μας τον γνωστότατο πρώτο στίχο του Β’ Σχεδιάσματος:
Ακρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει.
Αλλά εκείνο που σταματά τον αναγνώστη είναι κυρίως τα κοινά θέματα και τα μοτίβα που κυριαρχούν και στα δύο έργα και επίσης η αναγωγή από το μερικό στο γενικό και από το υλικό στο πνευματικό. Το φαινόμενο των αλαλαγμών και θορύβων, π.χ., από την πλευρά των Τούρκων, όπως αποδίδεται από τον Σολωμό στο τρίτο απόσπασμα του Β’ Σχεδιάσματος:
… Τρανή λαλιά, τρόμου λαλιά, ρητή κατά το κάστρο,
περιγράφεται με ανάλογο περίπου τρόπο και από τον Μάγερ (εγγραφή της 24ης Σεπτεμβρίου 1825):
«Δι’ όλης της ημέρας εβασίλευεν άκρα ησυχία. Την δε νύκτα έκαμαν οι Τούρκοι τους συνήθεις ντουάδες των και έπειτα εκραύγαζον και αλάλαζον μέχρι μεσονυκτίου, θέλοντες διά τούτου να δείξουν ότι ευρίσκονται εις εγρήγορσιν»
ή:
«Η μουσική και τα τύμπανα αντήχουν εις τα ώτα μας» (εγγραφή της 13ης Δεκεμβρίου 1825).
Ο συνηθέστερον επαναλαμβανόμενος στα Αυτόγραφα του Σολωμού στίχος είναι:
Αραπιάς άτι, Γάλλου νους, σπαθί Τουρκιάς μολύβι
Ο Μάγερ δεν μπόρεσε να κατανοήσει πώς οι Γάλλοι συνέπραξαν με τους Τούρκους αφού ο μηχανικός Σεβ και άλλοι γάλλοι τεχνικοί τούς παρείχαν τεχνολογική υποστήριξη. Για τούτο και όταν αναφέρεται σε αυτούς χρησιμοποιεί συνήθως την ονομασία Γαλλο-Αραβες ή Γαλλο-Αφρικανοί κλπ.

  Με την ελπίδα ότι κάποτε θα μπορέσω να ξαναγυρίσω διεξοδικότερα στα Χρονικά του Μάγερ, τα οποία, όπως είπα, θεωρώ μία από τις πηγές του Σολωμού για την πρώτη ύλη των Ελεύθερων Πολιορκημένων, προς το παρόν περιορίζομαι στο πρώτο αυτό δημοσίευμα.

γράφει ο Γιάννης Παπακώστας,  καθηγητής της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
εφ. το βήμα

Η Κύπρος του Σεφέρη

Είναι οπωσδήποτε άξιες κάθε επαίνου όλες οι επιστολές του Γιώργου Σεφέρη. Ανάμεσα στην τόσο ωραία του αλληλογραφία, ένα γράμμα που έγραψε στην αδελφή του τον Οκτώβρη του 1954, για την Κύπρο, είναι μπορώ να πω γραμμένο με ποιητική έκφραση, δείγμα της αγάπης του ποιητή για το νησί μας:
  «…Τον έχω αγαπήσει αυτόν τον τόπο. Ίσως γιατί βρίσκω εκεί πράγματα παλιά που ζουν ακόμη, ενώ έχουν χαθεί στην άλλη Ελλάδα… ίσως γιατί αισθάνομαι πως αυτός ο λαός έχει ανάγκη από όλη μας την αγάπη και όλη τη συμπαράστασή μας. Ένας πιστός λαός, πεισματάρικα και ήπια σταθερός. Για σκέψου πόσοι και πόσοι πέρασαν από πάνω τους: Σταυροφόροι, Βενετσιάνοι, Τούρκοι, Εγγλέζοι - 900 χρόνια. Είναι αφάνταστο πόσο πιστοί στον εαυτό τους έμειναν και πόσο ασήμαντα ξέβαψαν οι διάφοροι αφεντάδες πάνω τους. Και τώρα γράφουν στους τοίχους των χωριών τους: "Θέλομεν την Ελλάδα μας κι ας τρώγομεν πέτρες…". Θα ήθελα οι νέοι μας να πήγαιναν στην Κύπρο. Θα έβλεπαν από εκεί πλατύτερο τον τόπο μας…».

Διαβάζοντας αυτά τα λόγια, καταλαβαίνει κανείς από μια πρώτη ματιά με τι δύναμη και τι πάθος λάτρεψε ο Σεφέρης την Κύπρο. Λόγια που αντανακλούν τον βαθύτερο συναισθηματισμό, λέξεις που αγγίζουν το όραμα, το μεγαλειώδες όραμα ενός λαού και ενός ανθρώπου, που έχασε τα πατρικά του χώματα και αγάπησε την Κύπρο τη θαλασσοφίλητη, σαν μια άλλη Σμύρνη:
Ήταν ωραία όλ’ αυτά, μια περιδιάβαση. Όμως το ξύλινο μαγγανοπήγαδο- τ’ αλακάτιν κοιμισμένο στον ίσκιο της καρυδιάς μισό στο χώμα και μισό στο νερό γιατί δοκίμασες να το ξυπνήσεις; Είδες πως βόγκηξε. Κι εκείνη την κραυγή βγαλμένη απ’ τα παλιά νεύρα του ξύλου γιατί την είπες φωνή πατρίδας;

Στις 12 Μαρτίου 1954, ο Σεφέρης θα γράψει στον Κύπριο ζωγράφο Αδαμάντιο Διαμαντή τα καλύτερα λόγια. Σημειώνουμε ότι με το Διαμαντή ο Γιώργος Σεφέρης διατηρούσε χρόνια μιαν αληθινή οικογενειακή φιλία:
«Στο μικρό διάστημα που έμεινα στην Κύπρο, άρχισαν πολλά πράγματα και νομίζω θα με κυνηγούν αδυσώπητα ώσπου να πάρουν μορφή. Παραξενεύομαι όταν το συλλογίζομαι. Η Κύπρος πλάτυνε το αίσθημα που είχα για την Ελλάδα. Κάποτε λέω πως μπορεί να με πήρε για ψυχοπαίδι της». 

Στο ποίημά του «Ελένη», ο Σεφέρης αφήνει τον εσωτερικό του κόσμο να ψηλαφίσει τις Πλάτρες με ένα νόημα υπερβατικής έμπνευσης:

  «Τ’ αηδόνια δεν σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες (…) Ποιες είναι οι Πλάτρες; Ποιος το γνωρίζει τούτο το νησί; Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα, καινούργιους τόπους, καινούργιες τρέλες των ανθρώπων ή των θεών. Η μοίρα μου που κυματίζει ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα και μιαν άλλη Σαλαμίνα μ’ έφερε εδώ σ’ αυτό το γυρογιάλι (…)». 

Στο ίδιο ποίημα, ρυμουλκεί την ιστορική μνήμη και κατευθύνει τα γρανάζια της σκέψης με μια πληγωμένη νοσταλγία, ένα παλιό παραμύθι που ξαγρυπνά πάνω στον ποιητικό ρεμβασμό: Δακρυσμένο πουλί, στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα, άραξα μονάχος μ’ αυτό το παραμύθι, αν είναι αλήθεια πως αυτό είναι παραμύθι, αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι δεν θα ξαναπιάσουν τον παλιό δόλο των θεών…
εφ. Σημερινή

(Με φιλικούς χαιρετισμούς στη συμφοιτήτριά μου Φρόσω Νικηφόρου)

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ: Μνησιπήμων πόνος

  15 Μαρτίου του 1943, αναχωρούσε από τον παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Θεσσαλονίκης το πρώτο τρένο του θανάτου για το στρατόπεδο - κολαστήριο του Άουσβιτς, που μετέφερε σ' ένα ταξίδι, χωρίς επιστροφή για τους περισσότερους, περίπου 2.800 Εβραίους της πόλης.  Ηταν μία ''φάση'' του τραγικού ολοκαυτώματος.

ολοκαυτωμα from Eleni Papadopoulou

 Εξαιρετική η τανία: The boy in the stripe pajamas, που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τζον Μποϊν παρουσιάζει με αφοπλιστικό τρόπο το ολοκαύτωμα των Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα. Όχι μόνο γιατί η φρίκη τους είναι «αυστηρώς ακατάλληλη για ανηλίκους», αλλά γιατί μόνο έτσι θα μπορούσε να ιστορήσει το άρρητο.

Λαϊκισμός με λέξεις και εικόνες

Λαϊκισμός είναι στάση που συναντάται στην πολιτική και στην τέχνη και που χαρακτηρίζεται από υπερβολική και μη αυθεντική λαϊκότητα.

Το επίθετο "λαϊκός" αναφέρεται σε αυτόν που προέρχεται από το λαό. Η "λαϊκότητα" στο χώρο της πολιτικής αναφέρεται στη συμμετοχή, την παρουσία του λαού στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας και ανύψωση του σε καθοριστικό παράγοντα της ιστορίας. Λαϊκισμός είναι η κατ' επίφαση λαϊκότητα, δηλαδή αυτό που δείχνει λαϊκό ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι.

Λαϊκισμός, δημαγωγία και προπαγάνδα

Από την ταινία ''Υπάρχει και φιλότιμο'': η ανατομία του πολιτικού λαϊκισμού

Ο λαϊκισμός στηρίζεται στην εσκεμμένη ανειλικρίνεια (π.χ. στη διάδοση κάποιου θέματος που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα). Επίσης, ο λαϊκιστής πολιτευτής θέτει σκοπίμως ψευτοδιλήμματα, όπως "εχθροί ή φίλοι", "ταραξίες ή φιλήσυχοι", "αλλογενείς ή γηγενείς", με απώτερο σκοπό την καλλιέργεια ανασφάλειας στο λαό, και την αυτοπροβολή του ίδιου σαν προστάτη και σωτήρα.
Κοντινές έννοιες είναι η δημαγωγία, η κολακεία των αδυναμιών και ελαττωμάτων του λαού και η υιοθέτηση θέσεων και τάσεων που τον ευχαριστούν και απαντούν στο συναίσθημά του χωρίς να τον ωφελούν ή που να τον βλάπτουν μακροπρόθεσμα, με μοναδικό πάντα σκοπό την εξασφάλιση της εύνοιάς του.
Μορφή λαϊκισμού αποτελεί και η προπαγάνδα.

Λαϊκισμός στην τέχνη

Ο λαϊκισμός παρατηρείται όχι μόνο στην πολιτική και τα ΜΜΕ.  Συναντάται συχνά στη λογοτεχνία και τις τέχνες γενικότερα. Παρότι δε είναι συνήθως kitsch, μελοδραματικός και αγράμματος, ο λαϊκισμός είναι "αταξικός", υπό την έννοια ότι διαπερνάει μορφωτικά, κοινωνικά και οικονομικά στρώματα.

Παραπομπές
1.  Λεξικό της κοινής νεοελληνικής ΙΝΣ ΑΠΘ
2.  Παπακωνσταντίνου Κ., Πολιτική και Δίκαιο Β' Λυκείου,σελ.91, 2008
3.  Παπακωνσταντίνου Κ., Πολιτική και Δίκαιο Β' Λυκείου, σελ. 92, 2008

4. Έκφραση-Έκθεση τεύχος Γ΄Γενικού Λυκείου, σ.σ. 176-177

Μια γυναικεία φωνή διαμαρτυρίας: η περίπτωση της αυτοβιογραφούμενης Ελισάβετ Μαρτινέγκου

Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου (1801 - 1832)

Η αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Μουτζά(ν) - Μαρτινέγκου γράφτηκε λίγο πριν η συγγραφέας πεθάνει από επιπλοκές μετά την εγκυμοσύνη της στα 1831. Εκδόθηκε από τον γιο της Ελισαβέτιο Μαρτινέγκο στα 1881. Το έργο αποτελεί κατά κάποιο τρόπο μια φωνή διαμαρτυρίας της συγγραφέως απέναντι στην ανδροκρατική κοινωνία της εποχής της. Μας περιγράφει παραστατικά το ασφυκτικό οικογενειακό περιβάλλον της και αφηγείται τον αγώνα της ενάντια στην καταπίεση των αρσενικών μελών της οικογένειάς της. Ανάμεσα στα άλλα περιγράφει την κοινωνική κατάσταση του νησιού της και τη θέση των γυναικών αριστοκρατικής καταγωγής στις αρχές του 19ου αιώνα. Μέσα απ’ την Αυτοβιογραφία της Μαρτινέγκου αποκαλύπτεται η έφεσή της για μόρφωση (μια απαγορευμένη συνήθεια για τις γυναίκες της εποχής της), η θέλησή της να συμμετέχει με τα γραπτά της στην πνευματική ζωή του τόπου της και η αγάπη για την μητέρα της, το μοναδικό άτομο που ένιωθε ότι την αγαπούσε πραγματικά. Αυτό που είναι πραγματικά συγκινητικό στην Αυτοβιογραφία της Μαρτινέγκου δεν είναι τόσο η λογοτεχνική της αξία, όσο η προσπάθειά της να εκφραστεί και έτσι να αποτινάξει την οικογενειακή καταπίεση που ένιωθαν οι γυναίκες στις αρχές του 19ου αιώνα. Γι’ αυτό το λόγο το συγκεκριμένο έργο κατέχει ιδιαίτερη θέση στη νεοελληνική λογοτεχνία και χαρακτηρίστηκε από τον Κ. Θ. Δημαρά «ως σπάνιας ποιότητας λογοτεχνικό κείμενο, ένα από τα πιο αγνά στολίσματα της νέας μας λογοτεχνίας».

«Πραγματικά αυτό που μας συγκινεί στην αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Μουτζάν -Μαρτινέγκου δεν είναι τόσο η απαράμιλλη λογοτεχνική της αξία, η οποία θα ήταν εξάλλου τόσο δύσκολο να επιτευχθεί, εξαιτίας των αντικειμενικών δυσκολιών που βάραιναν την πένα της σε κάθε της βήμα, αλλά το γεγονός ότι σε αυτή συναντάμε τη γραφή στην πιο πρωτογενή μορφή της, στην ίδια τη Σισύφεια κοινωνική αποστολή της, έτσι καθώς βοηθά τον άνθρωπο να βρει και να σκαλίσει το αληθινό του πρόσωπο και ν’ αρθρώσει την πιο μυστική του κραυγή, χρησιμοποιώντας την πένα του/της ως έμβολο ενάντια στη μοίρα του. Βρισκόμαστε στην εποχή που ο βιολογικός ντετερμινισμός μπορεί να μην έχει αρθρωθεί ξεκάθαρα ως επιστημονικό-πολιτικό κίνημα ακόμη, αλλά κυριαρχεί. Κι είναι ο πατέρας της, που, (ως ένας προπομπός του Louis Agassiz, του Γάλλου βιολόγου που δήλωνε κάποιες δεκαετίες μετά, ότι οι νέγροι δεν έπρεπε να μορφωθούν ειδάλλως θα εκρηγνύονταν οι εγκέφαλοι στα δύσκαμπτα κρανία τους, ή των Ελλήνων βουλευτών που υποστήριζαν, στις αρχές του αιώνα, πως δεν έπρεπε οι γυναίκες να εισβάλουν στην πολιτική ζωή γιατί «η περίοδος» επηρέαζε την εγκεφαλική τους λειτουργία), θα δήλωνε, όταν η κόρη του προσπάθησε για πρώτη φορά ν’ αρθρώσει λόγο και να ορίσει την ζωή της, πως «τα γράμματα της εσκότισαν το νου». Κι είναι η Ελισάβετ που, παρόλα αυτά, θα παίρνει την πένα, σχεδόν κάθε βράδυ, και θ’ αγωνίζεται, φλεγόμενη, με τη βοήθεια αρχικά της μητέρας της και της γιαγιάς της κι αργότερα κάποιων κληρικών (από τους οποίους ξεχωρίζει ο προοδευτικός Κωνσταντινουπολίτης λόγιος Θεοδόσιος Δημάδης) για κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο και είναι, ίσως γι’ αυτό, λιγότερο εκτιμητέο. Να μορφωθεί, να μάθει να σκέφτεται, ακριβώς για να μάθει να συμμετέχει:

«Ζηλωταί του βαρβαρικού ήθους της Πατρίδος μου μη συγχυσθήτε! Αλλά τι λέγω μη συγχυσθήτε, αλλοίμονον! Σείς εγινήκατε θηρία από τον θυμόν σας. Εγώ συγχωρώ εις τας κόρας πολλά γράμματα. Εγώ διορίζω εις αυτάς τας ίδιας την ελευθερίαν εις το να ευγαίνουν από το σπήτι, όθεν εγώ εις τα μάτια σας φαίνομαι εν τέρας της φύσεως, δεν με μέλλει. Το ήθος είναι βάρβαρον, τυραννικόν. Εγώ μισώ, βδελύττωμαι, ονειδίζω όλα τα βαρβαρικά, τα τυραννικά πράγματα, μήτε φοβούμαι εκείνους οπού τ’ αγαπούν και διαφεντεύουν... Ήθος τυραννικόν, ήθος βάρβαρο εσύ, ναι με καταδικάζεις αλλ’ εγώ εμπαίζω την καταδίκην σου, όχι, όχι, ο θεός δεν μου έδωσε καρδίαν αχρείαν, ούτε συ με τα κλεισίματα σου, με τα φυλακώματα σου ηδυνήθης ποτέ να μου την αχρειώσης, αυτή επιθυμεί πάντοτε τας μεγάλας επιχειρήσεις και είναι πάντοτε έτοιμη να τας αρχίση και να τας τελειώση.» 

Καρασαβίδου Ε., Η αυτοβιογραφούμενη γυναίκα: Η περίπτωση της Ελισσάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου